يران توماعاسىن سىپىردى

يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا سالىنعان حالىقارالىق سانكتسيا الىندى. وسىعان وراي, اتالعان ەلدىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مودجتوبا داميرچيلۋ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ارناپ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ەۋرووداق پەن اقش وكىلدەرىنىڭ وسى جايىنداعى مالىمەتىنەن كەيىن ونسىز دا ءاربىر جاڭالىققا تۇندىگى جەلپ-جەلپ ەتىپ جاتقان الەم نازارىن بىردەن تەگەران جاققا بۇرعان. بىرنەشە جىل ەكونوميكالىق سانكتسيانىڭ قۇرساۋىندا ادىمىن كەڭ اشىپ, قۇلاشىن الىسقا سەرمەي الماعان يران ەندى نە ىستەيدى؟ مۇناي قورىنىڭ زور بايلىعى بار, ءارى ونى ءوندىرۋ دە قىمباتقا تۇسپەيتىن ەل توماعاسى سىپىرىلعان ساتتە قاناتىن قالاي قومدايدى؟ – دەگەن ساۋالدار كىم-كىمدى دە قىزىقتىراتىنى انىق. وسى سەبەپتى دە بولار, استاناداعى توقپانوۆ كوشەسىنە ورىن تەپكەن يران ەلشىلىگى جۋرناليستەرگە تولىپ كەتتى. ەسكە تۇسىرسەك, و باستا وسى ەلدىڭ ۋران بايىتۋى حالىقارالىق بەلگىلەنگەن شەكتەن اسىپ كەتتى, يران جۇرتى يادرولىق قارۋ شىعارۋعا دايىندالىپ جاتىر دەگەن قاۋىپ اياعىندا بۇل ەلگە سانكتسيا سالۋمەن قورىتىندىلانعان. يران جايىندا ءسوز قوزعاعان ساراپشىلار سول تۇستاعى مەملەكەت باسشىسى ماحمۇد احمادينەجادتىڭ ىمىراعا ۇمتىلمايتىن قاتقىل ساياساتى تىزگىندى حاسان رۋحاني ۇستانۋىمەن وزگەرەدى, ونى سونشاما جىلدان كەيىن يراننىڭ جاڭا باسشىسىنىڭ اق ۇيمەن حابارلاسۋىنان بايقاۋعا بولادى دەپ ايتقان ەدى. شىنىندا, بولجامدار راسقا اينالىپ, الەمدەگى سۋپەردەرجاۆالاردىڭ باسشىلارى يادرولىق باعدارلاماعا بايلانىستى 5+1 كەلىسسوزدەرىن باستاپ كەتكەن. وعان سەبەپشى بولىپ, ءوز ەلىن كەلىسسوزدەر الاڭىنا اينالدىرىپ, قازاقستان تاراپى دا قاتىسقان. وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا كەلىسىم اياقتالىپ, ول بويىنشا يران تاراپى وزىنە ءبىرتالاي مىندەتتەمە الىپ, كەرىسىنشە, سالىنعان شەكتەۋدى الىپ تاستاۋ ماسەلەسىن توتەدەن قويعان بولاتىن. حالىقارالىق قوعامداستىق وقشاۋلاپ, سانكتسيامەن قۇرساۋ­لانعان ەلدىڭ ودان بوسانۋىنا بايلانىستى وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى: «يران جۇرتى كەشەگى كۇنى قۋانىشتى جاڭالىقتى ەستىدى. سانكتسيانىڭ ەكونوميكالىق شەكتەۋلەرىنە قوسا, ونىڭ تيگىزەتىن پسيحولوگيالىق اسەرى دە بار ەدى. ەندى سول توسقاۋىل الىنىپ, شەتەلدەردىڭ بيزنەس وكىلدەرى دە, بانكتەر مەن ءتۇرلى كومپانيالار وزدەرى قىزىعاتىن سالالارعا ينۆەس­تيتسيا سالۋعا تارتىنبايتىن بولادى. وسىعان دەيىن باتىس بانكتەرىندە قوزعاۋسىز جاتقان يراندىق كومپانيالاردىڭ ەسەپشوتتارى اشىلىپ, مۇنايدى سىرتقا شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سانكتسياعا دەيىن يران كۇنىنە 4 ملن. باررەل مۇناي ءوندىرىپ, ونىڭ 2,1 ميلليونىن ەكسپورتقا شىعارىپ وتىردى. سانكتسيا سالدارىنان بۇل كورسەتكىش تومەندەپ كەتتى. الداعى كۇنى سول مەجەگە قايتا جەتۋدى كوزدەپ, 6 ايدىڭ ىشىندە 1 ملن.-عا, ال كەلەسى جىلى 2 ملن.-عا دەيىن كوبەيتۋدى كوزدەپ وتىرمىز», – دەگەن ول جۋرناليس­تەر نازارىن مىنا جايتتارعا اۋدارىپ ءوتتى. «كەشە ءبىز ەش قاجەتى جوق داعدارىستىڭ اياقتالعانىنىڭ كۋاسى بولدىق. يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا باي­لانىس­تى تۋىنداعان داعدارىس شەشىمىن تاپتى. الەم يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنىڭ بەيبىت سيپاتتا ەكەندىگىنە كوز جەتكىزگەننەن كەيىن قويىلعان سانكتسيانى الىپ تاستادى. الايدا, ءبىزدىڭ ەلىمىز اتومدى يگەرۋدى بەيبىت ماقساتتا قولدانۋىن جالعاستىراتىن بولادى. بارلىق كۇدىكتەن ارىلۋ ماقساتىندا باقىلاۋ جۇرگىزۋدىڭ ارنايى تەتىكتەرى دايارلانادى», – دەدى ەلشى. م.داميرچيلۋ يراننىڭ ەشقاشان اقش-قا مۇناي ەكسپورتتاماعانىن, سوندىقتان امەريكانىڭ قاتپارلى مۇنايىن نارىققا شىعارۋىنىڭ اسەر ەتپەيتىنىن ايتتى. يراننىڭ مۇنايىن سانكتسياعا دەيىن تۇتىنۋشىلار بولعان, ەلىمىز سول تۇتىنۋشىلارمەن قايتا ارىپتەستىكتى جالعاستىراتىن بولادى, دەگەن ەلشى يراننىڭ تەڭىزدەن دە, قۇرعاقتان دا الىناتىن مۇنايىنىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ارزان – 10 دوللار ەكەنىنە توقتالىپ, باررەلىن 29 دوللاردان ساتۋدىڭ ءوز ەلى ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنىن ايتتى. ەلشى, سونىمەن قاتار, سانك­تسيالاردىڭ الىنۋىنا وراي يران مەن قازاقستان ىنتىماقتاستىعى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە توقتالدى. ءوز ەلىنىڭ بارلىق ەلدەرمەن, اسىرەسە, كورشىلەرىمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس ورناتۋعا مۇددەلىلىك تانىتاتىنىن مالىمدەي كەلە, قازاقستان ارقىلى رەسەي, قىتاي سىندى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس تەرەڭدەي تۇسەدى دەپ جانە ونىڭ ايماقتاعى ەلدەر ءۇشىن ءتيىمدى بولاتىنىن العا تارتتى. مۇنىمەن بىرگە, ول لاڭكەستىكپەن كۇرەستەگى كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزىنا ۇلكەن ءمان بەردى. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».