سەرىكقاليمەن 1988 جىلدىڭ سوڭىنا تامان جاقىنىراق تانىستىم. پروفەسسور تاۋمان اماندوسوۆ باسقاراتىن جۋرناليستىك شەبەرلىك جانە ادەبي رەداكتسيالاۋ كافەدراسىندا باسىمىز توعىستى. تاۋمان اعا وزدەرىنىڭ جاسى ۇلعايعان كەزدە فاكۋلتەتتە ءدارىس بەرۋگە قازاق جاستارىن باتىل تارتا باستادى. ول كەزدە فاكۋلتەت وقىتۋشىلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى وزگە ۇلت وكىلدەرى ەدى. تاۋكەڭ ءوز كافەدراسىنا «جالىن» باسپاسىندا جۇرگەن مەنى, بەلگىلى جۋرناليست, اقىن-دراماتۋرگ مارات ىسقاقوۆتى, ۋنيۆەرسيتەتتى ەندى بىتىرگەن تالانتتى اقىن امانتاي ءشارىپتى, دارىندى جۋرناليست باۋىرجان وماروۆتى جانە 1983 جىلدان رەسپۋبليكالىق «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ قازاقستاننىڭ باتىس وبلىستارى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى بولعان, 1986 جىلدان اقتوبە وبلىستىق «كوممۋنيزم جولى» (قازىرگى «اقتوبە») گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن تانىمال جۋرناليست سەرىكقالي بايمەنشەنى اسپيرانتۋرا ارقىلى جۇمىسقا شاقىردى. كافەدرامىز وتە ۇيىمشىل, ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ۇياسىنا اينالدى. سەرىكقالي وتە اقكوڭىل, كەڭپەيىل ازامات بولىپ شىقتى. اسىرەسە, ادەمى ءازىل ايتىلعاندا اقتارىلاتىن عاجايىپ كۇلكىسى بار ەكەن. ءجۇزى جىلى, قاشاندا ك ۇلىمدەپ جۇرەتىن, پراكتيكالىق ءتاجىريبەسى مول جاس وقىتۋشى ستۋدەنتتەردىڭ كوپ ىزدەيتىن, ءجيى ۇيىرسەكتەنەتىن ۇستازىنا اينالىپ جۇرە بەردى.
ول كەزدە ءبىزدىڭ سەكەڭ نەبارى وتىز ءۇش-اق جاستا بولاتىن. تانىسىپ, اڭگىمەلەسە كەلە, سەرىكقاليدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن 1977 جىلى ءبىتىرگەندىگىنەن حاباردار بولدىق. بىرگە وقىعان كۋرستاستارىنىڭ فاميليالارىن ايتقاندا, ءبىر تاڭىرقاپ قالدىق. ارقايسىسى سايدىڭ تاسىنداي قازاقتىڭ تانىمال قالامگەرلەرى ەكەن.
كافەدرا مەڭگەرۋشىسى پروفەسسور ت.اماندوسوۆ ماعان م.اۋەزوۆتىڭ, سەرىكقاليعا ب.مايليننىڭ, امانتايعا س.قوجانوۆتىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە تاپسىرما بەردى. بىردە ۇشەۋمىز بىرگە وتىرعاندا, كوڭىلدەنىپ كەلگەن تاۋكەڭ: «مەن دۇنيەدەن كەتكەننەن كەيىن, ۇشەۋىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىلىگىنە, مەنىڭ ورنىما تالاسىپ جۇرمەڭدەر! كۇلكىگە قالاسىڭدار!»-دەپ قالجىڭ ايتىپ, جادىرايتىن. ۇستاز تاپسىرماسىن ۇشەۋمىز دە ورىندادىق. مەن 1994 جىلى 18 اقپاندا «م.اۋەزوۆتىڭ پۋبليتسيستىك شەبەرلىگى», 1995 جىلى 14 ناۋرىزدا سەرىكقالي «بەيىمبەت ءمايليننىڭ جۋرناليستىك شىعارماشىلىعى» تاقىرىبىندا, امانتاي «سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ ادەبي-پۋبليتسيستيكالىق مۇراسى» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادىق.
سەرىكقاليدىڭ بەيىمبەت شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋدەگى ەڭبەگى ەرەسەن بولدى. كوپ مۇراعات دەرەكتەرىن, حح عاسىر باسىنداعى مەرزىمدى باسىلىمداردى تۇگەل اقتارىپ, مايلين مۇراسىنىڭ تولىق عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلۋىنە قاجىر-قايراتىن سارقا جۇمسادى. «مايلىنىڭ بەيىمبەتى», «بەيىمبەتتىڭ ءسوزستانى», «بەيتانىس بەيىمبەت» (مونوگرافيا), «زەرگەردىڭ زەرتحاناسى» سياقتى بىرنەشە كىتاپتار شىعاردى. «تۇڭعىش قۇربان», «بەلگىسىز شىعارمالار», «رومانوۆتاردىڭ سوڭعى كۇندەرى» دەگەن اتتارمەن بەيىمبەتتىڭ بەيمالىم شىعارمالارىن كىتاپ ەتىپ جاريالادى. زەرتتەۋشى ت.بەيىسقۇلوۆپەن بىرگە ءمايليننىڭ 7 تومدىق شىعارمالار جيناعىن قۇراستىرىپ, العىسوزى مەن عىلىمي تۇسىندىرمەلەرىن جازدى. 2004 جىلى اكادەميك رىمعالي نۇرعاليدىڭ عىلىمي كەڭەسشىلىگىمەن «بەيىمبەت ءمايليننىڭ بەلگىسىز تۋىندىلارىنىڭ شىعارماشىلىق تاريحى» تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاپ شىقتى. سەرىكقاليدىڭ تىنىمسىز ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا بەيىمبەتتىڭ بەيمالىم فەلەتوندارى مەن وقشاۋلارى, وچەركتەرى مەن ماقالالارى عىلىمي ساراپتاۋدان ءوتتى, بۇگىنگى كوزقاراس تۇرعىسىنان باعا بەرىلدى. مىسالى, بەيىمبەتتىڭ «ب-ت», «ب», «مب», «بج», «بىجى», «كەتبەن», «جولاۋشى», «گازەتشى», «جورنالشى», «مالاي», «مەرەكە», «مەن عوي», «كوز», «ءىنىسى», «تاي», «قارابالا», «الاكوز», «نىق», «ءوزىم», «ىشىندە بولعان», «ەگىنشى», «جالشى», «شوڭ» سياقتى كوپتەگەن بۇركەنشىك ەسىمدەرىمەن جازىلعان شىعارمالارىن عىلىمي جۇيەلەپ اينالىمعا ەنگىزدى. بۇرىن دا بەيىمبەت شىعارماشىلىعىن زەرتتەگەن ت.نۇرتازين, ب.ناۋرىزباەۆ, ف.ورازاەۆ, س.ورداليەۆ ەڭبەكتەرى ءوزىنىڭ زاڭدى جالعاسىن تاپتى. سەرىكقالي جان-جاقتى ءارى ناقتى ىزدەنىستەرىمەن بەيىمبەت شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋدىڭ قازىرگى زامانعى جاڭا عىلىمي باعىتىن قالىپتاستىردى. ءبۇگىنگى ادەبيەتتانۋ عىلىمىندا ب.مايلين مۇراسىنىڭ باستى شىراقشىسى سەرىكقالي بايمەنشە ەكەندىگىن اتاپ ايتۋىمىز كەرەك.
ول جازۋشى جيەنعالي ءتىلەپبەرگەنوۆ ەڭبەكتەرىن تانىتۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. بۇل تۋرالى «ەلىن سۇيگەن ەرەك جان» (الماتى,1997) دەگەن زەرتتەۋ كىتابىن جازدى. س.بايمەنشەنىڭ تىكەلەي قۇراستىرۋىمەن جانە عىلىمي تۇسىندىرمەلەرىمەن ج.تىلەپبەرگەنوۆتىڭ «پەريزات-رامازان» (استانا, 2002) جيناعى جارىق كوردى. سونداي-اق, سوڭعى جىلدارى الاش قوزعالىسى قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرى, بەلگىلى اقىن كەنجەعالي ءابدۋلليننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن زەرتتەپ, وسىناۋ تانىمنان تىس قالعان قازاق قالامگەرى حاقىندا جۇيەلى ەڭبەكتەرىن جاريالاۋدا.
سەرىكقالي ودان سوڭ بۇرىنعى جوعارعى كەڭەستە, كەيىن قوس پالاتالى پارلامەنتتە, سەنات اپپاراتىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. 2007 جىلدان – ديپلوماتيالىق قىزمەتتە, 2007-2012 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, كەڭەسشىسى بولدى جانە رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەسەيدەگى وكىل ءتىلشىسى مىندەتىن قوسا اتقاردى.
كەيىنگى جىلدارى جارىق كورگەن «ءسات ساعات», «زەرگەردىڭ زەرتحاناسى», «مۇراگەر», «دانەكەر», «100 ەرتەگى» سياقتى ساليقالى كىتاپتارى – قالامگەردىڭ جۋرناليستيكا, ادەبيەتتانۋ, ديپلوماتيا, ۇرپاق تاربيەسى سالالارىندا اتقارعان ەڭبەكتەرىنىڭ جيناقتالعان تۇجىرىمدى ناتيجەسى ىسپەتتەس. ماسەلەن, «دانەكەر» كىتابىنا ەنگىزىلگەن «كىشىارالداعى كەسەنە», «جاقسىنى ىزدەۋ», «ءاي, قاپ!», «قۇباش, پۋشكين, شاكارىم», «تۇرار تۇرعان ءۇي», «قۇپيا قۇلپىتاس», «بەسەۋدىڭ بەسىگى», «قيىرداعى قازاق جۇرتى», «ماسكەۋلىك» مومىش ۇلى», «جەڭىسكەر جىر», «اقجۇرەك», «الماتى» ستانساسى», «تەڭبىل دوپ», «سەرپىن», «اسىلزادا», «سوڭعى سۇحبات», «پۋتين جولى» سياقتى اڭگىمە-ەسسەلەرىندە رەسەي ومىرىنە, وسى ەلدەگى قانداس باۋىرلارعا, قازاقستاندىق اتاۋلارعا قاتىستى كوپتەگەن كەلەلى تاقىرىپتار كوركەمدىكپەن باياندالادى.
اۆتور «قيىرداعى قازاق جۇرتى» دەگەن كەزەكتى شىعارماسىن «ءبىر قاۋىم قازاقتىڭ وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنىڭ ورتاسىندا, كوكشەتاۋ, قىزىلجار, قوستاناي توسىندەگى ەجەلگى اتامەكەندەرىنەن اۋىپ, باتىس ءسىبىردىڭ ورماندى دالاسىندا كوشىپ-قونىپ جۇرگەنى تۋرالى اڭگىمە بۇرىنىرىقتا قۇلاعىمىزعا شالىنعان-دى... جاپپاي وتىرىقشىلىق جايلاعان كەڭەس زامانىندا بۇلار نەگە كوشىپ-قونىپ ءجۇردى ەكەن؟ وسكەن ەلى قايدا, تۋعان جەرى قايدا؟ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا اتامەكەنىن تاستاي كوشە مە ادام؟! ءسىبىردىڭ سىڭسىعان ورماندى دالاسىنا قالاي جەتىپ ءجۇر؟..» دەپ باستاي وتىرىپ, وتكەن تاريح توپىراعى استىندا قالىپ قويعان سول بوسىپ كوشكەن اۋىلداردىڭ اقيقاتىن, ۇلتتىق ءداستۇر-سالتىن بەرىك ۇستانعان قالىڭ قازاقتىڭ اينالاداعى ۇجىمشارلار مەن دەرەۆنيالارعا سىڭىسە الماي, ورىس ورمانىنىڭ ورتاسىندا اتا-باباسىنىڭ كوشپەلى قالپىن جالعاستىرعان كەزەڭىن بايسالدى باياندايدى.
كىتاپتاعى وسى كەزەڭنىڭ شىندىعىن باياندايتىن ءبىر شىعارما «قۇپيا قۇلپىتاس» دەپ اتالادى. بۇل رەتتە اۆتوردىڭ «قىزىل قىرعىندا قىرشىن كەتكەن, وتىزىنشى جىلداردىڭ ويرانىندا وپات بولعان ۇلت ارىستارىنىڭ ارۋلانباعان اسىل سۇيەگىن, تۋعان جەردىڭ ءتۇيىر ۋىس توپىراعى بۇيىرماي, جەرمەن جەكسەن بولعان بەلگىسىز قابىرلەرىن ىزدەپ تابۋ, ولاردىڭ باسىنا ءبىر بەلگى قويۋ – سول اسىلداردان تۋعان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ كوپ جىلدار بويى جۇرەگىن تەربەگەن مۇڭ...» دەگەن سوزدەرى جۇرەك تەبىرەنتەدى.
«ءسات ساعات» كىتابى «موڭكە ءبيدىڭ نوسترادامۋستان نەسى كەم؟» اتتى 2000 جىلعى 29 قاراشادا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە باسىلعان عىلىمي-تانىمدىق ماقالاسىمەن اشىلعان. سەرىكقاليدىڭ وسى شىعارماسى تۋرالى «بەس جىلدىڭ بەدەرلەرى» اتتى شولۋ ماقالادا: «2000 جىل... 29 قاراشادا جاريالانعان سەرىكقالي بايمەنشەنىڭ «موڭكە ءبيدىڭ نوسترادامۋستان نەسى كەم؟»دەگەن ماتەريالى تانىمدىق جاعىنان وقىرماندار ويىنان شىققان ماتەريال بولدى.» – دەپ كورسەتىلسە, تانىمال مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, سول كەزدەگى مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: «موڭكە تۋرالى سۇبەلى ماقالا جازعان عالىمدارىمىزدىڭ ءبىرى – سەرىكقالي بايمەنشە. ونىڭ وسىدان ءۇش جىل بۇرىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بەتىندە جاريالانعان «موڭكە بيدىڭ نوسترادامۋستان نەسى كەم؟» اتتى ماقالاسى ول تۋرالى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جيناقتالعان جاريالانىمدار مەن زەرتتەۋلەردى قورىتىپ تۇيىندەگەن, تياناقتى تۋىندى بولىپ شىقتى», – دەپ جوعارى باعالاعان ەكەن.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جانە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ديپلومات, ۇل-قىز وسىرگەن اكە, نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىنا بولەنگەن اتا سەرىكقالي بايمەنشە قازىردە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلىن كوتەرۋ ماقساتىندا ماسكەۋ قالاسىنداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيادا لاۋازىمدى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر. ول تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ەستىسەم, ەمەن جارقىن قاۋىشاتىن, «اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باساتىن», اقكوڭىل ازاماتتىڭ بەينەسى كوز الدىما كەلەدى. ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن اسقاقتاتاتىن دا وسىنداي امبەباپ جاندار. ابىروي بيىگىنەن كورىنە بەر, اعا دوسىم!
باۋىرجان جاقىپ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت مۇشەسى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
الماتى.
