ارحەولوگيالىق ارتەفاكتتەر

مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مادەنيەت ينستيتۋتى قاتىسۋىمەن ەلوردا­داعى ۇلتتىق مۋزەيگە وتىرار جانە قۇ­لان قالا­شىقتارىندا تابىلعان ارحەو­لوگيالىق ولجالار توپتاماسى تابىستالدى. ارحەولوگيالىق جادىگەرلەردى مۋزەيگە تاپسىرۋ راسىمىندە ۇلتتىق عىلىم اكا­دەمياسىنىڭ اكادەميگى, بەلگىلى عالىم كارل بايپاقوۆ مادەني قۇندىلىقتاردىڭ ءرولى مەن ماڭىزى تۋرالى ويلارىمەن بولىسە كەلىپ, مۇنداي تارتۋلار وتكەن تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى مەيلىنشە تەرەڭ تانىپ-بىلۋىمىزگە مول مۇمكىندىك تۋعىزاتىنىن ايتتى. «ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مۋزەي قورىن تاريحي كونە ارحەولوگيالىق مۇ­رالارمەن تولىقتىرۋ اكتسياسىنا قا­تىسقانىما شىن جۇرەكتەن قۋا­نىش­تىمىن. سونداي-اق, بۇل باس­تاما مۇنىمەن شەكتەلمەيدى, وسى باعىتتاعى جۇمىستار مۇ­نان كەيىنگى ۋاقىتتا دا ءۇز­دىكسىز جالعاسا بەرەتىن بولادى. راسىندا دا, مىنا جادىگەرلەردىڭ بارلىعى وتە قۇندى دۇنيەلەر بولىپ تابىلادى. بۇل – ءبىزدىڭ كوپجىلدىق ەڭبەكتەرىمىزدىڭ ناتيجەسى. سول سە­­­­بەپ­تى, كوپشىلىكتىڭ نا­زا­رىنا شىن ىقى­لاسىمىزبەن ۇسى­نىپ وتىرمىز. ال­داعى ۋاقىتتا وسى مۋزەي­دە وتىر­ار قالاشىعىنىڭ الىپ قابىرعاسىنىڭ ماكەتىن تانىستىرامىن. ول قابىرعانىڭ تاريحي ما­ڭىزى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە», – دەپ اتاپ ءوتتى عالىم كورمەنىڭ اشىلۋ سال­تاناتىندا. ارحەولوگيالىق زەرت­­­تەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزۋ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن تاريحي مۇرالار ءحى-XV عا­سىر­­لار ارا­لىعىندا­عى وركەنيەتتەن سىر شەر­­­تەدى. ولاردىڭ ىشىندە وتىراردان تابىلعان قولا قوڭىراۋ, كەراميكالىق شامشىراق, قولا جەبەنىڭ ۇشى, جارتىلاي ءبۇتىن شىراق, توستاعاندار مەن ءتۇرلى ىدىس­تار, قۇلاننان جەتكەن جازۋلى تاباق, كىشى تۇتقالى قۇ­مىرا, سىرسىز توستاعان, قاقپاقتىڭ تۇتقاسى, اسىقتار مەن مونشاق­تار, ديىرمەن تاستار, باسقا دا بۇيىمدار بار. ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ديرەكتورى دار­حان مىڭباي ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ ۇلت تاريحىنىڭ دامۋىنا ەسەپسىز ۇلەس قو­ساتىنىن ايتا كەلىپ: «وسى ۋاقىتقا دەيىن ءۇش قالادا وتكىزگەن اكتسيامىزدىڭ ناتيجەسىندە 1305 تاريحي ەكسپونات جي­ناستىردىق. بۇل – جەكە ادامداردىڭ ۇلتتىق مۋزەيگە تارتۋ ەتكەن دۇنيەلەرى. ەن­دى ونىڭ ءبارىن عى­لىمي اي­نالىم­عا ەنگىزۋ جولىندا جۇمىس ءجۇر­گىزىپ جاتىرمىز. وسىنداي شاراعا قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مادەنيەت ينستيتۋتى دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر. مۋزەيدىڭ قو­رىنا وتە قۇندى جادىگەرلەردى تابىس­تاپ وتىرعان كارل بايپاقوۆ, اندرەي حازبۋلاتوۆ سىندى عالىمدار وزگەلەرگە دە ۇلگى بولسا دەيمىز... بۇعان دەيىن دە, ارينە, كوپتەگەن مۋزەيلەر اشىلدى, وراسان جۇمىستار اتقارىلدى, الايدا, ولاردىڭ عىلىمي ورتالىق رەتىندە قۇلاشىن كەڭ جايۋىنا مۇمكىندىك بولمادى. ال, قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ورنىعۋىمەن مۋزەي سالاسىندا جاڭا ءبىر كەزەڭ باستالدى. جانە وسى جاعدايدى, تاۋەلسىزدىكتىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, ۇلتتىق مۋزەيدىڭ قورىن تولىقتىرا بەرۋگە ءتيىسپىز» – دەدى. ۇلتتىق مۋزەي قورىنا تاپسىرىلعان ارحەولوگيالىق قازىنالار كوپ ۇزاماي ەكسپوزيتسيالىق زالدارعا قويىلىپ, مۋزەي قوناقتارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلماق. شارا سوڭىندا كارل بايپاقوۆ قو­ناق­تار نازارىنا «جىبەك جو­لىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى: تيان-شان ءدالىزى» تاقى­رى­بىندا تاعىلىمدى ءدارىس وقىدى. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتە: قۇلاننان تابىلعان قازىنالار.