شىنىققان شىمىر بولار

ەسكە سالا كەتۋ كەرەك, 2010 جىلعى 29 قارا­شادا ەل پرەزيدەنتى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى­نىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تۋرالى» جارلىققا قول قويعان بولاتىن. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى ەلدىڭ ورنىقتى الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى, سونىمەن قاتار بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋعا, باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋدى جەتىلدىرۋگە, مەديتسينالىق, فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىمدى جەتىلدىرۋگە, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جانە مەديتسيناعا ەنگىزۋگە, حالىق ءۇشىن دارىلىك زاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن مەديتسينالىق تەحنيكامەن جاراقتاندىرۋدى جاقسارتۋعا, ت.س.س مۇنان دا باسقا كوپتەگەن ماڭىزدى سالالاردى قامتيدى. باعدارلاما بويىنشا اسىرەسە, مەديتسينالىق كومەكتىڭ رولىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ, شالعاي اۋىلدارداعى, ورتالىقپەن قارىم-قاتىناسى قيىن وڭىرلەردەگى تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن ارنايى كولىك مەديتسيناسى ۇيىمداستىرىلسا, سونىڭ ىشىندە قىستىڭ كوزى قىراۋدا سانيتاريالىق اۆياتسيانىڭ كۇشىنە يەك ارتۋشىلار سانىنىڭ كۇرت ارتۋى اتاپ وتەرلىك جاعداي. سولاي دەگەنمەن, مەملەكەتتىك باعدارلا­ماداعى نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى – تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىن بارىنشا ۇزارتۋ دەسەك, بۇل رەتتە جالپى قاراپايىم جۇرتشىلىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا تالاپتىڭ بارىنشا كۇشەيتىلىپ وتىرعانى بايقالادى. ول ءۇشىن مەملەكەتتەن قىرۋار قارجىنىڭ تىكەلەي وسى سالاعا بولىنۋىندە ۇلكەن ءمان بار. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن ءىس-شارالار قولعا الىنۋدا. سوعان وراي وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك فارماتسەۆتيكالىق اكادەمياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اراسىندا ءداستۇرلى سپارتاكيا­دا ويىندارى وتكىزىلگەن بولاتىن. اتالمىش ءىس-شاراعا «مەديتسينالىق بيوفيزيكا, ينفورماتيكا جانە ماتەماتيكا» كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىلارى ارقان تارتۋ, ۆولەيبول, شاعىن فۋتبول ويىندارى بويىنشا سىنعا ءتۇسىپ, وبلىس بويىنشا III ورىندى يەلەندى. حالىق اراسىندا «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن تاماشا ءتامسىل بار. سول ايتپاقشى, سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋ ۇلت دەنساۋلىعى قاۋىپسىزدىگىنىڭ باس­تى قاعيداسى, ۇستانىمى بولۋعا ءتيىس. وسى اڭگىمەدە جالپى وڭتۇستىك جۇرتشىلىعىنىڭ باسقا وڭىردەگى اعايىندارعا قاراعاندا سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا مۇمكىندىكتەرى وتە جوعارى ەكەنىن ايتۋدىڭ ورايى كەلىپ تۇر. جازى ۇزاق, قىسى جۇمساق ءوڭىر ءۇشىن بۇل ۇلكەن ولجا, سوندىقتان مۇنداي باستامالار مەن سپورتتىق جوبالاردى ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا مەيلىنشە مولىراق قاراستىرعانى ابزال. وكىنىشكە قاراي, جەر-جەردە ءالى دە دەنساۋلىققا پايدالى مۇنداي ماسەلەلەرگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي وتىر. سپورتتىق سپارتاكيادالار مەن ءىس-شارالاردىڭ كەيدە قالامەن شەكتەلىپ قالىپ جاتاتىنى قىنجىلتادى. وسىعان وراي ءبىز شىمكەنت شاھارى جۇرتشىلىعىن عانا ەمەس, جالپى وبلىس وڭىرلەرىندەگى, شالعاي اۋىلدارداعى ءتيىستى سالاعا قاتىستى مامانداردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا ءمان بەرىلسە دەيمىز. قالادا دا, اۋىل­دا دا سپورتتى دامىتۋدىڭ قالىپتاسقان داستۇرلەرى ساقتالىپ وتىرسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە. قىسقاسى, جاپپاي سپورتپەن اينالىساتىن ءوڭىر بولۋعا اتسالىسۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, قالاداعى, سونداي-اق, قالامەن تەڭەستىرىلگەن ەلدى-مەكەندەردەگى ءار اۋلانى, ءار ستاديوندى نەگە جۇرتتىڭ يگىلىگىنە اينال­دىرماسقا, نەگە جارىس الاڭدارىن قىزدىرماسقا. بىزدە مۇنداي ءىس-شارالاردىڭ باستاماشىلارى دا, بەلسەندىلەرى دە ەجەلدەن جاستار بولىپ كەلگەن دەسەك, ال ەندى الداعى ۋاقىتتا دا اۋىلدى جەردەگى وركەندەردىڭ اراسىندا بۇل يدەيا­نى كەڭىنەن تاراتۋ وتە ماڭىزدى بولماق. سوندا سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا, كەلەشەك ءۇشىن ءوز ۇلەسىمىزدى قوسقان بولىپ ەسەپتەلەمىز. وسى ارقىلى قانشاما ورەندەردىڭ جۇمىستان كەيىنگى ۋاقىتتارى ىشىمدىكپەن, تۇنگى كوڭىل كوتەرۋلەرمەن, جاستىق شاقتارىن بوسقا وتكىزۋمەن سارقىلماس ەدى. كەرىسىنشە, وزدەرىن جاقسى جاقتارعا قاراي تاربيەلەۋىنە, رۋحاني ءوسىپ-وركەندەۋلەرىنە جول اشىلار ەدى... ادام دەنساۋلىعى, دەنە تاربيەسى, سپورت, تازا اۋادا دۇرىس دەمالۋ, ياعني سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتى قاشاندا قوعامداعى ماڭىزدى ماسەلە بولىپ قالا بەرەرى ءسوزسىز. ەلباسى حالىققا ارناعان جولداۋىندا بۇل ماسەلەنىڭ ومىرلىك ءمان-ماڭىزىن تاعى دا اشىپ كورسەتىپ بەردى. سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتى دەنە تاربيەسىمەن اينالىسۋعا, دۇرىس تاماقتانۋعا, ەسىرتكىدەن, تەمەكىدەن, الكوگولدى ىشىمدىكتەن اۋلاق بولۋعا مىندەتتەيدى. وكىنىشتىسى, ساۋ كەزىمىزدە دەنساۋلىقتىڭ باعاسى مەن قادىرىنە سونشالىق ءمان بەرە قويمايمىز. دارىگەرگە اۋرۋ ابدەن اسقىنىپ, مەڭدەگەندە كەشىكتىرىپ باراتىن ادەتىمىز تاعى جوق ەمەس. مۇنداي كەمشىلىكتىڭ الدىن الۋدىڭ جالعىز جولى, ول – سپورت. «اۋرۋ باتپانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعادى» دەمەكشى, دەننىڭ ساۋلىعى ءوز الدىنا, ال ءار ادام ءوزىن-ءوزى شىنىقتىرىپ, ۇدايى سپورتپەن شۇعىلدانسا, قاراپايىم عانا تىرشىلىك قاعيدالارىن ساقتاپ, سالاماتتى عۇمىر كەشسە, ۇزاق تا ءماندى ءومىر يەسى اتانباق. ماريا ماحانبەتوۆا, جاڭىل ابدراحمانوۆا, وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك فارماتسەۆتيكالىق اكادەمياسى «مەديتسينالىق بيوفيزيكا, ينفورماتيكا جانە ماتەماتيكا» كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىلارى.