تاۋەلسىزدىك – تۇعىرلى تۋىمىز
باقىتتى ءومىر, جارقىن بولاشاق باستاماسى
سۇلتان سارتاەۆ, اكادەميك.
كۇنى ەرتەڭ تاعى دا ءبىر جاڭا جىلىمىزدىڭ ارايلى اق تاڭى اتىپ, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز تاريحىنىڭ جيىرماسىنشى جىلىنا قادام باسقالى وتىرمىز. وسىناۋ جيىرما جىلدا ءبىزدىڭ حالقىمىز, بۇگىندە بۇكىل الەمگە ءايگىلى بولىپ وتىرعان كوك بايراقتى قازاقستانىمىز جيىرما عاسىرلىق جول ءجۇرىپ ءوتتى دەپ بىلەمىن. جيىرما جىلدا جيىرما عاسىردىڭ بيىكتەرىن ەڭسەردىك, جيىرما عاسىرلىق اسۋ, بەلەستەردى ارتتا قالدىردىق. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 19-شى جىلىندا ەلىمىز ەۋروپانىڭ توبە ءبيى اتانىپ, استانادا ايداي الەمدى تاڭعالدىرعان سامميت وتكىزگەن بۇگىنگى كەمەل بيىگىمىزدەن العاشقى قادامدارىمىزعا كوز سالايىقشى.
1991 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ سەگىزىندە بەلورۋسسياداعى بەلوۆەجە قورىعىندا بولعان تاريحي وقيعانىڭ نەگىزىندە جەتپىس جىلدان استام ۋاقىت حالىقتىڭ كوز جاسىنا بويالعان توتاليتارلىق جۇيە كۇيرەپ, شىن مانىندە وتارلىق قۇرساۋدا بولعان وداقتاس رەسپۋبليكالار وزدەرىنىڭ ەگەمەندى, ءتاۋەلسىز مەملەكەتتەرىن قالىپتاستىرۋعا ءمۇمكىنشىلىك الدى. وسى ءمۇمكىنشىلىكتى بۇرىنعى كەڭەس وداعى اۋماعىندا تۋعىزعان شەشۋشى سەبەپتەردىڭ ءبىرى 1986 جىلعى جەلتوقسان ايىندا قازاقستاندا بولعان حالىق قوزعالىسى بولعاندىعىنا قازىر ەشكىم كۇمان كەلتىرمەيدى. توتاليتارلىق سەڭى سولاي قوزعالىپ ەدى. تاۋەلسىزدىك يدەياسى قازاقستان سياقتى ۇيقىدا جاتقان الىپتى ءسويتىپ ءدۇر سىلكىندىرىپ ەدى. حالقىمىز عاسىرلار بويى ارمانداپ, اڭساعان وسى قاسيەتتى ءتاۋەلسىزدىگىمىزگە ۇمتىلىستىڭ العاشقى زاڭدى قادامدارىن جاساۋشىلاردىڭ ءىشىندە بولعانىمدى ءوز باسىم ءالى كۇنگە دەيىن ماقتان تۇتامىن.
1991 جىلى بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار وزدەرىن تاۋەلسىز مەملەكەتپىز دەپ بۇكىل دۇنيە جۇزىنە ءوز دەكلاراتسيالارىن, ءوز زاڭدارىن جاريالاي باستادى. الداعى بۇكىل تاعدىرىمىزدى, سان عاسىر سارعايا كۇتكەن كەلەشەگىمىزدى ايقىندايتىن بۇل ماسەلەنى شەشۋگە سول تۇستاعى قازاقستان باسشىلىعى اسقان بايىپتىلىقپەن قارادى دەۋىمىز كەرەك. سول جىلدىڭ شىلدە ايىندا ءوز باستامامىزبەن زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى ەركەش نۇرپەيىسوۆ, تالعات داناقوۆ جانە مەن ۇشەۋمىز «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ونى جوعارعى كەڭەستىڭ تورالقاسىنا تاپسىردىق. بىراق بۇل قۇجاتتىڭ جوباسى ءبىراز ۋاقىت قوزعالىسقا ءتۇسپەي جاتا تۇردى. كەيبىرەۋلەردىڭ: «بۇل زاڭ بولماسا دا تاۋەلسىزبىز عوي, وسى زاڭنىڭ ەندى قاجەتى بار ما؟» دەگەن ءسوزدەرىن دە قۇلاعىمىز شالىپ قالىپ ءجۇردى. ال ەندى سودان ءبىر جىل بۇرىن باتىل تۇردە ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلداتقان, سونىڭ ارتىنشا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ەتىپ ءبىراۋىزدان سايلانعان الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەر, ۇلتىمىزدىڭ ناعىز كوشباسشى ليدەرى, ەرىك-جىگەرىنىڭ قۋاتى وراسان زور, كورەگەندىگى مەن كەمەلدىگى ءبىردەي دارىندى تۇلعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل ماسەلەدەگى پىكىرى باسقاشا ەكەنىن سەزىپ ءبىلۋشى ەدىم.
وسى جاعداي بويىمىزعا قۋات بەردى مە, بىلمەيمىن, 1991 جىلدىڭ 9 جەلتوقسانىندا وتكەن قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى ءتورالقاسىنىڭ ماجىلىسىندە ايتۋلى تاريحشىمىز, دەپۋتات ماناش قوزىباەۆ مارقۇم ەكەۋمىز تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىگى جونىندە ماسەلە كوتەردىك. وي-پىكىرىمىزدى مىنبەردەن جاريا ەتىپ, ماڭايىمىزعا بارلاي قاراساق, بۇل ماسەلەنىڭ باسقا دا دەپۋتاتتاردى تولعاندىرىپ ءجۇرگەنى بىردەن تۇسىنىكتى بولا قويدى. ءسويتىپ, سول جولى ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز جوعارعى كەڭەس تورالقاسى مۇشەلەرى تاراپىنان ءبىراۋىزدان قولداۋ تاۋىپ, ولار سول مەزەتتە-اق مەنى وسى ماسەلە جونىندە بايانداماشى ەتىپ بەكىتتى.
مەن ءۇشىن ەشقاشان ۇمىتىلمايتىن تاريحي ءسات تە كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا, ارقاشان ەسىمدە. 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى كۇنى مەن كوكىرەگىمدى كەرنەگەن وتانشىل اسقاق سەزىممەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ بيىك مىنبەرىنە كوتەرىلدىم. سول ارادا سىرتتاي سابىرلى بولعانىممەن, ىشكى تولعانىستى جاسىرماي-اق كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ جوباسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى اسا ءبىر ىجداعاتتىلىقپەن دايىندالعان ءوز باياندامامدى زور شابىتپەن, ءوز ەلىمە, حالقىما, ۇلتىما دەگەن مەرەي-ماقتانىشپەن باستاپ ەدىم.
سونىمەن, بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان ۇزاق تالقىلاۋدان, كوڭىلدى كۇپتى ەتكەن ءۇمىت پەن كۇدىكتىڭ تايتالاسىنان سوڭ پاراسات جەڭىسكە جەتىپ, 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا كەشكى ساعات التىدان 14 ءمينوت وتكەندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى باسىم كوپشىلىك داۋىسپەن مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلداعان بولاتىن. ءسويتىپ, ءبىز تاريحىمىزدا تۇڭعىش رەت بۇكىل الەمگە ءوزىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىز تۋرالى رەسمي تۇردە جاريالاپ, بارلىق مەملەكەتتەرمەن تەڭ قۇقىقتىلىق جانە ءوزارا قۇرمەت نەگىزىندە بايلانىس ورناتۋعا ءازىر ەكەندىگىمىزدى اشىق بىلدىردىك. ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن 16 جەلتوقسان رەسمي ءتۇردە بۇكىلحالىقتىق مەرەكە – تاۋەلسىزدىك كۇنى بولىپ جاريالاندى.
بۇل حابار تورتكۇل دۇنيەگە جىلدام تارادى. تاريحي زاڭ قابىلدانعان ۋاقىتتان 30 ءمينوت وتكەندە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن ەڭ العاش تۋىسقان تۇركيا مەملەكەتى تانىدى. تاريحي تۇرعىدان وسىنشاما جىلدامدىقپەن مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋ وقيعاسى ءبىرىنشى رەت ورىن الدى دەپ ويلايمىن. شىنىندا, مۇنداي جاعدايدى تاريحتان ءالى كەزدەستىرگەن ەمەسپىن. بۇلايشا تەز تانۋدىڭ سەبەبى دە بار ەدى. ءبىزدىڭ تۇركى ەلدەرى اراسىندا بۇعان دەيىن تەك تۇركيا عانا تاۋەلسىز مەملەكەت بولاتىن. قازاق حاندىعى حV عاسىردا, 1456 جىلى تۇڭعىش رەت قۇرىلسا, ارادا 535 جىل وتكەننەن كەيىن قازاقتىڭ ناعىز شىن مانىسىندەگى تاۋەلسىز مەملەكەتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان ەل سەركەلەرى جاريالاعان ەكەن. وسىناۋ ۇلى زاڭ قابىلدانعان كەزدەگى كول-كوسىر قۋانىشتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايسىز. دەپۋتاتتار ورىندارىنان تىك كوتەرىلىپ كەتكەن-ءدى. كوڭىل كۇي عالامات اسپانداپ, «تاۋەلسىز قازاقستان جاساسىن!» دەگەن ۇراندار تاستالىپ جاتتى. ءبىز باقىتتى ءومىر, جارقىن بولاشاق ەسىگىن اشقانداي عاجاپ كۇيدى باستان كەشىرگەنبىز.
مەملەكەت دەگەن وتە كۇردەلى, مۇحيتتاي بايتاق قۇرىلىم عوي. وندا كەيبىر نارسەلەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جىلدار, ونداعان, قالا بەردى, جۇزدەگەن جىلدار وتەدى. ال ءبىزدىڭ رەسمي مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىزدى انىقتاپ بەكىتۋ ءۇشىن ءبىر عانا جىل قاجەت بولدى. 1992 جىلى ءانۇرانىمىزدى, ەلتاڭبامىزدى, مەملەكەتتىك تۋىمىزدى بەكىتتىك. ودان سوڭ ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدى شىعاردىق. 1993 جانە 1995 جىلدارى مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى تۇعىرلاندىرا تۇسكەن, پرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسىن جەتىلدىرگەن كونستيتۋتسيالارىمىز قابىلداندى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلدى. حالىقارالىق زاڭدى نورمالارعا ساي قازاقستاننىڭ قازىرگى اۋماعىنداعى شەكاراسى مىزعىمايتىنداي ەتىلىپ شەگەندەلدى. قازاق ەلىن بار الەم تانىدى, مويىندادى. قازاقستان دەموكراتيالىق دامۋدىڭ سارا جولىنا ءتۇسىپ, دۇنيەنى تەڭسەلتكەن قارجى داعدارىستارىنا توتەپ بەرىپ, ەكونوميكالىق الەۋەتىن پاش ەتتى. ال ءوتىپ بارا جاتقان جىل قازاقستان ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى ءارى مەرەيلى بولدى دەر ەدىم. ەلىمىزدىڭ اسقاق ابىرويىن ەقىۇ-عا توراعالىعى مەن استانا ءسامميتى ايعاقتاپ بەرىپ وتىر. ال الدا ءبىزدى كەلەر جاڭا جىلىمىزدىڭ جارقىن وقيعاسى – ازيادا جارىستارى كۇتىپ تۇر. ولاي بولسا, وسى قىسقاشا تىزبەنىڭ ءوزى-اق تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جيىرما جىلدا جيىرما عاسىرعا تاتيتىن ۇلان-اسۋ جولدان وتكەنىن بەينەلەپ كورسەتپەي مە. وسىعان قۋانايىق, اعايىن! تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باعاسىن ءبىلىپ, ارداقتايىق. قارا جەردەن دە اۋىر قاسىرەتتەردەن كەيىن كەلگەن قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزگە قاشاندا ءتاۋ ەتەيىك. ءار جاڭا جىلىمىزدى جارقىن ەتىپ, مەرەيىمىزدى ۇستەم قىلىپ تۇرعان دا سول تاۋەلسىزدىگىمىز. ولاي بولسا, تاۋەلسىز تاريحىمىزدىڭ جيىرماسىنشى جاڭا جىلى قۇتتى بولىپ, بارشامىزعا باق-بەرەكە, ىنتىماق-بىرلىك, قۋانىش-شاتتىعىن مولىنان اكەلە بەرسىن دەپ تىلەيمىن.
...وتىزىمىزدا وردا بۇزىپ, قىرقىمىزدا قامال الۋ بىزگە سەرت
ادىلەت سەيسەن, قارجىگەر. بيىلعى جىلى قازاق ەلىنىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, كوك بايراقتى تۋىن تىكتەگەنىنە جيىرما جىل تولادى. بۇگىندە جاسىمىز وتىزدىڭ ورتاسىنا كەلىپ قالعان ءبىزدىڭ بۋىن ءوزىمىزدى سول ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىز. ويتكەنى, ءبىز مەكتەپتى توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا, ناقتىلاپ ايتقاندا ءتول تەڭگەمىز اينالىسقا ەنىپ جاتقان شاقتا بىتىردىك. مەكتەپ دەمەكشى, وسى ورايدا وتكەن ءومىر, شاكىرت شاق ەسكە ورالادى. وزىمنەن جاسى ۇلكەن اپايىم مەن اعايىم قازاق مەكتەبىندە وقىسا, ال مەن جەتىنشى سىنىپقا دەيىن ورىسشا وقىدىم. ونىڭ ءبىر سەبەبى, مەن مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعالى جاتقان شاقتا جاڭادان كوشىپ كىرگەن ءۇيىمىز قازاق مەكتەبىنەن قاشىقتا بولىپ شىققان. سودان مەن التىنشى سىنىپتى ءبىتىرىپ جاتقان شاقتا ۇيىشىلىك ءبىر كەڭەستە مەنىڭ الداعى تاعدىرىما بايلانىستى كەلەلى ءماسەلە قوزعالدى. ياعني, وندا مەنى قازاق مەكتەبىنە اۋىستىرۋ جايى كۇن تارتىبىنە قويىلدى. قازاق مەكتەبىنىڭ ۇستازى رەتىندە بۇل يدەيانىڭ اۆتورى شەشەي بولاتىن. ال اكەم بولسا مەنىڭ وقۋىم تومەندەپ قالا ما دەپ كىبىرتىكتەي بەرگەن. ءسويتتى دە, دەرەۋ ناقتىلى ءبىر شەشىمگە كەلىپ, «قولىڭا اناۋ رۋچكانى ال, قازاق تىلىنەن باقىلاۋ جازاسىڭ», دەسىن. مەن دە قاراپ تۇرماي, «رۋچكانى ما, قالامدى ما» دەپ ءسوز اياعىن ازىلگە اينالدىرىپ جىبەرىپ ەدىم, اكەم ەمتيحاننىڭ وسىمەن اياقتالعانىن ايتىپ, ەندى مەنىڭ قازاق مەكتەبىندە وقيتىنىمدى رەسمي تۇردە ءمالىم ەتكەن. سول جىلى مەن اۋىسىپ بارعان «وربيتا» ىقشام اۋدانىنداعى ارالاس مەكتەپتە جارىلىس بولىپ, بۇكىل الماتى دۇرلىككەنى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. باقىتقا باقىتسىزدىق سەبەپشى بولدى دەپ ورىس اعايىندار ايتپاقشى, كەلەر جىلى ءبىر جازدا ءبىزدىڭ №145 قازاق مەكتەبى جاڭا قونىسقا جايعاسىپ ۇلگەردى. مۇنى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا بولعان ەلەۋلى ءبىر وقيعا رەتىندە ەسكە الىپ وتىرمىن. ايتەۋىر, ابىروي بولعاندا, قازاق مەكتەبىندە دە وقۋ ۇلگەرىمىم تومەندەمەدى. سونىڭ ايعاعىنداي, مەكتەپتى بىتىرەردە اتتەستاتتا تەك قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن عانا تورتتىك باعا شىقتى. شەشەي اتالعان مەكتەپتە ديرەكتوردىڭ تاربيە جونىندەگى ورىنباسارى بولاتىن. سوندىقتان الگى تورتتىك باعانىڭ ءبىرىن بەسكە اينالدىرۋ سونشالىقتى قيىن شارۋا ەمەس-ءتى. بىراق ءبىز وعان بارمادىق. ەسەسىنە ونىمىز اللادان قايتتى. بىرەۋ سەنەر, بىرەۋ سەنبەس, مەن جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەلى جاتقاندا شىندىعىندا ادام سەنبەستەي مىناداي ءبىر وقيعا بولدى. ياعني, مەنىڭ قازاق تىلىنەن باقىلاۋ جازۋعا سونشالىقتى مىقتى ەمەستىگىمە الاڭداپ جۇرگەن اكەم بۇل شارۋادا «جاتتىقتىرۋشىلىق» ءمىندەتتى ءوز موينىنا الدى. ءسويتتى دە, الدا حاكىم ابايدىڭ 150 جىلدىعى كەلە جاتىر عوي, ەندەشە باقىلاۋدى مۇحاڭنىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىنان جازايىق دەدى. ايتقانداي-اق, ەمتيحاندا تۋرا سول بەتتەن ديكتانت جازدىق. مىنە, سولايشا باعىمنىڭ جانعانى بار. سودان ءوز تاڭداۋىممەن, وتباسىلىق كەڭەستىڭ قولداۋىمەن ەكونوميست ماماندىعىن يەلەندىم. ودان كەيىنگى جەردە قالالىق, رەسپۋبليكالىق بانكتەردە ءتۇرلى قىزمەت اتقاردىق. سونداي ءبىر بانكتىڭ ءماسكەۋدەگى وكىلدىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولدىق. استاناداعى ۇلكەن ءبىر قۇرىلىس كومپانياسىندا قارجى جونىندەگى ديرەكتور, ال بۇدان كەيىنگى جەردە حالىقارالىق اۋديتورلىق كومپانيادا قىزمەت ىستەدىك. قازىردە الماتىداعى تاعى ءبىر ۇلكەن فيرمادا قىزمەت ەتىپ جاتقان جايىمىز بار. بۇل بىراق وتىزىمىزدا وردا بۇزدىق دەگەن ءسوز ەمەس. سولاي دەي تۇرعانمەن, ءوز ماماندىعىمىز بويىنشا ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىن قالىپتاستىرۋعا قال-قادەرىمىزشە ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان سەكىلدىمىز. قايسىبىرەۋلەر بانكير, قارجىگەرلەردى اۋادان اقشا جاسايتىنداي كورەدى. ءيا, تابىسىمىز جامان ەمەس. دەسە دە, ءبىز دە ەل قاتارلى ءومىر سۇرۋدەمىز. ونى ايتاسىز, ۇلەسكەرلەردىڭ باسىنا تۇسكەن قيىندىقتان ءوز باسىم دا قاشىپ قۇتىلا المادىم. ياعني, باسپاناعا دەپ ۋاقىتىندا قارجى اۋدارىپ قويعانمەن, ول شىركىنىڭىز تالاي جىلدان بەرى ءبىتىپ بولار ەمەس. ايتەۋىر, ەلباسى تاپسىرماسىمەن رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ بيىلعى جىلى بۇل ماسەلەگە نۇكتە قويامىز دەپ وتىرعانى كوڭىل سەرگىتەدى. سولاي بولىپ جاتسا شەتەلدەردىڭ بىرىنە بارىپ وقىعىمىز دا كەلەدى. سوعان وراي قاجەتتى سىناقتاردان ءوتىپ, ەندى امەريكا مەن جاپونياداعى مارتەبەلى جوعارى وقۋ ورىندارىنان حابار كۇتىپ وتىرعان جايىمىز بار. بۇل ەشكىمگە جالتاقتامايتىن, قولىمىزدى ءوز اۋزىمىزعا جەتكىزگەن تاۋەلسىزدىك ارقاسى. ءيا, قىرقىمىزدا قامال الۋىمىز ءۇشىن وقىماسقا بولمايدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىق تويى قارساڭىندا ول ويىمىز جۇزەگە اسىپ جاتسا, ارمان بار ما! قىزىمىز ادەمىنىڭ عانا ەمەس, تۋعان ەلدىڭ بولاشاعىنا اتسالىسۋ ءوزىمنىڭ ابزال بورىشىم دەپ بىلەمىن! الماتى.حالقىمىزدىڭ قولونەرى – سارقىلماس بۇلاعىم
تاتيانا تايشىقوۆا, «حانىم» ءسان ءۇيىنىڭ ديرەكتورى. قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان كەزەڭنەن باستاپ حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى جيناعان قازىناسىن شاڭ اراسىنان ارشىپ الا باستادىق. سونىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە قازاق حالقىنىڭ ويۋ-ورنەگى, ءداستۇرلى ۇلتتىق كيىمدەرى دەر ەدىم. تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە مەنىڭ شىعارماشىلىعىم دا باستالدى. ورىس مەكتەبىندە وقىپ, تىلدىك ورتا جۇتاڭ قالادا وسكەندىكتەن, قازاقتىڭ حالىقتىق تىگىن ونەرىنەن تىم شەتقاقپاي قالعانىمىزدى سول كەزدە سەزىندىم. قازاقىلىقتىڭ قايماعى بۇزىلا قويماعان تورعاي وڭىرىنەن كەلگەن اپالارىمىز قۇراعان كورپەشەلەردە, سىرماقتا, ولار ويعان ويۋدا حالقىمىزدىڭ قازىناسى جاتقانىن ءبىلدىم. بۇرىنعى جامبىل تەحنولوگيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن جوعارى ءبىلىمدى مەن ىسمەر, قولونەرشى اپالارىمنىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتىنە اينالدىم. قازاق حالقىنىڭ ويۋ-ورنەگى تۋرالى ادەبيەتتەردى اقتاردىم. ىبىراي التىنسارين بابامىز ايتقانداي, بۇل ىسكە «اش قاسقىرداي كىرىستىم». 1992 جىلى الماتىدا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى بولعاندا, سول شاراعا مەن دە «جىبەك جولى» دەگەن اتپەن شاعىن كورمەمدى اپاردىم. جەر جۇزىنە تارىداي شاشىلعان قانداستارىمىز قۇراق كورپەشەنى, ويۋلى قامزولدى, قوستانايلىق زەرگەرلەر قولىنان شىققان القالار مەن بىلەزىكتەردى كەرەمەت قىزىقتادى, ءتىپتى ءوزدەرىمەن بىرگە الىپ تا كەتتى. مەن سوندا ەركىندىكتىڭ, بوستاندىقتىڭ حالقىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى, تاۋەلسىزدىكتىڭ قاسيەتتى ۇعىم, ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن ساعىنىش بولعانىن ۇققانداي ەدىم. سودان بەرگى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتتا حالقىمىزدىڭ فولكلورى مەنىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىمنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى. «كۇپى كيگەن قازاقتىڭ قارا ولەڭىن, شاپان جاۋىپ وزىنە قايتارامىن» دەپ مۇقاعالي اقىن ايتقانداي, مەن دە قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن ارلەندىرۋگە, ودان حالقىمىزدىڭ برەندىن جاساۋعا قولدان كەلگەنشە ۇلەس قوسۋعا تىرىستىم. قازاقتىڭ ويۋلى شاپانى تالاي شەتەلدىك مارتەبەلى قوناقتاردىڭ يىعىنا جابىلدى. قازاق ايەلىنىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىمەن تالايلاردى تامسانتتىق. ماسكەۋدە جىل سايىن وتەتىن «ەتنو-ەراتو» ۇلتتىق كيىمدەردىڭ حالىقارالىق بايقاۋىنا 2005 جىلى قاتىسىپ, ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ ۇلتتىق كيىم توپتاماسىن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىنىڭ بارلىعىنان كەلگەن قاتىسۋشىلار نازارىنا ۇسىندىم. جاقسى باعا الدى, وسى شارانىڭ گالا-كونتسەرتىندە دە ءبىزدىڭ ايشىقتى توپتامامىز ساحنا ءتورىنەن كورىندى. كەلەسى جىلى ماسكەۋدە وتكەن ۇلتتىق كوستيۋمدەر جوعارى موداسىنىڭ VII حالىقارالىق بايقاۋىندا «بايتەرەك» اتتى توپتامام ديپلومعا يە بولدى. ودان كەيىنگى جىلدارى دا كورشى رەسەيدىڭ ىرگەلەس قالالارىنداعى كونكۋرستارعا جانە الماتىدا «سىمبات» مودا اكادەمياسى شىعارماشىلىعىنىڭ 60 جىلدىعىنا بايلانىستى وتكەن «Creative world» اتتى حالىقارالىق بەدەلدى بايقاۋلارعا قاتىسىپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىنىڭ سۇلۋلىعىن تالاي پاش ەتتىم. وسى بايقاۋعا كەلگەن رەسەيلىك اتاقتى مودەلەر ۆياچەسلاۆ زايتسەۆكە قازاقتىڭ شاپانىن سىيلادىم. ول «وسى شاپان مەنىڭ ۇلتتىق كيىمدەر توپتامامنىڭ باسى بولادى» دەپ باعا بەردى. حالىقتىق ونەر ءار شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن سارقىلماس قازىنا. ال قازاق حالقىنىڭ ويۋ-ورنەگىندە فيلوسوفيا تۇنىپ تۇر. مەن كوپ جىلدار بويى ستۋدەنت جاستارمەن جۇمىس ىستەدىم. جاستاردىڭ موداعا دەگەن تالعامىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىستىم. «ايشا ءبيبى», «قىز بەن جىگىت» اتتى ۇلتتىق كيىمدەر توپتامالارىم ستۋدەنت-جاستاردىڭ ۇلتتىق ونەردى, فولكلورلىق ءستيلدى تەرەڭ تۇسىنۋىنە قىزمەت ەتكەنىن ماقتان ەتەمىن. قازاقستاندا كوپ ۇلتتىڭ وكىلى تۇرىپ جاتقاندىقتان. مەن تەك قازاق عانا ەمەس, ورىس, ۋكراين حالىقتارىنىڭ دا ۇلتتىق كيىم توپتاماسىن جاسادىم. ءوزىم باسقاراتىن «حانىم» ءسان ءۇيى الدىڭعى جىلى چەليابىدە وتكەن «دەفيلە نا پۋانتاح» جوباسىنا شاقىرىلىپ, وندا ءبىز تىككەن ورىستىڭ ۇلتتىق كوستيۋمى توپتاماسىن بالەرينالار كيىپ كورسەتتى. سوڭعى جىلدارى مەنىڭ فولكلورلىق ستيلدەگى توپتامالارىم الىس شەت ەلدەردە كورسەتىلۋدە. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ ءسان ءۇيى تىككەن قىز بالانىڭ ۇلتتىق كوستيۋمى يتاليادا جانە فرانتسيادا وتكەن حالىقارالىق فەستيۆالدەردەن تابىستى ورالدى. قازىر بالالاردىڭ كيىم موداسى ستۋدياسىن اشتىم. شىعارماشىلىعىما شابىت بەرگەن تاۋەلسىزدىككە قالاي باس يمەيمىن! قوستاناي.
