قازاقستاندىقتار ن.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى قولدايدى
كەمەل ەلدىڭ كەپىلى
تاريحقا كوز جۇگىرتىپ قاراساڭىز ءار ەلدىڭ تۋ, ءوسۋ, قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ءار قيلى سۇرلەۋ-سوقپاقتان ءوتىپ كەلگەندىگى, ونىڭ ءوزى كوپ جاعدايدا قايتالانباس, دارا جول ەكەندىگى بەلگىلى. مىنە, سول ومىرگە جاڭا قادام باسقان دەربەس مەملەكەتتىڭ العاشقى جىلدارىندا سونداي احۋالعا قول جەتكىزۋى تىكەلەي ەل باسشىسىنىڭ تۇلعالىق قاسيەتتەرىنە كەلىپ تىرەلەتىندىگى ورتاق زاڭدىلىق ەكەندىگىنە ەشكىم تالاسا قويماس.
ەندەشە بۇگىندە كوپ پىكىر تۋىنداتىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ماسەلەسىن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا شەشۋ جونىندەگى ۇسىنىستار توڭىرەگىندە ءسوز قوزعاعاندا, ەڭ الدىمەن ماسەلە نەگە بۇلاي قويىلىپ وتىرعانىن مىقتاپ تۇرىپ ويلاعان ءجون. ماسەلە ايتەۋىر مەرزىمى كەلگەندە سايلاۋ نەمەسە ونى كۇتپەستەن رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋراسىندا ەمەس, كىم جونىندە بولىپ وتىرعانىن ەرەكشە ەستە ۇستاۋ كەرەگىندە بولىپ تۇر.
ەندەشە, جاڭا تاريحىمىز بەن جاس مەملەكەتىمىزدىڭ باستاۋىندا تۇرىپ, ونىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق, رۋحاني-الەۋمەتتىك قالىپتاسۋىنا ايرىقشا ۇلەسىن قوسقان, ءسويتىپ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ونى الەمدىك ءدارەجەگە كوتەرە بىلگەن جانە الداعى جىلدارعا دا ونىڭ قارىشتى دامۋىنا ايقىن جوسپار ۇسىنىپ, ونىڭ ىسكە اسۋىن بەرىك قولدا ۇستاپ وتىرعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزگە سەنىم ارتىپ, رەفەرەندۋم ارقىلى وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى ۇسىنىستىڭ, كەيبىر كەراۋىزدار بايبالام سالىپ جاتقانىنداي, دەموكراتيالىق تالاپتارعا ەشقانداي دا كەرەعارلىعى جوق.
ماسەلە كەيبىرەۋلەر ايتا باستاعانداي سايلاۋ وتكىزۋدەن قاشقاقتاۋدا ەمەس, ۋاقىت, قارجى, قۋات ۇنەمدەي وتىرىپ, مۇمكىندىكتەردى ۇتىمدى پايدالانا بىلۋدە بولىپ وتىر. مۇنى قولدان شىعارىپ الماۋىمىز كەرەك. ءوز باسىم سوڭعى شيرەك عاسىرداي ۋاقىت بويىندا ساياساتتانۋمەن اينالىسىپ كەلەمىن. 2010 جىلدىڭ وزىندە عانا 100-دەن اسا ءارتۇرلى كەزدەسۋلەرگە قاتىستىم. ستۋدەنت جاستار, زيالى قاۋىم, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى, ارداگەرلەردىڭ الۋان پىكىرلەرىن تىڭدادىم. مىنە, سول كەزدەسۋلەردە ءدال وسىنداي رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ويلار كوپ ايتىلاتىن. دەمەك, مۇنداي شارا وتكىزۋ حالىقتىڭ تىلەگىنە تولىعىمەن ساي كەلەدى دەپ ويلايمىن.
رەفەرەندۋم وتكىزۋ دەموكراتيانىڭ ەۋروپالىق ستاندارتىنا ساي كەلە بەرمەيدى دەگەن پىكىرلەر دە بارشىلىق. بىراق, سول باتىسىڭىزدىڭ زاڭدارىندا مۇنداي ماسەلە تۋراسىندا رەفەرەندۋم وتكىزۋگە تيىم سالعان باپتار دا جوق قوي. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي ماڭىزدى ءماسەلە ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ ىشكى ساياسي ءىسى ەمەس پە؟ بىزدەر سول باتىستاعى ۇلىبريتانيا, يسپانيا, شۆەتسيا, نورۆەگيا, دانيا سياقتى ەجەلدەن پارلامەنتاريزمدى, دەموكراتيانى تۋ عىپ كوتەرىپ كەلە جاتقان ەلدەرگە سىزدەردە نەگە وسى كۇنگە دەيىن مونارحيالىق, ياعني فەودالدىق بيلىك ينستيتۋتى ساقتالىپ كەلەدى, ول دەموكراتيالىق ۇردىسكە ساي ەمەس قوي دەۋىمىزگە تولىق قاقىمىز بولسا دا ولاي دەمەيمىز. ويتكەنى, بۇل ماسەلە ولاردىڭ ىشكى جۇمىسى. سەبەبى كورولدىك ينستيتۋت ولاردا ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ سيمۆولى رەتىندە دارىپتەلەدى.
پرەمەر-مينيسترلەر, سپيكەرلەر, جوعارعى سوتتار باسشىلارى سول كورولدەرىنە بارىپ, ەجەلگىدەي ءيىلىپ تاعزىم ەتىپ, ەسەپ بەرىپ تۇرادى. ولار ونى نامىس كورمەيدى. سەبەبى, ولار ءۇشىن كورول سول مەملەكەتتىڭ سيمۆولى. دالىرەك ايتقاندا, ناقتى كورولدىڭ وزىنە ەمەس, كورولدىك لاۋازىمعا باس يەدى.
ال ن.نازارباەۆ بولسا تاۋەلسىز قازاقستاندى ءوز قولىمەن تۇلەتىپ, باپتاپ, قالىپتاستىرعان قايراتكەر. سوندىقتان دا ونى ءدال قازىر بيلىك ەتىپ وتىرعان, حالىق سايلاعان پرەزيدەنت دەپ قانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ كوسەمى, ۇلتىمىزدىڭ ليدەرى دەپ تانيمىز, مويىندايمىز. بۇگىندە ونى بۇكىل تۇركى جۇرتى ءوز كوشباسشىمىز دەپ مويىنداپ, ەسىمىن ماڭگى قالدىرارلىق شارالار جاساپ جاتىر.
«ءوز ەلىندە پايعامبار بولماس» دەگەندەي, ارينە, ول كىسىنى سىناۋشىلار دا بارشىلىق. ويتكەنى بىزدە ءسوز ەركىندىگى بار. سوندىقتان دەموكراتيالىق ەلگە ونداي كورىنىستەر دە ءتان ەكەندىگىن ەستەن شىعارۋعا بولماس. وعان جاۋاپتى كەشەگى وتكەن ەقىۇ سامميتىنە جينالعان شەتەل باسشىلارى مەن وكىلدەرى ەلباسىمىز تۋرالى ايتقان قۇرمەتكە تولى سوزدەرى ارقىلى بەردى عوي دەپ ويلايمىن.
مەن 1991, 1999, 2006 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋلارى ناۋقانىندا ن.نازارباەۆتىڭ وبلىستاعى سەنىمدى وكىلىنىڭ مىندەتىن اتقارا ءجۇرىپ تە قالىڭ بۇقارانىڭ ول كىسىگە دەگەن كىرشىكسىز سەنىمى مەن قۇرمەتىنە, كەلەشەگىمىزدىڭ ول كىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا بولا بەرۋىن قالايتىنىنا تالاي كوزىم جەتكەن-ءدى. سوندىقتان بۇل جولى دا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى رەفەرەندۋم يدەياسى دۇرىس كوتەرىلىپ وتىر, ەندى ونى ويداعىداي وتكىزۋ عانا قالىپ وتىر دەپ سانايمىن.
المۇقان يساق, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ساياساتتانۋشى.
جامبىل وبلىسى.
* * *
بولاشاققا – تەك قانا نازارباەۆپەن بىرگە
وسكەمەندە وتكەن باستاماشى توپ كوتەرگەن باستامانى بارلىق جاعىنان العاندا ءساتتى جاسالعان, زاڭدى قادام دەپ ەسەپتەيمىن. ءويتكەنى, ءبىزدىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق تانىپ وتىرعان جاس, تۇراقتى دامۋ ءۇستىندەگى تاۋەلسىز مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىز, ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارقاسى, سىندارلى ساياساتى ەكەنى داۋسىز.
ءبىر ءسات بولسا دا ويشا 90-شى جىلداردىڭ باسىنا ورالايىقشى. بۇل رەسپۋبليكامىزدىڭ تاريحىنداعى اۋىر كەزەڭ بولدى. كسرو تاراعاننان كەيىن قازاقستان تاعدىر تالقىسىندا قالدى. قۇلدىراعان ەكونوميكا, ب ۇلىنگەن ينفراقۇرىلىم, ۇزىلگەن ينتەگراتسيالىق بايلانىستار, جاپپاي جۇمىسسىزدىق – بۇرىنعى يمپەريادان مۇراعا قالعان وسىلار عانا بولاتىن. وسىنداي قيىن جاعدايدا وپتيميستەردىڭ وزدەرى دە ەلىمىز عايىپتىڭ كۇشىمەن بۇل تىعىرىقتان شىعادى دەگەنگە سەنە قويماعان بولار. ءبىراق عاجايىپتار بولا بەرەدى ەكەن, ونى جاساعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسىمىز ول كەزدە ەڭ باستىسى ەلىمىزدى بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردا ورىن الىپ جاتقان الاۋىزدىقتار مەن قاندى قاقتىعىستارعا تارتۋعا جول بەرمەۋ, بەيبىتشىلىك پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاپ قالۋ ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىندى. ءوزىنىڭ دانالىعىنىڭ, اقىل-پاراساتى مەن ۇلتىنىڭ, ەلىنىڭ ەرتەڭىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىنىڭ ارقاسىندا ول ەلىمىزدى مۇنداي قيىنشىلىققا ۇرىندىرماي, امان الىپ شىقتى. قانشاما ۇيقىسىز تۇندەر, قاربالاس كۇندەر وتكەنىنە تاريح كۋا.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاريحي ءولشەم تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا قىسقا مەرزىم ىشىندە كەرەمەتتەي قيىندىقتاردى جەڭە وتىرىپ, حالقىمەن بىرگە تاۋەلسىز مەملەكەت قۇردى. ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوز دامۋىندا ءۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, ءالەمدىك قاۋىمداستىقتا لايىقتى ورىنعا يە بولدى. ەلباسىنىڭ, ونىڭ الەمدەگى جوعارى بەدەلىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ەقىۇ توراعاسى بولدى جانە وسىناۋ بەدەلدى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزدى.
وسىنداي باعا جەتكىسىز ەڭبەك ءسىڭىرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءتاجىريبەلى كاپيتان ءتارىزدى ءوزىنىڭ كەمەسىن جارقىن ماقساتقا – بەيبىتشىلىككە, تۇراقتىلىق پەن ءوركەندەۋگە قاراي باستاي بەرۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
حالىق ءوزىنىڭ پرەزيدەنتىن باعالايدى جانە وعان ءدايىم قولداۋ كورسەتەدى. سودان كەيىن دە ەلباسى لاۋازىمىندا كورگىسى كەلەدى. سونىمەن بىرگە ونىڭ باسشىلىعىمەن جاسالعان «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى جانە باسقا دا باعدارلامالار بار ەمەس پە؟ ولاردىڭ بارلىعى رەسپۋبليكانىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن دامۋىنا, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى بۇل باعدارلامالاردى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋى كەرەك. ارينە, بۇل ءۇشىن ۋاقىت كەرەك ەكەندىگى بەلگىلى. سودان كەيىن دە ەڭ قيسىندى جانە دۇرىس قادام وراسان مول قاراجات پەن كۇش-جىگەر جۇمساپ, سايلاۋ ءوتكىزبەي-اق رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرىپ, پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ دەپ بىلەمىن. مۇنىڭ ءوزى بۇكىل حالىقتىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ماڭىزدى ءىس بولاتىنى داۋسىز.
اتساليم يديگوۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى.
الماتى وبلىسى.
* * *
شەتەل قازاقتارى دا قولدايدى
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربااۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم ءوتكىزۋ شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا دا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى دە. شەتەلدەگى اعايىندار ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن شىنايى جالپىۇلتتىق كوشباسشى رەتىندە باعالايدى. سوعان وراي, ولار قازاقستاننىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن ايتۋلى تابىستارىن ەلباسىنىڭ قايراتكەرلىك ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ سانايدى. سوعان بايلانىستى الىستاعى اعايىندار پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەلىمىزدى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاعىنان دامىتۋ ءجونىندە ءجۇزەگە اسىرىپ جاتقان ءىس-شارالارىن, حالىقارالىق ساحنادا جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن ءبىراۋىزدان قولدايدى.
سونداي-اق, ولار ەلباسىنىڭ بۇكىل الەم الدىنداعى ابىروي-بەدەلىن ەرەكشە ماقتان ەتەدى. ولار تاۋەلسىزدىك جاريالانىپ, ەل تىزگىنىن قولعا العان العاشقى ساتتە پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەڭ الدىمەن كىرىسكەن يگى شارۋالارىنىڭ ءبىرى – الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە شاشىراپ جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ باسىن اتاجۇرتقا جيناۋ بولعاندىعىن وتە جاقسى بىلەدى. بۇل رەتتە, سوناۋ 1992 جىلى الماتى قالاسىندا ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن الەم قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. قۇرىلتايدا ەلباسى قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ باعىت-باعدارىن ناقتى انىقتاپ, بۇل جونىندە الدا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردى ايقىن بەلگىلەپ بەرگەن ەدى. بۇل قۇرىلتايدا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, ونىڭ توراعاسى بولىپ ەلباسى سايلاندى. قاۋىمداستىق سودان بەرى اتاجۇرت پەن شەتەلدەگى اعايىنداردىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن التىن كوپىر بولىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ولاردىڭ ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن جالعاستىرۋدى ءبىراۋىزدان قولدايتىندارى انىق. ويتكەنى, ەلباسى تۇرعاندا شەتەلدەگى اعايىندارعا قازاقستان تاراپىنان قولداۋ مەن قامقورلىق جاساۋ ەشقاشان دا ۇزىلمەي, جالعاسا بەرەرىنە تولىق كەپىلدىك بار. سونداي-اق, ورالمانداردىڭ الىس-جاقىن شەتەلدەردەن اتاجۇرتقا كەلەتىن كوشىنىڭ توقتاماۋىنا دا بۇل جاعدايدىڭ جاسار ىقپالى وراسان.
وسىعان وراي, قاۋىمداستىقتىڭ قىتاي, وزبەكستان, موڭعوليا, تۇركيا سياقتى بىرنەشە ەلدەن كەلگەن اعايىندار باس قوسقان ءماجىلىسىندە پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋعا بايلانىستى جان-جاقتى اڭگىمە قوزعادى.
سونداي-اق, 25 جەلتوقساندا بىشكەكتەگى «دوستىق» ۇيىندە قىرعىزستان حالىق اسسامبلەياسىنا قاراستى قىرعىزستان قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ كەزەكتى ءماجىلىسى ءوتتى. ءماجىلىستە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە تالقىلاندى. بۇل ماسەلە بويىنشا پىكىرىن بىلدىرگەندەردىڭ بارلىعى دا ەگەمەن قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ىرگەسىن قالاۋداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وراسان زور ەڭبەگىنە ەرەكشە باعا بەردى.
ءسۇلتانالى بالعاباەۆ, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
* * *
شىعىس جاستارىنىڭ شىنايى تىلەگى
– شىعىستاعى ءبىلىمنىڭ قاراشاڭىراعىندا بۇل كۇندەرى ون مىڭنان استام جاستار ون فاكۋلتەتتە ءبىلىم الىپ جاتىر. 2009 جىلى اتالمىش جوعارى وقۋ ورنىندا 24 عىلىم كانديداتتارى, جەتى عىلىم دوكتورى ديسسەرتاتسياسى قورعالدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى مەن ستۋدەنتتەرى ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ءجونىندەگى باستامانى قىزۋ قولدايدى, – دەدى شقمۋ رەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەيبىت مامىراەۆ ءبىر مىڭنان استام ادام قاتىسقان جيىندا.
بەيبىت بايماعامبەت ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى ەلباسى ن.نازارباەۆ اتالمىش جوعارى وقۋ ورنىنا ەكى رەت كەلىپ, پروفەسسور-وقىتۋشىلارمەن, ستۋدەنتتەرمەن جولىعىپ, ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسكەن ەكەن. ايتا كەتۋ كەرەك, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي قالاسىندا ۇلكەن ءبىر فيليالى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءوز كەزەگىندە قىتاي, موڭعوليا جاستارى دا وسىندا ءبىلىم الىپ جاتىر. ولارعا تەگىن جاتاقحانا بەرىلىپ, شاكىرتاقى تولەنەدى.
– مەنىڭ وتانىم – قازاقستان. ءوزىم موڭعوليانىڭ بايان-ولگەيىندە تۋسام دا ەلگە, جەرگە دەگەن ساعىنىش وسىندا الىپ كەلدى. ەلباسىنىڭ ورالماندارعا دەگەن قامقورلىعىن قالاي ۇمىتامىز. قازىر وسكەمەننىڭ ىرگەسىندە «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى بويىنشا ءتورت ميلليارد تەڭگەگە عالامات قالاشىق بوي كوتەرۋدە. بۇل دا ەلباسىنىڭ اكەلىك قامقورلىعى. ەندەشە مەن شەتەلدەن كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ بارلىعىن ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ماقساتىندا داۋىس بەرۋگە شاقىرامىن, – دەدى راشيد سالتانات.
ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى مارات ماعزۇموۆتىڭ بايسالدى دا ماعىنالى ءسوزىن كوپشىلىك ىنتا قويا تىڭدادى. «ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى ناتيجەسىندە قازاقستان تالاي اسۋلار مەن بەلەستەردەن استى. كۇنى كەشەگى ەقىۇ-عا جەتەكشىلىك ەتۋ, استانادا 56 مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سامميت وتكىزۋ ەلىمىزدىڭ اتاعىن تورتكۇل الەمگە پاش ەتتى. ارقانىڭ توسىندە اسقاقتاعان استانانى كورىپ, شەتەلدىكتەر تاڭقالدى. مۇنىڭ ءوزى قارىشتاپ العا باسىپ كەلە جاتقانىمىزدىڭ جەمىسى», – دەدى مارات ءتۇسىپجان ۇلى.
– جاستارعا ينتەللەكتۋالدى ءبىلىم بەرۋ جايلى ەلباسى ۇنەمى جاستاردىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە بىرنەشە ۇلتتىڭ وكىلدەرى قىزمەت ەتەدى. مەنىڭ ۇلتىم – ورىس, كۇيەۋىم وزبەك. ۇلتتار دوستىعىن, ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتى دامىتۋدا ەلباسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. ەندەشە ن.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا ءبىراۋىزدان داۋىس بەردىك. تەك ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت بويىنشا التى مىڭ ادامنىڭ قولداپ داۋىس بەرۋى, سونىڭ ناتيجەسى, – دەدى ءوز ءسوزىن تۇيىندەگەن پەداگوگيكا جانە الەۋمەتتىك جۇمىستار كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ەلەنا سنەگيرەۆا.
اعىلشىن تىلىندە سويلەگەن ايجان امىرەنوۆا, ۆ.نەمىكينا, «جىلدىڭ ۇزدىك ستۋدەنتى» ر.بۋدۋكوۆ, تاعى باسقالار دا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى ءبىراۋىزدان قولدادى.
وڭداسىن ەلۋباي.
وسكەمەن.
* * *
ءبىز ەلباسىنا سەنەمىز
وسىدان ون توعىز جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن تاۋەلسىزدىكتى ءتاۋ ەتىپ, ەجەلدەن ەركىندىك اڭساعان حالقىمىز ۇلتىمىزدىڭ ءۇمىتى, مۇراتى انىق, ءىس-قيمىلى قانىق ەلباسىن تاڭدادى.
حالقىمىزدىڭ تاڭداۋى قالت كەتپەگەنىنە كوز جەتتى. كەشەگىمىز قاھارماندىققا, بۇگىنىمىز جاسامپازدىققا, ەرتەڭىمىز كەلەشەگىمىزدىڭ كەمەلىن كەلتىرەر باتىل باستاماعا تولى. تورتكۇل دۇنيەگە تانىلىپ, توبەدەگى كەلدى. الەم الدىندا ەلىمىز – ەڭسەلى, حالقىمىز – قادىرلى. ەكىنشى مىڭجىلدىق بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دۇركىرەگەن ءداۋىرى, جارقىراعان جۇلدىزى بولىپ باستالدى.
سان عاسىرلار بويى «ماڭگى ەل» ورناتۋدى ارمانداعان كونە عۇن-تۇرىك بيلەۋشىلەرى جەتە الماعان ءسان-سالتاناتقا نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىق جولى» ارقىلى جەتتىك. بۇل – بۇرىن-سوڭدى الەمنىڭ بىردە ءبىر مەملەكەتى ءجۇرىپ كورمەگەن جول.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ بولاشاقتى قاپىسىز بولجايتىن تاباندى ساياسي باعىتى, جاھاندىق ءتۇيىندەردى شەشۋدە تىزگىندى تەڭ ۇستايتىن مامىلەگەر ساياساتى مەن دانالارعا ساي اقىل-پاراساتى ءناتيجەسىندە قازاقستان الەمدىك قاۋىپسىزدىكتىڭ كىندىگىنە اينالدى.
ەلوردامىز – استانا ءتورت مۇحيتتىڭ اراسىنداعى دۇنيە ءجۇزى ساياساتكەرلەرى مەن مادەنيەت جانە ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ, الپاۋىت ىسكەرلەردىڭ جەرۇيىعى بولىپ تانىلدى.
بۇگىنگى كۇنى اقتوبە وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگى مەرزىمىن 2020 جىلعى 6 جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى ءماسەلەنى قىزۋ تالقىلاۋدا. قازىر رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ قۇقىعى بار اقتوبەلىكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ تۋرالى تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ, ءوز قولدارىن قويدى.
ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز پرەزيدەنتتىڭ بارلىق باستاۋلارىنىڭ ءاردايىم قوستاۋشىسى بولادى.
ءبىز قازاقستان حالقىنىڭ ەلباسى, شىنايى ۇلت كوشباسشىسى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ دەپ بىلەمىز.
ن.نازارباەۆ – ۇلى دالانىڭ ۇلى رەفورماتورلارىنىڭ تەڭدەسسىز رۋحاني مۇراگەرى.
قازاق ەلىن ودان ءارى گۇلدەندىرەتىن دە, ىرىسىمىزدى تاسىتىپ نارلەندىرەتىن دە, ابىرويىمىزدى اسىرىپ ءسان بەرەتىن دە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – نۇرسۇلتان نازارباەۆ! سوندىقتان بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ تاپجىلمايتىن تاڭداۋى دا, قاپىسىز قالاۋى دا – نۇرسۇلتان نازارباەۆ!
بىرلىك پەن ىنتىماقتى, سابىرلىلىق پەن پاراساتتىلىقتى مۇرات ەتكەن حالىقتىڭ جۇرەك قالاۋىنا ساي جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى دەپ سەنەمىز. بۇل – ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن جىلداردان سوڭ دا قۇرىشتاي بەرىك قازاق مەملەكەتىنىڭ ىرگەسىن بەكىتكەن تاريحي شەشىم بولىپ قالا بەرمەك.
قازاقستاننىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاعدىرى ەلباسى قولىندا.
ءبىز پرەزيدەنتكە سەنەمىز!
نازارباەۆ – ءبىزدىڭ ەلباسىمىز, ءبىزدىڭ كوشباسشىمىز!
نۇرقايىر تەلەۋوۆ, اقتوبە وبلىسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى;
كەڭەس ءبىرمانوۆ, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى; ەلەونورا بەردىباەۆا, «قازاقستان ستۋدەنتتەرى
رەسپۋبليكالىق ءاليانسى» فيليالىنىڭ ءتورايىمى;
اسەل بولەكوۆا, «نۇر وتان» حدپ اوف «جاس وتان»
جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى;
بازارباي يمانوۆ, «رۋحانيات» ساياسي پارتياسى
وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى;
بالعالي ورداباەۆ, باستاماشى توپ جەتەكشىسى,
«نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى, بارلىعى 45 ادام قول قويعان.
* * *
2,5 ميلليوننان استام قول جينالدى
شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس عيماراتىندا اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ءوتكىزۋ جونىندەگى باستاماشى توپتىڭ ءتوراعاسى ەرلان سىدىقوۆ باق وكىلدەرىمەن كەزەكتى بريفينگ وتكىزدى.
ول كەزدەسۋدە ەلىمىز بويىنشا 4 قاڭتارعا دەيىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءجونىندەگى باستامانى قولداپ 2,5 ميلليوننان استام قول جينالعانىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى. وسى ورايدا جينالعان قولدىڭ دۇرىستىعى ارنايى ءتۇردە تەكسەرۋدەن وتكىزىلگەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. ويتكەنى, مۇنىڭ سىرتىندا سان جۇزدەگەن مىڭ قول ەندى عانا ساراپتامادان وتكىزىلىپ جاتىر.
باستاماشى توپ جەتەكشىسى سولاي دەي كەلىپ, قازاقستاندىقتار قول جيناۋ بارىسىندا زور بەلسەندىلىك كورسەتىپ جاتقانىن قاداپ ايتتى. مۇنىڭ ءوزى بارشا وتانداستارىمىزدىڭ ەلباسىنا دەگەن سەنىمى مەن قۇرمەتىن كورسەتسە كەرەك. ءتىپتى, جاڭا جىلدا قاتارىنان كەلگەن ءتورت كۇندىك دەمالىسقا قاراماستان قول جيناۋ ورىندارىندا كەزەك ازايماپتى. قول قويۋشىلار اراسىندا كارى مەن جاس تا, ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى دە بارشىلىق دەيدى توپ جەتەكشىسى. اسىرەسە, جاستار زور بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ولار سەسسيا ءجۇرىپ جاتقانىنا قاراماستان قول جيناۋ ورنىنا اعىلىپ كەلۋدە. ال قول جيناۋ بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا قاڭتاردىڭ العاشقى ونكۇندىگىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇرگىزىلمەك. ازىرشە بۇل ماسەلەدە شىعىس قازاقستان, الماتى, قاراعاندى وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى.
داۋلەت سەيسەن ۇلى.
سەمەي.
* * *
تۇراقتىلىق تىرەگى
شەجىرەلى شىعىستان باستاۋ العان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ماقساتىندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى باستاما قوعامىمىزدا قىزۋ تالقىلانىپ, بارىنشا كەڭ قولداۋ تاۋىپ وتىر. بۇل بۇكىلحالىقتىق قوزعالىسقا ەلىمىزدەگى بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ قوعامدىق ۇيىمدارى, وكىلدىكتەرى وزدەرىنىڭ اشىق تا شىنايى پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە. سونداي ءبىر جۇرەكجاردى جەدەلحات رەداكتسيامىزعا قازاقستان كۇردتەرىنىڭ «باربانگ» اسسوتسياتسياسىنان كەلىپ ءتۇستى.
قازاقستاندىق كۇردتەر نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستامانى زور قاناعاتتاندىق سەزىممەن قابىلداي وتىرىپ, بارىنشا قولداۋ كورسەتەدى, دەلىنگەن جەدەلحاتتا. ءبىز ءوزىمىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدى شەكسىز ماقتان تۇتامىز جانە وعان تولىق سەنىم ارتامىز. ەلباسىمىزدىڭ بىلگىر باسشىلىعى مەن سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇگىندە تەك ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە عانا ەمەس, بۇكىل دوستاستىق ەلدەرى كەڭىستىگىندە وق بويى العا شىققان كوشباسشى مەملەكەتكە اينالدى. قازىر قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكسۇيگىش باستامالارىن, ونىڭ بالاماسىز باسشىسىنىڭ جاھاندىق مۇددەلەردى كوزدەيتىن ساليقالى ويلارىن بۇكىل الەم مويىندايدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاريحتا تەڭدەسى جوق «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ومىرگە اكەلىپ, ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدا. قازاقستان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسىنان قينالماي شىعىپ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق بەسجىلدىقتار بەلەسىن باستادى. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىز بولاشاق يندۋستريالىق دەرجاۆا نەگىزىنىڭ تۇعىرىن جاساپ ۇلگەردى. ءححى عاسىردىڭ عاجايىبى اتانعان ارۋ استانا كۇننەن-كۇنگە گۇلدەنىپ, عارىشتى قاداممەن دامىپ كەلەدى. مىنە, وسى تەڭدەسسىز قۇبىلىستار مەن باستامالاردىڭ بىرەگەي باستاماشىسى دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءبىز جارقىن دا جاسامپاز وتانىمىز – قازاقستاننىڭ باياندى بولاشاعىنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ءبىرتۇتاس ەكەندىگىنە شەكسىز سەنىمدىمىز. سوندىقتان, ءبىز قازاقستاندىق كۇردتەر ەلىمىزدىڭ الەۋەتتى دامۋى ءۇشىن, قاسيەتتى قازاق جەرىندە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ودان ءارى سالتانات قۇرۋى ءۇشىن, بولاشاق ۇرپاقتىڭ باياندى باقىتى ءۇشىن رەفەرەندۋم تۋرالى باستامانى بارىنشا قولدايمىز جانە ءبىراۋىزدان داۋىس بەرەمىز.
«ەگەمەن-اقپارات».
كەمەل ەلدىڭ كەپىلى
تاريحقا كوز جۇگىرتىپ قاراساڭىز ءار ەلدىڭ تۋ, ءوسۋ, قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ءار قيلى سۇرلەۋ-سوقپاقتان ءوتىپ كەلگەندىگى, ونىڭ ءوزى كوپ جاعدايدا قايتالانباس, دارا جول ەكەندىگى بەلگىلى. مىنە, سول ومىرگە جاڭا قادام باسقان دەربەس مەملەكەتتىڭ العاشقى جىلدارىندا سونداي احۋالعا قول جەتكىزۋى تىكەلەي ەل باسشىسىنىڭ تۇلعالىق قاسيەتتەرىنە كەلىپ تىرەلەتىندىگى ورتاق زاڭدىلىق ەكەندىگىنە ەشكىم تالاسا قويماس.
ەندەشە بۇگىندە كوپ پىكىر تۋىنداتىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ماسەلەسىن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا شەشۋ جونىندەگى ۇسىنىستار توڭىرەگىندە ءسوز قوزعاعاندا, ەڭ الدىمەن ماسەلە نەگە بۇلاي قويىلىپ وتىرعانىن مىقتاپ تۇرىپ ويلاعان ءجون. ماسەلە ايتەۋىر مەرزىمى كەلگەندە سايلاۋ نەمەسە ونى كۇتپەستەن رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋراسىندا ەمەس, كىم جونىندە بولىپ وتىرعانىن ەرەكشە ەستە ۇستاۋ كەرەگىندە بولىپ تۇر.
ەندەشە, جاڭا تاريحىمىز بەن جاس مەملەكەتىمىزدىڭ باستاۋىندا تۇرىپ, ونىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق, رۋحاني-الەۋمەتتىك قالىپتاسۋىنا ايرىقشا ۇلەسىن قوسقان, ءسويتىپ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ونى الەمدىك ءدارەجەگە كوتەرە بىلگەن جانە الداعى جىلدارعا دا ونىڭ قارىشتى دامۋىنا ايقىن جوسپار ۇسىنىپ, ونىڭ ىسكە اسۋىن بەرىك قولدا ۇستاپ وتىرعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزگە سەنىم ارتىپ, رەفەرەندۋم ارقىلى وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى ۇسىنىستىڭ, كەيبىر كەراۋىزدار بايبالام سالىپ جاتقانىنداي, دەموكراتيالىق تالاپتارعا ەشقانداي دا كەرەعارلىعى جوق.
ماسەلە كەيبىرەۋلەر ايتا باستاعانداي سايلاۋ وتكىزۋدەن قاشقاقتاۋدا ەمەس, ۋاقىت, قارجى, قۋات ۇنەمدەي وتىرىپ, مۇمكىندىكتەردى ۇتىمدى پايدالانا بىلۋدە بولىپ وتىر. مۇنى قولدان شىعارىپ الماۋىمىز كەرەك. ءوز باسىم سوڭعى شيرەك عاسىرداي ۋاقىت بويىندا ساياساتتانۋمەن اينالىسىپ كەلەمىن. 2010 جىلدىڭ وزىندە عانا 100-دەن اسا ءارتۇرلى كەزدەسۋلەرگە قاتىستىم. ستۋدەنت جاستار, زيالى قاۋىم, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى, ارداگەرلەردىڭ الۋان پىكىرلەرىن تىڭدادىم. مىنە, سول كەزدەسۋلەردە ءدال وسىنداي رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ويلار كوپ ايتىلاتىن. دەمەك, مۇنداي شارا وتكىزۋ حالىقتىڭ تىلەگىنە تولىعىمەن ساي كەلەدى دەپ ويلايمىن.
رەفەرەندۋم وتكىزۋ دەموكراتيانىڭ ەۋروپالىق ستاندارتىنا ساي كەلە بەرمەيدى دەگەن پىكىرلەر دە بارشىلىق. بىراق, سول باتىسىڭىزدىڭ زاڭدارىندا مۇنداي ماسەلە تۋراسىندا رەفەرەندۋم وتكىزۋگە تيىم سالعان باپتار دا جوق قوي. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي ماڭىزدى ءماسەلە ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ ىشكى ساياسي ءىسى ەمەس پە؟ بىزدەر سول باتىستاعى ۇلىبريتانيا, يسپانيا, شۆەتسيا, نورۆەگيا, دانيا سياقتى ەجەلدەن پارلامەنتاريزمدى, دەموكراتيانى تۋ عىپ كوتەرىپ كەلە جاتقان ەلدەرگە سىزدەردە نەگە وسى كۇنگە دەيىن مونارحيالىق, ياعني فەودالدىق بيلىك ينستيتۋتى ساقتالىپ كەلەدى, ول دەموكراتيالىق ۇردىسكە ساي ەمەس قوي دەۋىمىزگە تولىق قاقىمىز بولسا دا ولاي دەمەيمىز. ويتكەنى, بۇل ماسەلە ولاردىڭ ىشكى جۇمىسى. سەبەبى كورولدىك ينستيتۋت ولاردا ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ سيمۆولى رەتىندە دارىپتەلەدى.
پرەمەر-مينيسترلەر, سپيكەرلەر, جوعارعى سوتتار باسشىلارى سول كورولدەرىنە بارىپ, ەجەلگىدەي ءيىلىپ تاعزىم ەتىپ, ەسەپ بەرىپ تۇرادى. ولار ونى نامىس كورمەيدى. سەبەبى, ولار ءۇشىن كورول سول مەملەكەتتىڭ سيمۆولى. دالىرەك ايتقاندا, ناقتى كورولدىڭ وزىنە ەمەس, كورولدىك لاۋازىمعا باس يەدى.
ال ن.نازارباەۆ بولسا تاۋەلسىز قازاقستاندى ءوز قولىمەن تۇلەتىپ, باپتاپ, قالىپتاستىرعان قايراتكەر. سوندىقتان دا ونى ءدال قازىر بيلىك ەتىپ وتىرعان, حالىق سايلاعان پرەزيدەنت دەپ قانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ كوسەمى, ۇلتىمىزدىڭ ليدەرى دەپ تانيمىز, مويىندايمىز. بۇگىندە ونى بۇكىل تۇركى جۇرتى ءوز كوشباسشىمىز دەپ مويىنداپ, ەسىمىن ماڭگى قالدىرارلىق شارالار جاساپ جاتىر.
«ءوز ەلىندە پايعامبار بولماس» دەگەندەي, ارينە, ول كىسىنى سىناۋشىلار دا بارشىلىق. ويتكەنى بىزدە ءسوز ەركىندىگى بار. سوندىقتان دەموكراتيالىق ەلگە ونداي كورىنىستەر دە ءتان ەكەندىگىن ەستەن شىعارۋعا بولماس. وعان جاۋاپتى كەشەگى وتكەن ەقىۇ سامميتىنە جينالعان شەتەل باسشىلارى مەن وكىلدەرى ەلباسىمىز تۋرالى ايتقان قۇرمەتكە تولى سوزدەرى ارقىلى بەردى عوي دەپ ويلايمىن.
مەن 1991, 1999, 2006 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋلارى ناۋقانىندا ن.نازارباەۆتىڭ وبلىستاعى سەنىمدى وكىلىنىڭ مىندەتىن اتقارا ءجۇرىپ تە قالىڭ بۇقارانىڭ ول كىسىگە دەگەن كىرشىكسىز سەنىمى مەن قۇرمەتىنە, كەلەشەگىمىزدىڭ ول كىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا بولا بەرۋىن قالايتىنىنا تالاي كوزىم جەتكەن-ءدى. سوندىقتان بۇل جولى دا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى رەفەرەندۋم يدەياسى دۇرىس كوتەرىلىپ وتىر, ەندى ونى ويداعىداي وتكىزۋ عانا قالىپ وتىر دەپ سانايمىن.
المۇقان يساق, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ساياساتتانۋشى.
جامبىل وبلىسى.
* * *
بولاشاققا – تەك قانا نازارباەۆپەن بىرگە
وسكەمەندە وتكەن باستاماشى توپ كوتەرگەن باستامانى بارلىق جاعىنان العاندا ءساتتى جاسالعان, زاڭدى قادام دەپ ەسەپتەيمىن. ءويتكەنى, ءبىزدىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق تانىپ وتىرعان جاس, تۇراقتى دامۋ ءۇستىندەگى تاۋەلسىز مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىز, ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارقاسى, سىندارلى ساياساتى ەكەنى داۋسىز.
ءبىر ءسات بولسا دا ويشا 90-شى جىلداردىڭ باسىنا ورالايىقشى. بۇل رەسپۋبليكامىزدىڭ تاريحىنداعى اۋىر كەزەڭ بولدى. كسرو تاراعاننان كەيىن قازاقستان تاعدىر تالقىسىندا قالدى. قۇلدىراعان ەكونوميكا, ب ۇلىنگەن ينفراقۇرىلىم, ۇزىلگەن ينتەگراتسيالىق بايلانىستار, جاپپاي جۇمىسسىزدىق – بۇرىنعى يمپەريادان مۇراعا قالعان وسىلار عانا بولاتىن. وسىنداي قيىن جاعدايدا وپتيميستەردىڭ وزدەرى دە ەلىمىز عايىپتىڭ كۇشىمەن بۇل تىعىرىقتان شىعادى دەگەنگە سەنە قويماعان بولار. ءبىراق عاجايىپتار بولا بەرەدى ەكەن, ونى جاساعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسىمىز ول كەزدە ەڭ باستىسى ەلىمىزدى بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردا ورىن الىپ جاتقان الاۋىزدىقتار مەن قاندى قاقتىعىستارعا تارتۋعا جول بەرمەۋ, بەيبىتشىلىك پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاپ قالۋ ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىندى. ءوزىنىڭ دانالىعىنىڭ, اقىل-پاراساتى مەن ۇلتىنىڭ, ەلىنىڭ ەرتەڭىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىنىڭ ارقاسىندا ول ەلىمىزدى مۇنداي قيىنشىلىققا ۇرىندىرماي, امان الىپ شىقتى. قانشاما ۇيقىسىز تۇندەر, قاربالاس كۇندەر وتكەنىنە تاريح كۋا.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاريحي ءولشەم تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا قىسقا مەرزىم ىشىندە كەرەمەتتەي قيىندىقتاردى جەڭە وتىرىپ, حالقىمەن بىرگە تاۋەلسىز مەملەكەت قۇردى. ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوز دامۋىندا ءۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, ءالەمدىك قاۋىمداستىقتا لايىقتى ورىنعا يە بولدى. ەلباسىنىڭ, ونىڭ الەمدەگى جوعارى بەدەلىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ەقىۇ توراعاسى بولدى جانە وسىناۋ بەدەلدى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزدى.
وسىنداي باعا جەتكىسىز ەڭبەك ءسىڭىرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءتاجىريبەلى كاپيتان ءتارىزدى ءوزىنىڭ كەمەسىن جارقىن ماقساتقا – بەيبىتشىلىككە, تۇراقتىلىق پەن ءوركەندەۋگە قاراي باستاي بەرۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
حالىق ءوزىنىڭ پرەزيدەنتىن باعالايدى جانە وعان ءدايىم قولداۋ كورسەتەدى. سودان كەيىن دە ەلباسى لاۋازىمىندا كورگىسى كەلەدى. سونىمەن بىرگە ونىڭ باسشىلىعىمەن جاسالعان «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى جانە باسقا دا باعدارلامالار بار ەمەس پە؟ ولاردىڭ بارلىعى رەسپۋبليكانىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن دامۋىنا, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى بۇل باعدارلامالاردى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋى كەرەك. ارينە, بۇل ءۇشىن ۋاقىت كەرەك ەكەندىگى بەلگىلى. سودان كەيىن دە ەڭ قيسىندى جانە دۇرىس قادام وراسان مول قاراجات پەن كۇش-جىگەر جۇمساپ, سايلاۋ ءوتكىزبەي-اق رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرىپ, پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ دەپ بىلەمىن. مۇنىڭ ءوزى بۇكىل حالىقتىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ماڭىزدى ءىس بولاتىنى داۋسىز.
اتساليم يديگوۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى.
الماتى وبلىسى.
* * *
شەتەل قازاقتارى دا قولدايدى
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربااۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم ءوتكىزۋ شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا دا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى دە. شەتەلدەگى اعايىندار ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن شىنايى جالپىۇلتتىق كوشباسشى رەتىندە باعالايدى. سوعان وراي, ولار قازاقستاننىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن ايتۋلى تابىستارىن ەلباسىنىڭ قايراتكەرلىك ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ سانايدى. سوعان بايلانىستى الىستاعى اعايىندار پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەلىمىزدى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاعىنان دامىتۋ ءجونىندە ءجۇزەگە اسىرىپ جاتقان ءىس-شارالارىن, حالىقارالىق ساحنادا جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن ءبىراۋىزدان قولدايدى.
سونداي-اق, ولار ەلباسىنىڭ بۇكىل الەم الدىنداعى ابىروي-بەدەلىن ەرەكشە ماقتان ەتەدى. ولار تاۋەلسىزدىك جاريالانىپ, ەل تىزگىنىن قولعا العان العاشقى ساتتە پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەڭ الدىمەن كىرىسكەن يگى شارۋالارىنىڭ ءبىرى – الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە شاشىراپ جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ باسىن اتاجۇرتقا جيناۋ بولعاندىعىن وتە جاقسى بىلەدى. بۇل رەتتە, سوناۋ 1992 جىلى الماتى قالاسىندا ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن الەم قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. قۇرىلتايدا ەلباسى قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ باعىت-باعدارىن ناقتى انىقتاپ, بۇل جونىندە الدا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردى ايقىن بەلگىلەپ بەرگەن ەدى. بۇل قۇرىلتايدا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, ونىڭ توراعاسى بولىپ ەلباسى سايلاندى. قاۋىمداستىق سودان بەرى اتاجۇرت پەن شەتەلدەگى اعايىنداردىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن التىن كوپىر بولىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ولاردىڭ ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن جالعاستىرۋدى ءبىراۋىزدان قولدايتىندارى انىق. ويتكەنى, ەلباسى تۇرعاندا شەتەلدەگى اعايىندارعا قازاقستان تاراپىنان قولداۋ مەن قامقورلىق جاساۋ ەشقاشان دا ۇزىلمەي, جالعاسا بەرەرىنە تولىق كەپىلدىك بار. سونداي-اق, ورالمانداردىڭ الىس-جاقىن شەتەلدەردەن اتاجۇرتقا كەلەتىن كوشىنىڭ توقتاماۋىنا دا بۇل جاعدايدىڭ جاسار ىقپالى وراسان.
وسىعان وراي, قاۋىمداستىقتىڭ قىتاي, وزبەكستان, موڭعوليا, تۇركيا سياقتى بىرنەشە ەلدەن كەلگەن اعايىندار باس قوسقان ءماجىلىسىندە پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋعا بايلانىستى جان-جاقتى اڭگىمە قوزعادى.
سونداي-اق, 25 جەلتوقساندا بىشكەكتەگى «دوستىق» ۇيىندە قىرعىزستان حالىق اسسامبلەياسىنا قاراستى قىرعىزستان قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ كەزەكتى ءماجىلىسى ءوتتى. ءماجىلىستە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە تالقىلاندى. بۇل ماسەلە بويىنشا پىكىرىن بىلدىرگەندەردىڭ بارلىعى دا ەگەمەن قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ىرگەسىن قالاۋداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وراسان زور ەڭبەگىنە ەرەكشە باعا بەردى.
ءسۇلتانالى بالعاباەۆ, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
* * *
شىعىس جاستارىنىڭ شىنايى تىلەگى
– شىعىستاعى ءبىلىمنىڭ قاراشاڭىراعىندا بۇل كۇندەرى ون مىڭنان استام جاستار ون فاكۋلتەتتە ءبىلىم الىپ جاتىر. 2009 جىلى اتالمىش جوعارى وقۋ ورنىندا 24 عىلىم كانديداتتارى, جەتى عىلىم دوكتورى ديسسەرتاتسياسى قورعالدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى مەن ستۋدەنتتەرى ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ءجونىندەگى باستامانى قىزۋ قولدايدى, – دەدى شقمۋ رەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەيبىت مامىراەۆ ءبىر مىڭنان استام ادام قاتىسقان جيىندا.
بەيبىت بايماعامبەت ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى ەلباسى ن.نازارباەۆ اتالمىش جوعارى وقۋ ورنىنا ەكى رەت كەلىپ, پروفەسسور-وقىتۋشىلارمەن, ستۋدەنتتەرمەن جولىعىپ, ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسكەن ەكەن. ايتا كەتۋ كەرەك, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي قالاسىندا ۇلكەن ءبىر فيليالى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءوز كەزەگىندە قىتاي, موڭعوليا جاستارى دا وسىندا ءبىلىم الىپ جاتىر. ولارعا تەگىن جاتاقحانا بەرىلىپ, شاكىرتاقى تولەنەدى.
– مەنىڭ وتانىم – قازاقستان. ءوزىم موڭعوليانىڭ بايان-ولگەيىندە تۋسام دا ەلگە, جەرگە دەگەن ساعىنىش وسىندا الىپ كەلدى. ەلباسىنىڭ ورالماندارعا دەگەن قامقورلىعىن قالاي ۇمىتامىز. قازىر وسكەمەننىڭ ىرگەسىندە «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى بويىنشا ءتورت ميلليارد تەڭگەگە عالامات قالاشىق بوي كوتەرۋدە. بۇل دا ەلباسىنىڭ اكەلىك قامقورلىعى. ەندەشە مەن شەتەلدەن كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ بارلىعىن ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ماقساتىندا داۋىس بەرۋگە شاقىرامىن, – دەدى راشيد سالتانات.
ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى مارات ماعزۇموۆتىڭ بايسالدى دا ماعىنالى ءسوزىن كوپشىلىك ىنتا قويا تىڭدادى. «ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى ناتيجەسىندە قازاقستان تالاي اسۋلار مەن بەلەستەردەن استى. كۇنى كەشەگى ەقىۇ-عا جەتەكشىلىك ەتۋ, استانادا 56 مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سامميت وتكىزۋ ەلىمىزدىڭ اتاعىن تورتكۇل الەمگە پاش ەتتى. ارقانىڭ توسىندە اسقاقتاعان استانانى كورىپ, شەتەلدىكتەر تاڭقالدى. مۇنىڭ ءوزى قارىشتاپ العا باسىپ كەلە جاتقانىمىزدىڭ جەمىسى», – دەدى مارات ءتۇسىپجان ۇلى.
– جاستارعا ينتەللەكتۋالدى ءبىلىم بەرۋ جايلى ەلباسى ۇنەمى جاستاردىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە بىرنەشە ۇلتتىڭ وكىلدەرى قىزمەت ەتەدى. مەنىڭ ۇلتىم – ورىس, كۇيەۋىم وزبەك. ۇلتتار دوستىعىن, ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتى دامىتۋدا ەلباسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. ەندەشە ن.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا ءبىراۋىزدان داۋىس بەردىك. تەك ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت بويىنشا التى مىڭ ادامنىڭ قولداپ داۋىس بەرۋى, سونىڭ ناتيجەسى, – دەدى ءوز ءسوزىن تۇيىندەگەن پەداگوگيكا جانە الەۋمەتتىك جۇمىستار كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ەلەنا سنەگيرەۆا.
اعىلشىن تىلىندە سويلەگەن ايجان امىرەنوۆا, ۆ.نەمىكينا, «جىلدىڭ ۇزدىك ستۋدەنتى» ر.بۋدۋكوۆ, تاعى باسقالار دا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى ءبىراۋىزدان قولدادى.
وڭداسىن ەلۋباي.
وسكەمەن.
* * *
ءبىز ەلباسىنا سەنەمىز
وسىدان ون توعىز جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن تاۋەلسىزدىكتى ءتاۋ ەتىپ, ەجەلدەن ەركىندىك اڭساعان حالقىمىز ۇلتىمىزدىڭ ءۇمىتى, مۇراتى انىق, ءىس-قيمىلى قانىق ەلباسىن تاڭدادى.
حالقىمىزدىڭ تاڭداۋى قالت كەتپەگەنىنە كوز جەتتى. كەشەگىمىز قاھارماندىققا, بۇگىنىمىز جاسامپازدىققا, ەرتەڭىمىز كەلەشەگىمىزدىڭ كەمەلىن كەلتىرەر باتىل باستاماعا تولى. تورتكۇل دۇنيەگە تانىلىپ, توبەدەگى كەلدى. الەم الدىندا ەلىمىز – ەڭسەلى, حالقىمىز – قادىرلى. ەكىنشى مىڭجىلدىق بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دۇركىرەگەن ءداۋىرى, جارقىراعان جۇلدىزى بولىپ باستالدى.
سان عاسىرلار بويى «ماڭگى ەل» ورناتۋدى ارمانداعان كونە عۇن-تۇرىك بيلەۋشىلەرى جەتە الماعان ءسان-سالتاناتقا نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىق جولى» ارقىلى جەتتىك. بۇل – بۇرىن-سوڭدى الەمنىڭ بىردە ءبىر مەملەكەتى ءجۇرىپ كورمەگەن جول.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ بولاشاقتى قاپىسىز بولجايتىن تاباندى ساياسي باعىتى, جاھاندىق ءتۇيىندەردى شەشۋدە تىزگىندى تەڭ ۇستايتىن مامىلەگەر ساياساتى مەن دانالارعا ساي اقىل-پاراساتى ءناتيجەسىندە قازاقستان الەمدىك قاۋىپسىزدىكتىڭ كىندىگىنە اينالدى.
ەلوردامىز – استانا ءتورت مۇحيتتىڭ اراسىنداعى دۇنيە ءجۇزى ساياساتكەرلەرى مەن مادەنيەت جانە ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ, الپاۋىت ىسكەرلەردىڭ جەرۇيىعى بولىپ تانىلدى.
بۇگىنگى كۇنى اقتوبە وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگى مەرزىمىن 2020 جىلعى 6 جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى ءماسەلەنى قىزۋ تالقىلاۋدا. قازىر رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ قۇقىعى بار اقتوبەلىكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ تۋرالى تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ, ءوز قولدارىن قويدى.
ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز پرەزيدەنتتىڭ بارلىق باستاۋلارىنىڭ ءاردايىم قوستاۋشىسى بولادى.
ءبىز قازاقستان حالقىنىڭ ەلباسى, شىنايى ۇلت كوشباسشىسى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ دەپ بىلەمىز.
ن.نازارباەۆ – ۇلى دالانىڭ ۇلى رەفورماتورلارىنىڭ تەڭدەسسىز رۋحاني مۇراگەرى.
قازاق ەلىن ودان ءارى گۇلدەندىرەتىن دە, ىرىسىمىزدى تاسىتىپ نارلەندىرەتىن دە, ابىرويىمىزدى اسىرىپ ءسان بەرەتىن دە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – نۇرسۇلتان نازارباەۆ! سوندىقتان بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ تاپجىلمايتىن تاڭداۋى دا, قاپىسىز قالاۋى دا – نۇرسۇلتان نازارباەۆ!
بىرلىك پەن ىنتىماقتى, سابىرلىلىق پەن پاراساتتىلىقتى مۇرات ەتكەن حالىقتىڭ جۇرەك قالاۋىنا ساي جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى دەپ سەنەمىز. بۇل – ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن جىلداردان سوڭ دا قۇرىشتاي بەرىك قازاق مەملەكەتىنىڭ ىرگەسىن بەكىتكەن تاريحي شەشىم بولىپ قالا بەرمەك.
قازاقستاننىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاعدىرى ەلباسى قولىندا.
ءبىز پرەزيدەنتكە سەنەمىز!
نازارباەۆ – ءبىزدىڭ ەلباسىمىز, ءبىزدىڭ كوشباسشىمىز!
نۇرقايىر تەلەۋوۆ, اقتوبە وبلىسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى;
كەڭەس ءبىرمانوۆ, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى; ەلەونورا بەردىباەۆا, «قازاقستان ستۋدەنتتەرى
رەسپۋبليكالىق ءاليانسى» فيليالىنىڭ ءتورايىمى;
اسەل بولەكوۆا, «نۇر وتان» حدپ اوف «جاس وتان»
جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى;
بازارباي يمانوۆ, «رۋحانيات» ساياسي پارتياسى
وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى;
بالعالي ورداباەۆ, باستاماشى توپ جەتەكشىسى,
«نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى, بارلىعى 45 ادام قول قويعان.
* * *
2,5 ميلليوننان استام قول جينالدى
شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس عيماراتىندا اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ءوتكىزۋ جونىندەگى باستاماشى توپتىڭ ءتوراعاسى ەرلان سىدىقوۆ باق وكىلدەرىمەن كەزەكتى بريفينگ وتكىزدى.
ول كەزدەسۋدە ەلىمىز بويىنشا 4 قاڭتارعا دەيىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءجونىندەگى باستامانى قولداپ 2,5 ميلليوننان استام قول جينالعانىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى. وسى ورايدا جينالعان قولدىڭ دۇرىستىعى ارنايى ءتۇردە تەكسەرۋدەن وتكىزىلگەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. ويتكەنى, مۇنىڭ سىرتىندا سان جۇزدەگەن مىڭ قول ەندى عانا ساراپتامادان وتكىزىلىپ جاتىر.
باستاماشى توپ جەتەكشىسى سولاي دەي كەلىپ, قازاقستاندىقتار قول جيناۋ بارىسىندا زور بەلسەندىلىك كورسەتىپ جاتقانىن قاداپ ايتتى. مۇنىڭ ءوزى بارشا وتانداستارىمىزدىڭ ەلباسىنا دەگەن سەنىمى مەن قۇرمەتىن كورسەتسە كەرەك. ءتىپتى, جاڭا جىلدا قاتارىنان كەلگەن ءتورت كۇندىك دەمالىسقا قاراماستان قول جيناۋ ورىندارىندا كەزەك ازايماپتى. قول قويۋشىلار اراسىندا كارى مەن جاس تا, ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى دە بارشىلىق دەيدى توپ جەتەكشىسى. اسىرەسە, جاستار زور بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ولار سەسسيا ءجۇرىپ جاتقانىنا قاراماستان قول جيناۋ ورنىنا اعىلىپ كەلۋدە. ال قول جيناۋ بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا قاڭتاردىڭ العاشقى ونكۇندىگىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇرگىزىلمەك. ازىرشە بۇل ماسەلەدە شىعىس قازاقستان, الماتى, قاراعاندى وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى.
داۋلەت سەيسەن ۇلى.
سەمەي.
* * *
تۇراقتىلىق تىرەگى
شەجىرەلى شىعىستان باستاۋ العان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ماقساتىندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى باستاما قوعامىمىزدا قىزۋ تالقىلانىپ, بارىنشا كەڭ قولداۋ تاۋىپ وتىر. بۇل بۇكىلحالىقتىق قوزعالىسقا ەلىمىزدەگى بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ قوعامدىق ۇيىمدارى, وكىلدىكتەرى وزدەرىنىڭ اشىق تا شىنايى پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە. سونداي ءبىر جۇرەكجاردى جەدەلحات رەداكتسيامىزعا قازاقستان كۇردتەرىنىڭ «باربانگ» اسسوتسياتسياسىنان كەلىپ ءتۇستى.
قازاقستاندىق كۇردتەر نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستامانى زور قاناعاتتاندىق سەزىممەن قابىلداي وتىرىپ, بارىنشا قولداۋ كورسەتەدى, دەلىنگەن جەدەلحاتتا. ءبىز ءوزىمىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدى شەكسىز ماقتان تۇتامىز جانە وعان تولىق سەنىم ارتامىز. ەلباسىمىزدىڭ بىلگىر باسشىلىعى مەن سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇگىندە تەك ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە عانا ەمەس, بۇكىل دوستاستىق ەلدەرى كەڭىستىگىندە وق بويى العا شىققان كوشباسشى مەملەكەتكە اينالدى. قازىر قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكسۇيگىش باستامالارىن, ونىڭ بالاماسىز باسشىسىنىڭ جاھاندىق مۇددەلەردى كوزدەيتىن ساليقالى ويلارىن بۇكىل الەم مويىندايدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاريحتا تەڭدەسى جوق «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ومىرگە اكەلىپ, ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدا. قازاقستان الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسىنان قينالماي شىعىپ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق بەسجىلدىقتار بەلەسىن باستادى. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىز بولاشاق يندۋستريالىق دەرجاۆا نەگىزىنىڭ تۇعىرىن جاساپ ۇلگەردى. ءححى عاسىردىڭ عاجايىبى اتانعان ارۋ استانا كۇننەن-كۇنگە گۇلدەنىپ, عارىشتى قاداممەن دامىپ كەلەدى. مىنە, وسى تەڭدەسسىز قۇبىلىستار مەن باستامالاردىڭ بىرەگەي باستاماشىسى دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءبىز جارقىن دا جاسامپاز وتانىمىز – قازاقستاننىڭ باياندى بولاشاعىنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ءبىرتۇتاس ەكەندىگىنە شەكسىز سەنىمدىمىز. سوندىقتان, ءبىز قازاقستاندىق كۇردتەر ەلىمىزدىڭ الەۋەتتى دامۋى ءۇشىن, قاسيەتتى قازاق جەرىندە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ودان ءارى سالتانات قۇرۋى ءۇشىن, بولاشاق ۇرپاقتىڭ باياندى باقىتى ءۇشىن رەفەرەندۋم تۋرالى باستامانى بارىنشا قولدايمىز جانە ءبىراۋىزدان داۋىس بەرەمىز.
«ەگەمەن-اقپارات».
