ءوسىمدى ونىكتى ەتۋگە ءورىس بار

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ 2015 جىلعى قورى­تىن­د­ى­لارى جانە 2016 جىلعى الدا تۇرعان مىندەتتەر تۋرالى جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وتكەن جىلى ءبىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورما – «100 ناق­­تى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. ول – ەلىمىزدى جاھاندىق ەكونو­ميكانىڭ قيىن كەزدەرىندە ناقتى تابىستارعا جەتەلەيتىن جوسپار. ونى جۇزەگە اسىرۋ بارى­سىندا ءبىز ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن ساقتاپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ءارى قاراي ارتتىرا بەرەتىن بولامىز, دەپ باس­تادى ءوزىنىڭ ءسوزىن ەرىك حامزا ۇلى. اكىمنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتكەن جىلى وبلىستاعى ەكونو­مي­كالىق ءوسىم 2014 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 102,8 پايىز بولىپتى. بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى 100 پايىز بولعان. بارلىق دەڭگەيدەگى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 31,9 ملرد. تەڭگە كىرىس ەنگىزىپ, بۇل كور­سەتكىش 2014 جىلعا قاراعاندا 118 پايىزعا وسكەن. الەۋمەتتىك قۇرىلىستاردى, تۇرعىن ۇيلەردى, ين­جەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ين­فرا­قۇرىلىمداردى جاڭعىرتۋ مەن اياقتاۋ جۇمىستارىنا قا­راس­تىرىلعان بيۋدجەت شىعىس­تارى 3,5 ملرد. تەڭگەگە وڭتايلان­دىرىلعان. وتكەن جىلعى تابىستىڭ ەڭ ۇلكەنى ينۆەستيتسيا تارتۋ سالاسىندا بولعان. 2015 جىلى وبلىس جالپى154,5 ملرد. تەڭگە ينۆەستي­تسيا تارتىپ, بۇل كورسەتكىش بو­يىنشا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپتى. ال 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا ونىڭ ءوسىمى 128,3 پايىز بولعان. تارتىلعان بارلىق ينۆەستيتسيانىڭ 30 پايىزى ادەتتەگىدەي اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە سالىندى, دەدى اكىم. وبلىس رەسپۋبليكالىق, ايماق­تىق جانە الىس شەتەلدەرمەن ارىپتەستىك بايلانىستاردى دا ورىستەتكەن. ە.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتكەن جىلى وبلىسقا 30-عا جۋىق ءتۇرلى ماق­ساتتاعى دەلەگاتسيالار كەلگەن. وسىنىڭ ارقاسىندا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 60 پايىزعا ارتقان. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىرامىز. ول ءۇشىن ءبىز بىرنەشە ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى بەلگىلەپ قويدىق. سونىڭ ىشىندە پەتروپاۆل قالاسىندا كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىق اشۋدى جانە استىق پەن مايلى داقىلداردى وڭدەيتىن ەكى ءىرى زاۋىت سالۋدى قولعا الامىز. وسى جوبالار ىسكە اساتىن بولسا 2 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى, دەدى ە.سۇلتانوۆ. سولتۇستىك قازاقستاندا اگرو­ونەر­كاسىپتىك كەشەن ەڭ باستى وندىرىستىك سالا بولىپ تابىلادى. ءوڭىر جىل سايىن ەلىمىزگە جوعارى ساپالى استىقتىڭ ۇشتەن ءبىرىن بەرىپ وتىر. جىل قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 311 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. بۇل – 7,5 پايىزدىق ءوسىم دەگەن ءسوز. جالپى, سالا بويىنشا ءوسىم قارقىنى رەسپۋبليكادا ءۇشىنشى ورىنعا يە بولىپ وتىر. بيىلعى وراق ناۋقانى ءبىرشاما ءساتتى ءوتىپ, 5,5 ملن. توننا استىق جينالعان. گەكتار بەرەكەلىلىگى 17,1 تسەنتنەردەن اينالعان. مول ءونىم بىزگە جاقىن جانە الىس شەتەلدەرگە 1,5 ملن. توننا استىق, 150 مىڭ توننا ۇن, 200 مىڭ توننادان استام مايلى داقىلداردى ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى ەرىك حامزا ۇلى. جينالعان استىقتى ساقتاۋ ىسىندە دە ءبىرشاما جەتىستىكتەر بار ەكەن. 2015 جىلى جاڭادان سا­لىنعانى مەن جاڭعىرتىلعانى بار سىيىمدىلىعى 138 مىڭ توننالىق 7 استىق قابىلداۋ پۋنكتتەرى پاي­دا­لانۋعا بەرىلگەن. وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 57 پايى­زى اۋىلداردا تۇرادى. ولاردى جىل بويى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەتىن مال شارۋا­شىلىعى سالاسى, دەي كەلىپ, اكىم 2015 جىلى ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ جوباسى شەڭبەرىندە 12,8 مىڭ ورىندىق بورداقىلاۋ الاڭى, 11 مىڭ باسقا ارنالعان مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ورىندارى قۇرىلعانىن جەتكىزدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جىل بويى 20 مىڭنان ارتىق ءىرى قارا مال ساتىپ الدى. «سىباعا», «قۇلان» جانە «التىن اسىق» باع­دار­لامالارى اياسىندا 10 مىڭ­نان استام باس مال اكەلىندى, دەدى اكىم. ەلباسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تەرەڭدەتە وڭدەۋگە بايلانىستى بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وبلىستا 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جەكە جوسپار جاسالعان ەكەن. بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە وسى باع­دارلامانىڭ شەڭبەرىندە قۇنى 140 ملرد. تەڭگە بولاتىن 60-تان استام جوبانى ىسكە اسىرۋ قولعا الىنىپتى. ونىڭ نەگىزگى بولىگى ءسۇت, ەت ونىمدەرىن وڭدەۋ مەن ماكارون بۇيىمدارىن شىعارۋعا باعىتتالعان. سونىڭ ىشىندە تايىنشا اۋدانىنداعى مايلى داقىلداردى وڭدەيتىن زاۋىتتى اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل جوبا رەسەيلىك كومپانيامەن بىرلەسە وتىرىپ ىسكە اسىرىلا­دى. بۇگىنگى كۇنى اۋىل شا­رۋا­­شىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سالالىق قورىتىندىسىن كۇتىپ وتىرمىز. سول قۇجاتتار كەلگەن بويدا جوبانى ىسكە اسىرۋ باس­تالادى. سونىمەن قاتار, اكىم پەتروپاۆل قالاسىندا سالىناتىن وسىمدىك مايىن وندىرەتىن زاۋىتتى, عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اۋداندا تۇرعىزىلاتىن استىقتى تەرەڭدەتە وڭدەۋ كاسىپورنىن اۋىزعا الدى. ايماق ءۇشىن مۇلدە جاڭا باعىتتاعى ءوندىرىس دەپ قانت شى­عاراتىن زاۋىتتى, بالىق وڭدەۋ جانە اس تۇزىن شىعاراتىن كاسىپ­ورىنداردى ايتۋعا بولادى, دەدى ە.سۇلتانوۆ. كەزىندە وبلىس قانا ەمەس رەس­پۋب­­ليكا ءۇشىن ماڭىزدى جوبا سانالعان «بيوحيم» ءون­دىرىستىك كەشەنى تۋرالى دا اكىم ءوزى­نىڭ سوزىندە ايتىپ بەردى. ميل­ليارد­تاعان تەڭگەنىڭ كوزىنە سۋ قۇيعان بۇل كاسىپورىن بەس جىل­دان بەرى جۇمىس ىستەمەي تۇر, سونىڭ كەسىرىنەن 500-گە جۋىق ادام جۇمىسسىز قالعان. ەندى سول كاسىپورىندى وبلىس باسشىلىعىنىڭ وتىنىشىمەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق ينۆەس­تيتسيالىق كوميتەتكە شىعارىپ, كەشەندى قالپىنا كەلتىرۋ ماسە­لەسىن شەشۋدى قولعا الاتىن كو­رىنەدى. ءبىزدىڭ بولجامىمىز بو­يىنشا كەشەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ىسكە قوسىلادى. ونىڭ بيوەتانولى مۇناي ءونىم­دەرىن وڭدەيتىن زاۋىتتارعا اسا قاجەت. اسىرەسە, قازىرگى كەزدە قول­عا الىنعان «ەۋرو-5» جانە «ەۋرو-6» ساپالى بەنزيندەرىن شىعارۋعا ونىڭ پايداسى زور. ودان باسقا بيوەتانول ءوندىرىسى 7-8 ءتۇرلى باسەكەگە قابىلەتتى قوسالقى ونىمدەر شىعاراتىن بولادى, دەدى اكىم. ءوزىنىڭ سوزىندە ە.سۇلتانوۆ اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءۇل­كەن جەتىستىككە مەملەكەتتىك قولداۋ­دىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. 2015 جىلى ءبىز ۇكى­مەتتەن 17,2 ملرد. تەڭگە سۋبسيديا ال­دىق. ەگەر ونى 2013 جىلمەن سالىستىرساق, ءوسىم 85 پايىز ەكەنى كورىنەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى دا وسىنداي قولداۋ كورەرمىز دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى ول. الەۋمەتتىك ماڭىزى زور 33 ءتۇرلى تاماق اتاۋلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتى ۇستاۋ جونىندەگى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن وبلىس­تا جەدەل شتاب قۇرىلعان. شتاب وسى تاۋارلاردىڭ باعاسىن كۇن سايىن ءوزىنىڭ باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. راس, كەيبىر تاۋارلار بو­يىنشا از­داعان وسىمدەر بار. سونىڭ ءىشىن­دە وزدەرىندە وندىرىلمەيتىن بولعاندىقتان قانت باعاسىنىڭ ءوسىمىن قۇرىقتاي الماعان, بۇگىنگى كۇنى ول 29 پايىزعا ارتقان. ەگەر ءوز­دەرىندە قولعا الىنعان قانت زاۋىتى ىسكە قوسىلاتىن بولسا بارلىق 33 ءتۇرلى تاماقتى دا وندىرەتىن بو­­لادى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىنداعى العاشقى بەسجىلدىق تابىستى اياقتالعان. وسى بەسجىلدىقتا 32 جوبا ىسكە اسىرىلعان, 1400 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلعان. سونىڭ ىشىندە استىق تاسىمالدايتىن ۆاگون قۇراستىرۋ, ديامەترلەرى ۇلكەن پلاستيكالىق قۇبىرلار ءوندىرىسى جانە ت.ب. ونىمدەر اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. جالپى العاندا, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا وبلىس ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى بويىنشا رەسپۋبليكادا التىنشى ورىن الادى. اكىم ەكىنشى بەسجىلدىقتا ونەركاسىپتىك جوبا­لار سانى ەكى ەسە ارتاتىنىن ايتتى. بۇگىنگى كۇنى ءوڭىر 42 جوبا ءتىر­كەتكەن, جىلدىڭ العاشقى جار­تى­­جىلدىعىندا تاعى دا 20 جوبا تىركەلمەكشى, ال ينۆەستيتسيا كولەمى ءۇش ەسە ارتادى ەكەن. وبلىس اكىمىنىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىكتەرى قاتارىندا بىلتىر اشىلعان «كازتەحماش» زاۋىتى بولدى. ول جەم-ازىق دايىنداۋ تەحني­كالارىن جانە ەۋروپالىق «سامپو» استىق كومبايندارىن قۇراستىرادى. وسى كۇنگە دەيىن الدىڭعىنىڭ – 59, سوڭعىنىڭ 46-سى شىعارىلىپ, سونىڭ 22-ءسى بيىلعى وراققا قاتىسىپ, ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتىپتى. باعاسى 46 ملن. تەڭگە كورىنەدى. سونداي-اق, بىلتىرعى جەل­توقساندا ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان 25 ءتۇرلى تاڭعى قۇرعاق تاماق شىعاراتىن فابريكا دا وبلىس ماقتانىشتارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر ەكەن. بۇل كا­سىپورىننىڭ ونىمدەرى قازىردىڭ وزىندە ەكسپورتقا شىعىپ جات­قان كورىنەدى. باسەكەلەستىككە قابى­لەتتىلىگى دە جوعارى, وسىنداي ءونىم شىعاراتىن رەسەيلىك فابريكالارعا قاراعاندا مۇنىڭ تاۋارلارى 10-15 پايىزعا ارزان. بۇكىلالەمدىك داعدارىس تە­رىستىكتىڭ ونەركاسىپشىلەرىنە دە ءوز سالقىنىن تيگىزىپ وتىرعان كورىنەدى. مۇناي-گاز سالاسىنا ارنالعان سكۆاجينالىق مۇناي ناسوستارى مەن جوندەۋ ماشينالارىن, بۇرعىلاۋ قۇرىلعىلارىن شىعاراتىن زاۋىتتارى بىلتىر وسىنداي بىردە-ءبىر ونىمدەرىن ساتا الماپتى. ال ولاردىڭ باعاسى 200-250 ملن. تەڭگە. وسىعان قاراماي ونەركاسىپ سالاسى بويىنشا ءبىزدىڭ وبلىس 18,5 پايىز وسىمگە قول جەتكىزدى, دەپ اكىم قاناعاتپەن اتاپ ءوتتى. بۇل ونەركاسىپتى ءار­تاراپ­تاندىرۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن تابىس بولىپ شىقتى. وسى ارادا اكىم ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ شەتەلدىك كومپانيا­لارمەن جاسا­عان ءىرى كەلىسىمدەرى تۋرالى ايتىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە «پزتم» زاۋىتىنىڭ جاپونيالىق كومپانيامەن 509 ملن. تەڭگەگە جاسا­عان ارىپتەستىك كەلىسىمى بار. ال «زيكستو» زاۋىتى «قازاق­ستان تەمىر جولى» ۇك-پەن ءارىپ­تەستىك كە­لىسىم جاساۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ءوندى­رىسىن 4 ەسەگە جۋىق ارتتىرۋعا قول جەتكىزىپتى. بۇگىنگى كۇنى وبلىستا 110 مىڭ ادامدى قامتىعان 34 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى بار ەكەن. بۇل – وبلىستىڭ ەڭبەككە جارامدى ادامدارىنىڭ ۇشتەن ءبىرى دەگەن ءسوز. جالپى وڭىرلىك ءونىم­دە ولاردىڭ ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 25 پايىزدى قۇرايدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا 42 ملرد. تەڭگەنىڭ 773 جوباسى ماقۇلدانعان. جول-كولىك ينفراقۇرىلى­مى تۋرالى ايتقاندا, اكىم «پە­ترو­پاۆل – استانا» كۇرەجولىنىڭ بيىل اياقتالاتىنىن ايتىپ, ءجيى جۇرەتىن حالىقتى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. جەرگىلىكتى جولدار ءما­سەلەسى ءالى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعان كورىنەدى. ولار­دىڭ قاناعاتتانعىسىز دەپ ەسەپ­تەلەتىندەرىن بيىل 45 پايىزعا تۇسىرەمىز, دەدى اكىم. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا 3,6 ملرد. تەڭگەنىڭ 13 ينۆەستيتسيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلعان. اكىمنىڭ بايانداماسىنداعى جۋرناليستەردى قىزىقتىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – وڭتۇستىكتەگى جۇ­­مىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردەن وبلىسقا تۇرعىندار تارتۋ ءىسىنىڭ قالاي شەشىلەتىندىگى بولدى. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى 110 ءۇيدىڭ دايىندالعانى ايتىلدى. قازىر سولاردىڭ 18-ىنە وڭتۇستىكتەگى اعايىندار كوشىپ كەلىپتى. ولارعا 21 جۇمىس ورنى ۇسىنىلعان. بيىل اكىم سىرتتان كەلۋشىلەرگە ارنالعان ايماقتىق كۆوتانى 300-دەن 400-گە ارتتىرۋدى سۇراعان ەكەن. سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سى اكىمىنىڭ بايانداماسىنا قا­را­عاندا, وبلىستا ىلگەرىلەۋ بار ەكەنى كورىنىپ تۇر, تەك وسى ءۇردىس ءۇستى­مىزدەگى جىلدا دا جالعاسىن تاپسىن دەڭىز. باياندامادان كەيىن اكىم جۋرناليستەردىڭ كوپتەگەن سۇراق­تارىنا جاۋاپ بەردى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان».