ۆيكا مەن ميشا قازاقشا سايراپ تۇر

مەڭدىعارا اۋدانى ورتالىعىنداعى «بالاۋسا» قازاق بالاباقشاسىنا باراتىن بۇلدىرشىندەردىڭ  70 پايىزى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بالالارى ولەسيا سۆيبوۆيچ تاڭەرتەڭ قىزى يۋليانانى «بالاۋسا» بالاباقشا­سىنا اكەلىپ, ودان ءارى جۇمىسقا كەتەدى. بالاباقشانىڭ توبەسى كو­رىن­گەن سوڭ-اق قىزى بىلدىرلاپ قا­زاق­شا سويلەي باستايدى.  ۇيدە ستول با­سىندا وتىرعاندا دا يۋليانا اتا-اناسىنا  «ماما, پاپانىڭ » ورنىنا «اپاي» دەپ قالاتىنى بار. ال­عاش­قى كەزدە  وعان ۇيدەگىلەردىڭ ءبارى دە ىشەگى قاتا ك ۇلىپ ءجۇردى. كەيىننەن  بالانىڭ قازاقشا  سويلەگەنىنە قۇ­لا­عى ۇيرەنىپ, قايتا وعان وزدەرى دە قازاقشا جاۋاپ قايتارۋعا تىرى­سادى. ءۇش جاستاعى يۋليانا ءوزىنىڭ «التىن كۇن» توبىندا ەكەنىن دە ۇيدە ايتىپ وتىرادى. بالاباقشاعا كىرىسىمەن ءبۇل­دىر­شىندەر تاربيەشىلەرىنە قازاق­شا امانداسادى. تاربيەشىلەر دە  ولاردى «ءسالاماتسىڭ با؟» دەپ قارسى الادى. بالاباقشا تابال­دىرىعىنان باستاپ, ولار وي­ناي­تىن, دەمالاتىن, تاماق­تانا­تىن ءبول­مەلەردىڭ بارلىعى دا قازاق تىلىندە بەزەندىرىلگەن. بالاباق­شا تاربيەشىلەرىنىڭ بارلىعى دا قا­زاق ءتىلدى, قارىم-قاتىناس, بالالارمەن جۇمىس,  بارلىعى دا قازاقشا جۇرەدى. – مەن قىزىمدى قازاق ءتىلدى بالاباقشاعا بەرگەنىمە وكىنبەي­مىن. ويتكەنى, مەن بالانىڭ بولا­شاعىن كوبىرەك ويلايمىن. قازاق­ستاندا  مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەگەن ادام كەلەشەكتە  ەلىمىزدىڭ تو­لىق­قاندى  ازاماتى بولا الماي­دى. بۇل قازاق ءتىلىن بىلمەسەڭ قا­زاقستاندا تۇرا المايسىڭ دەگەن ءسوز ەمەس, ارينە. بالام بولا­شاق­تا مەملەكەتتىك ءتىلدى سايراپ, ءبىلىپ تۇرسا جامان با؟ ول قانداي جۇمىسقا بولسا دا ىركىلمەي كىرىسەتىن بولادى. سونىمەن قاتار ەلىنىڭ پاتريوتى بولىپ ءوسسىن دەگەن دە تىلەگىم بار, – دەيدى ولەسيا سۆيبوۆيچ. مەڭدىعارا اۋدانى ورتالى­عىن­داعى «بالاۋسا» بالاباقشا­سىندا بۇگىندە 8 توپ بار. سونىڭ بىرەۋى عانا ورىسشا, ال قالعان جەتى توپتا تاربيە قازاق تىلىندە ءجۇر­گىزىلەدى. ال ونداعى ءبۇلدىر­شىن­دەردىڭ  70 پايىزعا جۋى­عى  قازاق ەمەس, وزگە  ۇلت وكىل­دەرى­نىڭ بالالارى. 90-شى جىلدارى وب­لىس­تىڭ وزگە شالعايلارى سياقتى مەڭدىعارا اۋدانىندا دا بالاباق­شالار جابىلىپ قالعان بولا­تىن. جۇ­مىسسىزدىق جايلاپ, ايەل­دەر­دىڭ  كوپشىلىگى ۇيدە وتىرعان­دىق­تان, بالاباقشا ورنىنا كەلە قوي­مادى. قازىر اۋىلداعىلاردىڭ الەۋ­مەتتىك تۇرمىسى  الدەقايدا جاقسارعان.  قار­­مانعان  جانعا جۇمىس تا جوق ەمەس. اۋىلدى جەردە «الما ءپىس, اۋزىما ءتۇس» دەپ, ەڭسەسىن  تومەن سالىپ, ەشكىم قاراپ وتىرمايدى. ال ءسابيىن بالاباقشاعا بەرمەي, جۇمىس ىستەۋ, ۇيدەن ۇزاپ شىعۋ  مۇمكىن ەمەس. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن اۋدان باسشىلارى  بيۋدجەت قورجىنىن قاعىستىرىپ, بۇرىنعى قيراپ قالعان بالاباقشا عيمارا­تىن قالپىنا كەلتىردى. بۇرىنعى بالاباقشانى تا­نىماستاي ەتىپ جوندەپ, دايىن ەتكەننەن كەيىن ونداعى تاربيە قاي تىلدە ءجۇرۋ كەرەك دەگەن سۇراق تۇر­دى. ال مەڭدىعارا تاريحىندا  قازاق ءتىلدى بالاباقشا بولعان ەمەس. «ءبىز ورىس بولا تۇرىپ, قالاي­شا  بالالارىمىزدى قازاق  بالا- باق­شاسىنا بەرۋىمىز كەرەك؟ ءبىز­دىڭ قۇقىمىز اياققا تاپتالدى» دەگەندى ايتقاندار بولماي قالعان جوق. بىراق  اتا-انالارعا  بالا­لارى­مىز مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى ءۇشىن ءىستى بالاباقشادان باس­تاۋى­مىز كەرەك دەگەن تۇسىنىك جۇ­مىسىن جۇرگىزگەننەن كەيىن, ولار­دىڭ باسىم كوپشىلىگى  بالالارىن قازاق توپتارىنا وزدەرى اكەلىپ تاپسىردى», – دەيدى مەڭدىعارا اۋ­دانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءساڭ­كىباي كيىكباەۆ. مەڭدىعارا – قوستاناي وبلى­سى وڭىرىندەگى جەردىڭ سۇلۋى. تو­پى­راعى قۇنارلى, قايىڭى مەن قارا­عايىن, مولدىرەگەن كولدەرىن  جەر­د­ىڭ جانناتى دەرسىڭ.  «تۇلكى تەرىسىنەن, ۇكى جۇنىنەن جازادى» دەگەن عوي قازەكەم. الدىڭعى عاسىردا رە­سەيدەن قارا شەكپەندىلەر توعى­تىلعاندا ءوزىمىزدىڭ اعا­يىن مەڭدى­عاراداعى اتا قونى­سىنان ءشول-شولەيت جەرلەرگە ىعىس­تىرىلعان عوي.  مەڭدىعارا­نىڭ ءدال ورتالى­عىن­دا  سالىن­عا­نىنا  عاسىردان اسىپ كەتكەن, ءسان-ساۋلەتى كەلىسكەن شىركەۋدىڭ ءوزى ءىستىڭ ءدال وسىلاي بولعانىنان حابار بەرگەندەي. ال كەڭەس وداعى جىلدارىندا بۇل سەلودا نەگىزىنەن  وزگە ۇلت وكىلدەرى تۇر­دى, ال اۋدان جانە ونداعى شا­رۋاشىلىقتار باس­شىلىعىنا  جەر­گىلىكتى ۇلت وكىل­دەرىن قويماي­تىن­دىعى تۋرالى جا­زىلماعان زاڭ «جۇمىس ىستەدى». مىنە, ەندى وسىنداي  «تاري­حى» بار اۋدان ورتالىعىندا  قا­زاق جەرىن سىرتقى جاۋلاردان قور­عاعان تۇرسىنباي باتىردىڭ  اۋىزدىعى­مەن الىسقان  تۇل­پارى­نىڭ ءۇس­تىن­دە, نايزاسىن قولىنا قىسا ۇستا­عان ەسكەرتكىشى ورنا­تىل­دى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العا­لى اۋدان ءوڭى­رىندە تۇڭعىش ور­ناتىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش تە وسى. ال تاۋەل­سىز­دىكتىڭ  جەمىسى – «بالاۋسا» بالاباقشاسى  بولا­شاق­قا ەسكەرتكىش. – بۇلدىرشىندەر ءتىلدى تەز ۇيرەنەدى. بالالارعا ارنالعان شا­عىن ولەڭدەردى كوپ ۇيرەتەمىز. ۆيكا, ميشا, قانە,  اياز اتا تۋرالى تاقپاقتى ايتىپ بەرىڭدەرشى! – تاربيەشى  گۇلزەينەپ  حاسەنوۆا اپايى سۇراعان  ولەڭدى ۆيكتوريا شتەينەر دەگەن ءۇش جاستاعى  قىز بالا ايتا جونەلدى. تىلىندە مۇكىس بىلىنبەيدى. وعان ميشا يۆاحنەنكو ىلەستى. – ءبىزدىڭ بالاباقشادا  تاربيە جۇمىسىنىڭ بارلىعى قازاق تىلىندە جۇرگەنىمەن, وزگە ءتىلدى شەتتەتۋگە جول بەرىلىپ وتىرعان جوق. ءبىزدىڭ باعىتىمىز – ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى قالىپتاستىرۋ. سوندىقتان بالا­لار­عا  اپتاسىنا  ەكى رەت اعىل­­شىن جانە ورىس تىلدەرى وقىتى­لادى. ماماندارىمىزدى وبلىس­تاعى  پەداگوگيكا كوللەدجدەرى مەن قوس­تاناي پەداگوگيكا ينس­تيتۋتى ءتۇ­لەك­تەرىنەن جاساقتاپ الدىق. ۇجىم­نىڭ بارلىعى دەرلىك جاستار. ولار­عا دەگەن سەنىمىم زور, – دەيدى بالاباقشا مەڭ­گەرۋشىسى  ولداي ءسۇ­لەيمەنوۆا. مەڭدىعارا اۋىلىندا بالا- باقشا كەزەگىندە تۇرعاندار ءالى دە  جەتكىلىكتى. اۋدان اكىمى بازىل جا­قىپوۆ 2011 جىلى  تاعى ءبىر  مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەنىڭ قال­پىنا كەلتىرىلەتىندىگىن  ايتتى. ال وندا دا تاربيە جۇمىسىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدە جۇرەتىندىگى باسى اشىق ماسەلە بولىپ وتىر. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي وبلىسى, مەڭدىعارا اۋدانى.