قارا بالا

سول قايىستاي قارا بالا قاي­دا ەكەن؟ قايدا ءجۇر ەكەن؟ بۇگىندە بويى ءوسىپ, بۇعاناسى قاتىپ, ءنان جىگىت بولعان شىعار. ەل تاۋەلسىزدىگىمەن بىرگە ەسەيىپ, ەرجەتىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەن شىعار... ...ءيا, بۇل سوناۋ 2001 جىل ەدى. كۇنتىزبەدە – جەلتوقسان ايى. تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارسا­ڭىن­داعى قاربالاس كۇندەردىڭ ءبىرى. ءبىر كەزدە قاسىم اقىن جىرعا قوسقان ورال قالاسىنداعى دوستىق داڭعىلىن (قاسىمنىڭ زامانىندا ول سوۆەت كوشەسى دەپ اتالاتىن) كەزىپ كەلە جات­قان ەدىم. جولشىباي وسى داڭ­عىلدىڭ بويىندا ورنالاسقان باتىس قازاقستان وبلىسى بوي­ىن­شا قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە اقپارات ورتالىعىنىڭ عي­ما­راتىنا, وسى ورتالىقتىڭ باس­تىعى, قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سى پروكۋراتۋراسىنىڭ ۇزدىگى باقتيار بايمىرزاعا سوعا كەتكەندى ءجون كوردىم. مۇنداعى ماق­سات – ونى تاۋەلسىزدىكتىڭ ون جىلدىق مەرەكەسىمەن قۇتتىق­تاپ شىعۋ بولاتىن. قابىلداۋ بولمەسىنە ەنگەنىمدە, بالدىرعاندارعا ار­نالعان سۋ جاڭا ۆەلوسيپەد كوزىمە وتتاي با­سىلدى. جارقىراپ تۇر. باس­تىق­تىڭ كابينەتىنە اياق باسقانىم سول ەدى, قاشان دا ەلگەزەك, كىشىپەيىل, ءجۇزى جارقىن دا جايدارى ورتالىق باسشىسى باقتيار جاقسىعالي ۇلى ورنىنان ۇشىپ تۇرەگەلىپ, قول الىسىپ امانداستى. – وتە جاقسى كەلدىڭىز. باس گازەتىمىزدىڭ وكىلىن مۇندايدا ىزدەسەك تابا الماسپىز. ماسەلە مى­نا­دا. ۇجىمدا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن اتا-انالارعا تاۋەلسىزدىك العان جىلى دۇنيەگە كەلگەن پەرزەنتتەرى بار-جوق ەكەندىگى جونىندە ساۋال سالعانبىز. قىزمەتكەرىمىز ايمان وڭاەۆانىڭ ۇلى ەرنار 1991 جى­لى دۇنيەگە كەلگەن بولىپ شىقتى. مىنە, سول بالاعا ۆەلوسيپەد سىي­لاعالى وتىرمىز, – دەدى ول. ... قارا بالانىڭ قۋانىشىندا شەك بولعان جوق, ارينە. ءجۇزى الاۋلاپ, كوزى ك ۇلىم قاعىپ, سۋ جاڭا ۆەلوسيپەدتىڭ بەل تەمىرىن سيپاي بەردى. راحمەت, اعا دەۋدى دە ۇمىتقان جوق. وسى ءبىر جاعىمدى ءجايت جونىندە گازەتىمىزگە «بەرسەڭ بالاعا بەر, ايتىپ جۇرەدى» دەگەن كەڭەيتىلگەن اقپارات جاريالاعان ەدىك. كەشەگى كۇنگى ۇلكەن ولجام ارادا ون جىل وتكەن سوڭ سول قارا بالانى تاۋىپ الىپ كەزدەسىپ, اڭگى­مەلەسكەنىم دەپ بىلەمىن. تارا­لىپ ءوسىپتى. جانارىنداعى بايا­عى ۇياڭ دا ۇيالشاق, بالداۋرەن بالالىق­تىڭ الاڭسىز دا اي­شىق­تى ىزدەرى اقىلعا ورىن بەرە باستاعانى باي­قالادى. ەرنار قازىر جاڭگىر حان اتىنداعى اگ­رار­لىق-تەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ ماشينە جاساۋ فاكۋلتەتىندە وقىپ ءجۇر ەكەن. ول مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى, ءارى وقۋ ۇزدىگى بولىپ شىقتى. بۇدان كەيىنگى اڭگىمە ونىمەن سۇراق-جاۋاپ تۇرىندە ءوربىدى. – ەرنار, وسىدان ون جىل بۇرىن ساعان باقتيار اعاڭ ۆەلوسيپەد سىيلاعان كەزدە قانداي كوڭىل-كۇيدە بولىپ ەدىڭ؟ – شىنىمدى ايتقاندا, ول كىسى مەنىڭ ويىمداعى بالالىق ارمان-تىلەگىمدى ءدوپ باستى. ءشىر­كىن, ءبىر جاقسى ۆەلوسيپەدىم بولسا دەپ ويلاۋشى ەدىم. الايدا بۇل ويىمدى اكەم ماراتقا دا, انام ايمانعا دا ايتپاي, ءىشىم­دە ساقتاپ كەلدىم. ءبىز وت­با­سىندا ءبىر قىز, ەكى ۇل تاربيە­لە­نىپ وستىك. مەن سولاردىڭ كەنجەسىمىن. اتالعان سىيلىقتى سىن­دىرماي ۇقىپتى پايدا­لا­نۋ­عا تىرىستىم. ونى بەس-التى جىلداي تەپتىم. – تاۋەلسىزدىكپەن ءبىر جىلى دۇنيەگە كەلگەن ءتولسىڭ سەن, ەرنار. بۇل جونىندە نە ايتار ەدىڭ؟ – اتا-بابالارىمىز عا­سىر­­­لار بويى ارمانداپ كەلگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭى اتقان جىلى دۇنيەگە كەلگەنىم ءۇشىن, ارينە, ءوزىمدى شەكسىز باقىتتى سانايمىن. ءارى بىزدەرمەن بىرگە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى باستالادى ەكەن. بۇل ەكەۋى ءبىر-بىرىمەن ۇندەس, ماعىنالاس, اجىراعىسىز ۇعىمدار دەپ سانايمىن. ويلاپ قاراسام, تاعى ءبىر وتىز جىل وتكەن سوڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلۋ جىلدىعى اتالىپ وتەر تۇستا ءبىز دە ەلۋگە كەلەدى ەكەنبىز. وسىنداي بولاشاققا بارلاۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن وي تۋعىزادى. ياعني, ءبىزدىڭ ۇرپاققا, ونىڭ ماڭدايىنا تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلى, باياندى ەتۋ مىندەتى جازىلعان دەپ تۇسىنەمىن. ەندى ءبىر بەس جىلدا ءبىز سەكىلدى تاۋەلسىزدىك تۇستاستارى قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا بەلسەڭدى تۇردە ارالاسا باستايدى. ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ ءمانى دە, ءسانى دە تاۋەلسىزدىك. ءبىز سوعان قىزمەت جاساۋعا جاراي الساق, تاۋەلسىزدىك تۇستاستارى رەتىندەگى ءبىر پارىزىمىزدىڭ وتەلگەنى بولماق. قازىرگى ستۋدەنتتىك شاق سول ۇلى ىستەرگە ازىرلىك, العاشقى باسپالداق, ءىلىم-بىلىممەن جان-جاقتى قارۋلانۋ كەزەڭى دەگەن ويدامىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ەرنار وڭاەۆتىڭ ويى ورنىقتى, پىكىرى بايىپتى. ونىڭ بۇگىنگى ماقساتى – كەتىگىن تاۋىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىر كىرپىشى بولىپ قالانۋ. ول ءوزىنىڭ بارلىق جەتىستىكتەرى مەن تابىستارىن تەك تاۋەلسىزدىككە عانا ارناۋدى مۇرات تۇتاتىنىن جەتكىزدى. تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارىنا جان-جاقتىلىق, سەرگەكتىك, سالاماتتى ءومىر سالتى جاراسار بولار. وسى ورايدا ەرناردىڭ بالا كەزىنەن بەرى سپورتپەن شۇعىلدانىپ, ءتيىستى ناتيجەلەرگە جەتىپ كەلە جاتقانى دا سۇيسىندىرەدى. اسىرەسە, ول فۋتبول مەن حوككەي دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قويادى. ول وتكەن جىلى, تاۋەلسىزدىكتىڭ ون توعىز جىلدىعى قارساڭىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «قازاقستان ستۋدەنتتەرى اليانسى رەسپۋبليكالىق ستۋدەنتتىك قوزعالىسى» ۇيىمداستىرعان سايىستا «ەڭ ۇزدىك قورعاۋشى» ديپلومىن جەڭىپ الىپتى. ول – فۋتبولدان ۋنيۆەرسيتەتتەگى ستۋدەنتتەردىڭ قۇراما كومانداسىنىڭ مۇشەسى. بار بول, قارا بالا! ءيا, سەن بۇگىندە قارا بالا ەمەس, جالىن اتقان جيىرماداعى جاس جىگىت ەكەنسىڭ-اۋ. الدىڭنان اق كۇن تۋسىن سەنىڭ, تاۋەلسىزدىك تۇستاسى. تەمىر قۇسايىن. ورال. -------------------------- سۋرەتتە: تاۋەلسىزدىك تۇس­تا­­سى ەرنار وڭاەۆ. سۋرەتتى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ. * * * داۋىس (تاۋەلسىزدىك تۋرالى وي) تاۋەلسىزدىك بىزگە وڭاي كەلگەن جوق, اتالارىم ونى قولدان بەرگەن جوق. وتان ءۇشىن قۇربان بولعان بوزداقتار, ەل ەسىندە دەيمىز ولار ولگەن جوق. شۋاق شاشقان اشىق اسپان كۇنىمىز, ءتاتتى ۇيقى, تىنىش جانە ءتۇنىمىز. كەشە عانا بودان بولساق باسقا ەلگە, بۇگىن مىنە ىرىلەردىڭ ءبىرىمىز! شەكاراعا قادامىز دا قاعىلدى, پوليگونى سەمەيىمنىڭ جابىلدى. بار بايلىعى قازاعىمنىڭ جوعالعان, تاۋەلسىزدىك العاننان سوڭ تابىلدى. قازاقستان, وزگە ەلمەن تەڭ ءىسىڭ, جاساۋدامىز كوپ ەلدەرمەن كەلىسىم. بەكەرگە ەرلەر قۇربان بولىپ كەتكەن جوق, سول كۇرەستەر بەردى بۇگىن جەمىسىن! الاۋىم بار ەشكىم ونى سوندىرمەس, بۇل عالامدا قازاق ەلىن كىم بىلمەس! قوناقجايلى, قازىنالى, اۋقاتتى, قازاقستان ەلىنە ەشكىم تەڭ كەلمەس! التىن وردام اق بەسىگىم استانام, كوزدى تارتار ادەمىسىڭ جاس قالام! وتانىمدى كۇللى الەمگە تانىتقان, كوك بايراقتى بيىك ۇستاپ, شاتتانام! ەلىم تىنىش, جاقسى ءومىر سۇرەيىك, جەرىمىزدى امان باسىپ جۇرەيىك. بار ادامعا سالەم جولداپ ايتارىم: بەيبىتشىلىك قاسيەتىن بىلەيىك! مەرۋەرت بارماقوۆا, كۋرچاتوۆ قالاسىنداعى  №1 قازاق ورتا  مەكتەبىنىڭ 11-ءشى  سىنىپ وقۋشىسى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.