ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى

اتىراۋ مۇنايشىلارى ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسى اياسىندا العاش رەت مۇناي ءوندىرۋدى ونلاين جۇيەسىندە باقىلاۋدى قولعا الدى ءيا, مۇنى وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن جاڭا يننوۆاتسيالىق باستاما دەسەك تە بولادى. راس, الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى ءىرى كومپانيالاردا مۇنداي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا سوڭعى ون جىلدان بەرى كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى ەكەن. شەتەلدىك كومپانيالاردا بۇل جوبا سان ءتۇرلى اتاۋلارمەن اتالادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «شەۆرون» كورپوراتسياسىنىڭ ينۆەستورلىعىمەن قۇرىلعان العاشقى بىرلەسكەن كاسىپورىن – «تەڭىزشەۆرويل» ايگىلى «تەڭىز» كەنىشىندە وسىنداي جاڭاشىل تەحنولوگيانى مۇناي ءوندىرۋ ۇدەرىسىنە قولدانادى ەكەن. ال وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ قاراشاڭىراعى – «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى «ۋاز» كەن ورنىندا ىسكە قوسىلعان يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ قانداي ەرەكشەلىگى بار؟ الدىمەن ايتارىمىز, وتاندىق مۇنايشىلار بۇل جوبانى «ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى» دەپ اتاپتى. «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى قۇرمانعازى ەسقازيەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل – جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى قاناتقاقتى جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەگى. ال ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى –جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءوندىرۋ قورىن وڭتايلى پايدالانۋ ءۇشىن باسقارۋ پۋلتىنە ۇڭعىمالاردان اقپاراتتى بەرۋگە جول اشاتىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا. ينتەللەكتۋالدى ۇڭعىمالار بىرىنشىدەن, دەرەكتەردى ۇزدىكسىز وڭدەۋدى, ەكىنشىدەن, جەدەل باقىلاۋ جانە شۇعىل شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن اقپاراتتار مونيتورينگىن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى. وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىندە العاشقى قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «ۋاز» كەن ورنى تاڭدالىپتى. ويتكەنى, بۇل سوڭعى جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلگەن جاڭا كەن ورنى قاتارىنان سانالادى. ياعني, «ۋاز» كەن ورنىنان مۇناي الۋ 2012 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. مۇنداعى مۇناي قورىنىڭ 27 پايىزى ءوندىرۋ جاعدايىندا دەپ ەسەپتەلەدى. ال وزگە كەن ورىندارىنا قاراعاندا سۋلانۋ ۇدەرىسى 59 پايىزدىڭ شاماسىندا ەكەنى انىقتالدى. سونىمەن بىرگە, قالدىق قورىنىڭ الەۋەتى 971 مىڭ توننانى قۇرايدى. «ۋاز» – اسا ۇلكەن كەن ورنى ەمەس, مۇنداعى ۇڭعىمالاردىڭ 35 بىرلىكتى قۇرايتىندىعىمەن ونى شاعىن دەپ ايتۋعا بولادى. مۇناي