جول ءجۇرىسى ساپاسىن ارتتىرۋ – قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەدى

كولىك قۇرالدارى سانىنىڭ جىلدان جىلعا كوبەيۋى جولداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بۇرىننان بار پروبلەمالارىن ودان سايىن ارتتىرا ءتۇستى. ارينە, ۋاكىلەتتى ورگاندار جولداعى جاعدايدى وڭالتۋ, جول-كولىك وقيعالارىن ەسكەرتۋ, جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بەلگىلى ءبىر شارالاردى قابىلداۋدا, ءسويتىپ جۇمىس ىستەۋ ادىستەرى جاقسارۋدا, پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا جەتىلدىرىلۋدە. 2014 جىلعى 20 قازاننان باس­تاپ «جول ءجۇرىسى تۋرالى» زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلدى, ول جول ءجۇرىسىن ۇيىمداستىرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. جاڭا زاڭدا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتى ناقتى ايقىندالدى جانە جول ءجۇرىسى ۇردىستەرىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلدى. زياتكەرلىك كولىك جۇيە­لەرى جانە جولدار مەن جاڭا كو­لىك قۇرال­دارىن باعالاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى ەنگىزىلدى. جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگى, ونىڭ ىشىندە, جولداردى سالۋ كەزىندە, ولاردى قايتا جوندەۋ بارىسىندا دا جول قوزعالىسى ءاۋديتى ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار, قولدانىستاعى زاڭنامانى «جول ءجۇرىسى تۋرالى» زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسىمەن سايكەستىككە كەلتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. اتاپ, ايتقاندا, اكىمشىلىك ايىپپۇلداردى ۋاقتىلى تولەۋگە ىنتالاندىراتىن نورمالار ەنگىزىلدى, ەلدىمەكەندەردىڭ قۇرىلىسىن سالۋ كەزىندە اۋماقتى كولىكتىك جوسپارلاۋ بويىنشا مىندەتتى تالاپتار بەلگىلەندى. ال جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگى سالا­سىن­داعى زاڭداردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ پروكۋراتۋرا ورگاندارى قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل سالاداعى زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلەدى, پروبلەمالى ماسەلەلەرگە تالداۋ جاسالادى. جولدارداعى اپاتتار سانىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ۇتىمدى ادىستەردى ەنگىزۋ ماقساتىندا الەمدىك تاجىريبە زەردەلەنەدى جانە ولاردىڭ نەعۇرلىم تيىمدىلەرىن پايدالانۋ جونىندە شارالار قابىلدانادى. مىسالى, باس پروكۋراتۋرا اپاتتىلىق كارتاسىن ازىرلەدى, ونى ۋاكىلەتتى ورگاندار ەڭ اپاتتى ۋچاسكەلەردى ايقىنداۋعا جانە وسى جەرلەردە جول-كولىك وقيعالارى بولۋى سەبەپتەرى مەن شارتتارىن جويۋ ءۇشىن شارالار قابىل­داۋ ماقساتىندا پايدالانا الادى. جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ال­دىن الۋ­داعى كەشەندى ۇستانىم, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كۇشتەرىن بىرىكتىرۋ جانە ولاردىڭ جول ءجۇرىسى سالاسىنداعى ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋ جولدارداعى جاعدايدى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءسويتىپ, جۇرگىزىلگەن تالداۋ كور­سەتكەندەي, كولىكتىڭ جىل سايىن ۇلعايۋىنا قاراماستان, 2015 جىلى جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 7,3%-عا (20 378-دەن 18 890-عا) تومەندەگەن, ولاردا زارداپ شەككەندەر سانى 7,1% (28 527-دەن 26 508-گە) ازايعان. جول-كولىك وقيعالارىنداعى ءولىم سانى 5,1%-عا ازايعان. بىراق وسى قوعامدىق كولىكتەرمەن بولاتىن جول-كولىك وقيعالارى ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. سوندىقتان, وتكەن جىلى پروكۋراتۋرا ورگاندارى جول پوليتسياسى جانە كولىكتىك باقىلاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ اۆتوموبيل كولىگىمەن جولاۋشىلار تاسىمالىن ۇيىمداستىرۋ سالاسىندا كەڭ اۋقىمدى تەكسەرۋ جۇرگىزدى. سوندا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ باستى سەبەبى – تاسىمالداۋشىلاردىڭ جاۋاپسىزدىعى ەكەندىگى انىقتالدى. ءتىپتى, كەيبىر قوعامدىق كولىك جۇرگىزۋشىلەرى ءۇشىن ەرەجەلەردى بۇزۋ ادەتتەگى جاعداي بولىپ تابىلادى. ناقتىراق ايتقاندا, زاڭدى تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىراتىن اۆتوبۋستىڭ/شاعىن اۆتوبۋستىڭ ءاربىر ەكىنشى جۇرگىزۋشىسى جول ءجۇ­رىسى ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن ءار­تۇرلى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ولاردى دايارلاۋ ساپاسى دا سىن كوتەر­مەيدى. ءاربىر ءۇشىنشى وقۋ ورنى باسشى­لارىنىڭ, وقىتۋشىلارىنىڭ جانە وقىتۋ شەبەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگى زاڭ تالاپ­تارىنا سايكەس كەلمەيدى. تەكسە­رۋمەن قامتىلعان وقۋ ورىن­دارىنىڭ بارلىعىندا دەرلىك جۇرگى­زۋ­شىلەردى ساپاسىز وقىتۋ دەرەگى انىقتالدى. جولاۋشىلار تاسىمالى نارىعى, ادەتتە, ۇيىمداستىرىلماعان جانە ستيحيالىق سيپاتقا يە, سەبەبى زاڭسىز جولاۋشىلار تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ كوپتەگەن دەرەگى انىقتالدى. زاڭسىز جولاۋشىلار تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ 2 مىڭنان استام فاكتىسى انىقتالدى, رەيدتىك ءىس-شارالار بارىسىندا توقتاتىلعان ءاربىر ءۇشىنشى اۆتوبۋس جاعدايى قويىلعان تالاپتارعا ساي كەلمەيدى. قولدانىستاعى زاڭناما نورمالارىن بۇزىپ, جولاۋشىلار مەن جۇك تاسىمالىن جۇرگىزگەن 3 مىڭنان استام اۆتوبۋس پەن شاعىن اۆتوبۋستار انىقتالدى. تەكسەرىس قورىتىندىسى بويىنشا 3,5 مىڭعا جۋىق اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس قوزعالدى. ناتيجەسىندە رەيستەر مەن باعدارلاردان 125 اۆتوبۋس الىندى. اتالعان ماسەلە پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, ىشكى ىستەر جانە باسقا دا مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن باس پروكۋراتۋرانىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا قارالدى. تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇكىمەتكە, پارلامەنت ماجىلىسىنە جولدارداعى جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندە ناقتى ۇسىنىستار كورسەتىلگەن حاتتار جولداندى. قانات سەيدعاپباروۆ, باس پروكۋراتۋرانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالانىڭ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى.