ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى – «سوتسياليستىك قازاقستان» («ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ 1960 جىلعى 8 قازانداعى №238 سانىندا التى اۆتوردىڭ قول قويۋىمەن جارىق كورگەن «قايرات» كومانداسى تۋرالى ويلار» اتتى بۇل ماقالانى بۇگىنگى كۇننىڭ تۇرعىسىنان قاراعاندا, شىنىندا دا العى كۇنگە امانات رەتىندە باعالاۋعا بولار ەدى.
سول جىلدىڭ كوكتەمىندە الماتىنىڭ «قايراتى» فۋتبولدان كسرو چەمپيوناتىنىڭ ەليتاسىندا العاش ونەر كورسەتۋىن باستادى. بۇل 1959 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا كسرو سپورت كوميتەتىنىڭ الداعى 1960 جىلدان «ا» كلاسىنداعى كوماندالار سانىن 12-دەن 22-گە دەيىن ۇلعايتۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋى ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى. وسىنىڭ ارقاسىندا بەلورۋسسيا, وزبەكستان, قازاقستان, ارمەنيا, ءازىربايجان, لاتۆيا, ليتۆا, مولداۆيا جانە ەستونيا سەكىلدى وداقتاس رەسپۋبليكالار استانالارىنىڭ ءبىر-ءبىر كومانداسى, رەسەي مەن ۋكراينانىڭ بۇرىنعى استانالارى لەنينگراد پەن حاركوۆتىڭ «ادميرالتەەتس» جانە «اۆانگارد» كلۋبتارى, بارلىعى 9 فۋتبول جاساعى ءبىرىنشى رەت جوعارى توپتان ورىن الدى.
بۇل وقيعا جوعارىداعى رەسپۋبليكالارداعى ءتارىزدى قازاقستان ءۇشىن دە ايتۋلى تاريحي وقيعاعا اينالدى. فۋتبول سۇيەر قاۋىم «استانالار كوماندالارىنىڭ شەرۋى» اتانعان جاڭا ماۋسىمنىڭ اشىلۋىن زور مەرەكە رەتىندە ۇلكەن قۋانىشپەن قارسى الدى. سونى سيپاتتاعى چەمپيونات رەگلامەنتىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, وداقتاس رەسپۋبليكالار استانالارىنىڭ كوماندالارى قورىتىندىدا قانداي تومەن ورىن العاندارىنا قاراماستان, دەبيۋتتىك جىلى جوعارى ليگادان ءتۇسىرىلمەيتىن بولىپ شەشىلدى.
جاڭا چەمپيونات ەكى كەزەڭ بويىنشا وتكىزىلدى. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە 11-دەن ەكى شاعىن توپقا ءبولىنگەن كوماندالار وزدەرىنىڭ كەلەسى ساتىدا قاي ورىندار ءۇشىن كۇرەسەتىنىن انىقتاۋ جولىنداعى كۇرەسكە كىرىسىپ كەتتى. ءساۋىردىڭ 9-ىندا سورەدەن شىققان توپتىق تالاس 11-12 تامىز كۇندەرى ءوز مارەسىنە جەتتى. بۇدان ءارى كوماندالار وسى توپتاردا العان ورىندارىنا قاراي ءوزارا 1-6, 7-12, 13-18 جانە 19-22 ورىندار ءۇشىن تالاساتىن تاعى 4 توپقا ءبولىنىپ, شايقاستارىن جالعاستىرىپ اكەتتى. تامىزدىڭ 23-ىندە باستالعان بۇل ءدۇبىرلى دودا 23-قازاندا اياقتالدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە ەكىنشى شاعىن توپتىڭ شاڭىن قاعىسقان الماتىنىڭ «قايراتى» ءوزى وتكىزگەن 20 ويىننىڭ 6-ىندا جەڭىسكە جەتىپ, 4-ءىن تەڭ ءبىتىرىپ, 10 رەت جەڭىلىپ, قارسىلاستارىنا 19 گول سوعىپ, ءوز قاقپاسىنا 29 دوپ جىبەرىپ, جيناعان 16 ۇپايىمەن 11 كوماندانىڭ اراسىندا 9 ورىنعا يە بولدى. ول كەزدەردە جەڭىس ءۇشىن كومانداعا 2 ۇپاي بەرىلگەنىن بۇگىنگى فۋتبول جانكۇيەرلەرى دە جاقسى بىلەتىن شىعار دەپ ويلايمىز. ال جوعارىداعى كورسەتكىش كومانداعا چەمپيوناتتا 13-18 ورىندار ءۇشىن شايقاساتىن توپتان ورىن الدىردى. مۇندا قايراتتىقتار 10 ويىننىڭ 3-ۋىندە جەڭىسكە جەتىپ, 7 رەت ۇتىلىپ, قارسىلاستار قاقپاسىنا 6 دوپ سالىپ, وزىنە 17 دوپ وتكىزىپ, 6 ۇپايمەن توپتاعى سوڭعى 18 ورىنعا تابان تىرەدى.
البەتتە, بۇل «قايراتتىڭ» كەڭەس فۋتبولى جوعارى ەشەلونىنداعى ەڭ العاشقى جىلى بولعانىنا قاراماستان, ونىڭ قورىتىندى كەستەدە العان ورنى رەسپۋبليكا فۋتبول جانكۇيەرلەرىنىڭ كوڭىلىنەن شىعا قويعان جوق. بۇعان, بالكىم, كەيىن كوماندانىڭ ءنومىرى ءبىرىنشى باسەكەلەسىنە اينالىپ كەتەتىن تاشكەنتتىڭ «پاحتاكور» جامواسىنىڭ (وزبەكشە «كوماندا» دەگەن ءسوز) ەكىنشى كەزەڭدە قايراتتىقتارمەن بىرگە 13-18 ورىنداردى ساراپقا سالاتىن توپقا ءتۇسىپ, ناتيجەسىندە 11 ۇپايمەن 14 ورىن العانى دا اسەر ەتكەن شىعار. ونىڭ ۇستىنە كورشى رەسپۋبليكانىڭ باستى كومانداسى ساپىنداعى جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ سانى سول ءبىرىنشى جىلدىڭ وزىندە بىزگە قاراعاندا ءالدەقايدا كوپ-ءتىن. ولاردىڭ قاتارىندا اكمال ازيزحودجاەۆ, يدگاي تازەتدينوۆ, ماكسۋد شاريپوۆ, حاميد راحماتۋللاەۆ, ۆلاديمير تادجيروۆ, ۆيتالي سۋيۋنوۆ, ماناپ ياكۋبوۆ, بەرادور ابدۋرايموۆ, يسكاندەر فازىلوۆ سەكىلدى ويىنشىلار بولدى. ال «قايراتتىڭ» قۇرامىنا ەنگىزىلگەن ومىربەك بەكبوسىنوۆ, سايلاۋبەك ەسىمبەكوۆ, بولات يشانوۆ, تيمۋر سەگىزباەۆ, دياس وماروۆ سەكىلدى قازاق ءناسىلدى فۋتبولشىلاردىڭ الدىڭعى ۇشەۋى بىردە-ءبىر رەت نەگىزگى قۇرامدا ونەر كورسەتپەسە, تيمۋر بار-جوعى 8, ال دياس 2 رەت قانا جاسىل الاڭنىڭ ءجۇزىن كوردى.
وسىنىڭ ءبارى رەسپۋبليكا فۋتبول جانكۇيەرلەرىن قاتتى قاپا ەتسە كەرەك, ولاردىڭ ءبىر توبى چەمپيونات تولىق اياقتالماي جاتىپ-اق, جوعارىداعى ماقالانى باس باسىلىمدا جاريالاپ جىبەردى. وندا «قايرات» كومانداسىنىڭ «ا» كلاسىنا قوسىلىپ, رەسپۋبليكا نامىسىن قورعاۋى يگى نيەت ەكەنىن تىلگە تيەك ەتۋدەن باستاعان اۆتورلار جوعارى سپورت باسشىلىعىنىڭ, وكىنىشكە وراي, بۇل ماسەلەگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولە قويماعانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. «رەسپۋبليكالىق سپورت قوعامىندا وتىرعاندار الدىمەن كوماندا قۇرامىن ىرىكتەپ الۋعا ءمان بەرمەدى, – دەلىنگەن ماقالادا. – جەرگىلىكتى سپورتشىلاردى ءتاربيەلەپ, سولاردىڭ ىشىنەن ويىنشىلار ىزدەدى. ءسويتىپ, اعا ترەنەردەن باستاپ, كوماندانىڭ نەگىزگى قۇرامىن باسقا رەسپۋبليكالاردان شاقىردى. بالكىم, «ا» كلاسى دەگەن اتاققا ساي ويىنشىلاردى جيناعىسى كەلگەن بولار. بىراق مۇنىڭ ءوزى جاس فۋتبوليستەردى تاربيەلەپ ءوسىرۋ ورنىنا, قيىندىقتان قاشىپ, دايىنعا جارماسۋ بولىپ شىقپاي ما؟ سونداي-اق قازاقستاندىق فۋتبوليستەر از با؟.. «قايرات» كومانداسىنىڭ نەگىزگى قۇرامىنداعى 11 ويىنشىنىڭ كوپشىلىگى باسقا جەردەن شاقىرىلعان «قوناقتار». بىراق كەيبىر الىستان اربالاپ الىپ كەلگەن س.ستادنيك, گ.شەرشەۆسكي, ۆ.كادوچنيكوۆ سياقتى ويىنشىلار بارلىق تۇرمىستىق جاعدايلار جاسالعانىنا قاراماستان, كوپ ايالداماي ىزىنشە كەتىپ قالدى. ال شەبەر ويىنشى دەپ اكەلگەن سپورت ماستەرى گ.نەۆەروۆ سياقتىلار 11 مەتر جەردەن ايىپتى دوپتى تۇسىرە الماي, ۇيالعانىنان ول دا تايىپ تۇردى».
بۇدان ءارى اۆتورلار كوماندانىڭ نەگىزگى قۇرامىندا جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى مۇلدەم جوق ەكەنىنە توقتالدى. نەگىزگى قۇرامدا ويناي الاتىن قازاق جاستارى ءتۇرلى جەلەۋلەرمەن شەتكە ىعىستىرىلا بەرەدى. ەجەلدەن «قايرات» كومانداسى قۇرامىندا ويناپ كەلە جاتقان ويىنشىنىڭ ءبىرى بولات يشانوۆ وسىنداي جاعدايعا دۋشار بولعان. ءتاۋىر ويىنشى رەتىندە ءوسىپ كەلە جاتقان ت.سەگىزباەۆ جونىندە دە ايتىلارى وسى. مينسكىدە جەرگىلىكتى «بەلارۋس» كومانداسىنا قارسى ويىندا ەكى گول سوعىپ, كومانداعا ەڭ العاشقى جەڭىستى الىپ بەرگەن بۇل ويىنشى بولماشى سىلتاۋلارمەن نەگىزگى قۇرامنان ورىن الا الماي ءجۇر. «شىنىندا فۋتبول ويىنىمەن ۇنەمى شۇعىلدانىپ, ويىنشىلىق ونەرلەرىن كۇننەن-كۇنگە جەتىلدىرە ءتۇسكەن قازاق جاستارى از ەمەس, – دەلىنگەن ماقالادا بۇدان كەيىن. – ال ولاردىڭ قاناتىن قومداپ, تاربيەلەپ, جاستارعا قامقورلىق جاساپ وتىرعان رەسپۋبليكالىق سپورت قوعامى جوق».
نەگىزگى ويلارىن: «بۇدان «قايرات» كومانداسى تەك جەرگىلىكتى ۇلتتان قۇرىلسىن دەگەن ۇعىم تۋمايدى. قازاقستان سياقتى كوپ ۇلتتى رەسپۋبليكادا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ شەبەر ويىنشىلارى ءوسىپ, جەتىلۋى كەرەك, ال ولاردىڭ ىشىندە قازاق جاستارى دا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الۋعا ءتيىس. بۇل زاڭدى تالاپ», – دەگەن تۇجىرىممەن تياناقتاعان اۆتورلار ماقالا سوڭىندا قازاق كسر سپورت ۇيىمدارى مەن قوعامدارى وداعىنىڭ, رەسپۋبليكا فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ, «قايرات» كومانداسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ ءادىل سىننان ءتيىستى قورىتىندى شىعاراتىندارىنا سەنگىلەرى كەلەتىنىن بىلدىرگەن. بىردەن اشىعىن ايتايىق, كەڭەس زامانىندا رەسپۋبليكانىڭ شىن مانىندە قۇراما كومانداسى بولعان «قايراتتاعى» قازاق فۋتبولشىلارىنىڭ ماسەلەسى وسىدان كەيىن دە وڭدى شەشىلگەن ەمەس. كورشى تاشكەنتتىڭ «پاحتاكورى» نەگىزگى قۇرامىندا كەم دەگەندە 5-6 وزبەك ويناپ جۇرگەندە, الماتى فۋتبول كلۋبى ساپىندا الاڭعا شىعاتىن قازاق سانى ەكەۋدەن اسىپ كورمەپتى. ونىڭ دا ناعىز ورلەگەن جىلدارى قاقپاشى قۇرالبەك ورداباەۆ پەن قورعاۋشى سەيىلدا بايشاقوۆ جۇپ بولىپ ونەر كورسەتكەن جىلدارمەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. ءبىر قىزىعى, قازىر تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىمىزدىڭ وزىندە ەلىمىز قۇراما كومانداسى قۇرامىنداعى قازاق فۋتبولشىلارىنىڭ ماسەلەسى ءالى دۇرىس شەشىمىن تابا الماي كەلەدى.
ەندەشە, كەشەگى كۇننەن بەرى ءجىبى ۇزىلمەي كەلە جاتقان سول پروبلەمانى العاش رەت كوتەرىپ, الاش جۇرتىنا امانات تاستاعان التى اۆتور كىمدەر ەدى, ەندى سوعان كەلەيىك. ءتۇرلى جاستاعى, قيلى ماماندىقتاعى بۇل جاناشىر اعالاردى گازەتتەگى ماقالاعا قول قويعان رەتتەرىمەن كورسەتسەك, ول بىلاي بولىپ شىعادى: تەمىرحان جاقىپوۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, نەسىپبەك الىشەۆ, الماتى اۋىر ماشينە جاساۋ زاۋىتىنىڭ سلەسارى, اسىلبەك عۇماروۆ, سۋ شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ينجەنەرى, يشانقۇل ماجەنوۆ, قاتارداعى جاۋىنگەر, ءزايدۋللا مىحانوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسى, فۋرمانوۆ اۋدانىنىڭ مال دارىگەرى, ءابدىسالان نۇرماحانوۆ, كسرو سپورت شەبەرى. بىزگە بۇل كىسىلەردىڭ اراسىندا اتاقتى بوكسشى ءابدىسالان اعامىز عانا جاقسى تانىس, ال باسقالارى جونىندە ەشقانداي ماعلۇماتتارىمىز جوق. ولاي بولسا, سونداي زاماندا ۇلت نامىسىن جوقتاي بىلگەن وسى قالعان بەس اعا قازىر قايدا ەكەن؟ ولار جونىندە دەرەك بىلەتىن كىسىلەر بار ما؟ ءبىزدىڭشە, گازەت وقىرماندارىن ەندى وسى ساۋالداردىڭ دا قىزىقتىرۋى ابدەن مۇمكىن.
سەرىك ءپىرنازار.
استانا.