بەرىپ تۇرعان ۇڭعىمالار ءبىر-بىرىنە جاقىن ورنالاسقانى دا, ولارداعى جەرۇستى جابدىقتارى مەن ەكسپلۋاتاتسيالىق تىزبەكتىڭ تەحنيكالىق جاعدايى دا قاناعاتتانارلىق جاعدايدا بولۋى جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ىسكە قوسۋعا قولايلىلىق تۋعىزىپتى. ايتقانداي, مۇندا 2012 جىلى ءار جىل سايىن جاڭارتىلاتىن گەولوگيالىق-گيدروديناميكالىق مودەل قۇرىلىپ, وندىرىلەتىن ءونىم جونىندە بولەك ەسەپ جۇرگىزىلەدى. وسىلايشا, قازىر «ۋاز» كەن ورنىنداعى 8 شتانگالى تەرەڭدىك سوراپتىق ۇڭعىماعا ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ ستانساسى ورناتىلىپ, اقپارات جولداۋ تەتىگىمەن, ديناموگرافتارمەن جانە باسقا دا ساندىق قۇرالدارمەن جابدىقتالىپتى. وسىنداي ستانسالار 23 ەلەكترلى ۆينتتىك سوراپتى ۇڭعىمالارعا دا ورناتىلىپ, قاجەتتى جابدىقتارمەن قامتىلدى. – «ەمبىمۇنايگاز» اق كەڭ­سە­سىندەگى باقىلاۋ ورتالىعىنا ين­تەللەكتۋالدى كەن ورنىنداعى جۇمىستار جونىندە جيناقتالعان اقپاراتتىڭ بارلىعى تالدانىپ, قابىلداۋ جاسالادى. مۇنداعى ارنايى ورتالىقتا كەن ورنىنان كەلىپ تۇسكەن اقپاراتتار ساقتالادى. وندىرىستىك ەسەپتەردى, مونيتورينگ جۇرگىزەتىن تالداۋ جۇيەسى, سونىمەن بىرگە, كەن ورنىنداعى جابدىق جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋى تىركەلەدى. ءتىپتى, اقپاراتتىڭ بار­لى­عى ۇلكەن ەكراندا كەن ورنىنان بارلىق ولشەمدەر بويىنشا ونلاين جۇيەسىندە كورىنەدى, – دەپ ءتۇسىندىردى «قازمۇنايگاز» بار­لاۋ ءوندىرۋ» اق باس ديرەكتورى قۇرمانعازى ەسقازيەۆ. – ين­تەللەكتۋالدى كەن ورنى وندىرىستىك قاتەر­لەردى تومەندەتەدى, ءتىپتى اپات­تىق جاعدايلاردى الدىن الا ەسكەرتەدى. ەڭ باستىسى, اقپا­راتتاردى ۇزدىكسىز وڭدەۋدى جەدەل باسقارۋدى جانە شۇعىل شەشىم قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قازىر «ۋاز» دەپ اتالاتىن ينتەللەكتۋالدى كەن ورنىندا 18 مۇنايشى ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ بارلىعى جاڭا تەحنولوگيامەن جۇمىس جاساۋعا ماشىقتانىپ الىپتى. ويتكەنى, مۇنداعى مۇنايشىلاردىڭ تاجىريبەلەرىن شىڭداۋىنا قولداۋ جاسالىپ وتىر. ماسەلەن, بولىمشە باسشىسى نۇرلان قۇتجانوۆ مودۋلدىق باعدارلاما بويىنشا ءبىلىمىن جەتىلدىرسە, شەبەر ەسەنگەلدى سارسەكەەۆ قىتايداعى دۋنين قالاسىندا تاجىريبە الماسىپ كەلگەن. سول سەبەپتەن, مۇنداعى مۇنايشىلار يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ دامىلسىز جۇمىس جاساۋىن قاداعالاپ, مۇناي ءوندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ توقتاماۋىن باقىلاۋداعى جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە سەزىنەدى. مۇنايشىلاردىڭ ءبارى دە بۇرىنعىداي ءار ۇڭعىمانىڭ اراسىندا شاپقىلاپ جۇرمەيدى. ءبارى دە مۇنايدىڭ 600 مەتر تەرەڭدىكتەن الىنعانىنان باستاپ, سۋ, تۇز سەكىلدى ىلەسپە قوسپالاردان تازارتىلىپ, پەشتە قىزدىرىلۋى, ءتىپتى, قۇبىرمەن سولتۇستىك جولدىباي اتالاتىن كەنىشكە دەيىن تاسىمالدانۋىنا دەيىنگى ۇدەرىستىڭ ءبارى مونيتور ارقىلى ونلاين جۇيەسىمەن باقىلاناتىنىنا قۋانىشتى ەكەنىن جاسىرمايدى. ال كاسىپورىن ەكولوگتارى بۇل تەحنولوگيانىڭ قورشاعان ورتاعا زيانى جوقتىعىن العا تارتادى. وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبى سالاسىندا قاناتقاقتى جوبا –ينتەللەكتۋالدى كەن ورنىنداعى جۇمىستاردى ونلاين جۇيەسىندە باسقارۋ تەحنولوگياسىنان قانداي ناتيجە كۇتۋگە بولادى؟ «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق باس ديرەكتورى قۇرمانعازى ەسقازيەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا ارقىلى «ۋاز» كەن ورنىنان مۇناي ءوندىرۋ قوسىمشا 3 پايىزعا ارتاتىنى كۇتىلىپ وتىر. ەڭ نەگىزگى كۇتىلەتىن ساتىلى ناتيجەلەر شىعىندى ازايتۋعا بايلانىستى بولماق. ماسەلەن, بىرىنشىدەن, جەراستى جابدىقتارىن پايدالانۋدىڭ باياۋ ءتارتىبى ۇڭعىمالاردى جوندەۋ سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, كەن ورنىنداعى ۇڭعىمالاردىڭ توقتاۋىن تىركەۋ ۇڭعىمالار جۇمىسىن قالىپقا كەلتىرۋ ۋاقىتىن 15-20 پايىزعا ازايتادى دەگەن بولجام بار. ۇشىنشىدەن, ۇڭعىمالاردا جۇمسالاتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن 30-40 پايىزعا ۇنەمدەۋگە جول اشادى. تورتىنشىدەن, مۇناي ءوندىرۋ ءۇشىن قۋاتتىلىقتى ازايتاتىن قوزعالتقىشتاردى ساتىپ الۋ بيۋدجەتىن 20-25 پايىزعا ازايتۋعا دا ىقپال ەتەدى. – ءوندىرۋشى كومپانيالاردا ىقشامداۋدىڭ قاجەتتىگى ءار كەزدە دە ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى. ال قازىرگى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەگەن كەزىندە تىپتەن ماڭىزدى بولىپ وتىر. بۇل بىزگە قاناتقاقتى جوبامىز – ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى جوباسىن تەزىرەك ىسكە قوسۋىمىزعا تۇرتكى بولدى. بۇل جوبانىڭ وندىرىستىك ەسەپ ساپاسىن ارتتىرۋعا دا سەپتىگى تيەدى, – دەيدى «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق باس ديرەكتورى قۇرمانعازى ەسقازيەۆ. –ناقتى ايتقاندا, مۇنىڭ ناتيجەسىن 2017 جىلدىڭ سوڭىندا ماتەريالدىق-تاۋارلىق قوردى 60 پايىزعا قىسقارتۋعا, قارجىلىق تۇرعىدان 3 ميلليارد تەڭگەنى ۇنەمدەۋگە, دەرەكتەردىڭ دۇرىستىعى مەن جەدەلدىگىن باسقارۋ ەسەپتىلىكتەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا بايلانىستى كۇتىپ وتىرمىز. سونىمەن بىرگە, ءبىز ءۇشىن كەن ورنىنداعى بارلىق احۋالدى تىركەۋدىڭ ماڭىزى دا ايرىقشا بولماق. ويتكەنى, كەن ورنىنداعى ناقتى احۋالدى ءبىلۋ ارقىلى كەيىنگى تۇزەتۋ جاسالاتىن ءىس-قيمىلدارعا فاكتورلىق تالداۋ جۇرگىزۋدە ناقتى شەشىم قابىلدايتىن بولامىز. اتىراۋ مۇنايشىلارىنىڭ جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرۋدەگى العاشقى قادامىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى­نىڭ باسقارما توراعاسى ومىرزاق شوكەەۆ ونلاين جۇيەسىندە باقى­لادى. ونىڭ پىكىرىنشە, «ەمبى­مۇ­نايگازدا» قولعا الىنعان جوبانى كەن ورىندارى مەن باسقا كوم­پانيالارعا تاراتۋعا بولادى. ءسوي­تىپ, وسى تاجىريبە ارقىلى بىرنەشە ميلليارد تەڭگەنى ۇنەمدەۋگە جول اشىلادى. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ وبلىسى. سۋرەتتى تۇسىرگەن راحىم قويلىباەۆ.