ەسكى جارانىڭ قوتىرى

رەداكتسياعا كەلەتىن ارىز-شاعىمداردىڭ ءماتىنى دە ءار­تۇر­لى, ماقساتتارى دا ارقيلى. بىرەۋلەر شىرىلداپ شىندىق ءىز­دەي­دى, ەندى بىرەۋلەر باسقالاردىڭ قاتەلىكتەرى مەن كەمشى­لىك­تەرىن تىزەدى, تاعى بىرەۋلەردىڭ جازعاندارىنان “جاقتىم كۇيە, جاپتىم جالا” نيەتى بايقالىپ تۇرسا, جانە بىرەۋ­لەر­دىڭ جازعاندارىنان ءوش الۋ نەمەسە كەك قايتارۋ ماقساتى سەزى­لەدى. ارىزداردىڭ كەيبىرى سەندىرەدى, سەندىرە الادى, ال ەن­دى بىرەۋلەرىندە كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلە كۇماندى كورى­نەدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز رەداكتسياعا سەنىپ, سەنىم ارتىپ, ءۇمىت­تەنىپ جازىپ وتىرعان ارىزدارعا كوڭىل اۋدارۋ, جۋرنا­ليس­تىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋ. ال ناتيجەسى قالاي بولادى, ونى تەك­سەرۋ بارىسى كورسەتەدى. جانايقايىن جازىپ وتىرعان تومەن­دەگى شاعىمنىڭ تولىق ءماتىنىن جاريالاۋىمىزدىڭ سەبەبى دە سول. “مەن, جۇنىسبەكوۆ يبراگيم وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سارى­اعاش اۋدانى, كوكتەرەك اۋى­لىنىڭ تۇرعىنىمىن. بۇگىنگى كۇنى “سارى­اعاش اۋداندىق مەدي­تسينا قىزمەت­كەرلەرى كاسىپوداق كوميتەتى” قوعام­دىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى­مىن, 2007 جىلدان بەرى اۋداندىق ءماسلي­حاتتىڭ دەپۋتاتىمىن. بۇگىنگى كوتە­رەيىن دەپ وتىرعان ماسەلەم ءوزىمىز­دىڭ سارىاعاش اۋداندىق سوتى­نىڭ سىن كوتەرمەيتىن احۋالى. جاسىرا­تىنى جوق, ءبىزدىڭ اۋدان­دىق سوتتىڭ كەيبىر سۋديالارى­نىڭ زاڭ­سىز ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ سال­دارى­نان بۇقارا­لىق اقپارات قۇرال­دارى ارقىلى بۇكىل ەلگە اشكەرە بو­لىپ جاتقان جاعدايىمىز بار. سەبەپ نەدە؟ سەبەپ مەنىڭ ويىمشا, سۋديا­لارى­­مىزدىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ ءتو­مەن­دى­گىندە نەمەسە ولاردىڭ زاڭسىز قا­بىل­داعان قاۋلىلارى ءۇشىن جازا­­سىزدىعىندا. ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ ءتو­مەن­دى­گىندە ەكەن دەسەك, جىل سايىن اتتەس­تاتسيادان مۇدىرمەي ءوتىپ جاتادى. سوندىقتان نەدە بولسا سول جازا­سىز­دىققا كەلىپ تىرەلەتىن سياقتى. وسى جا­قىندا اۋداندىق سوتىمىز­دىڭ سۋدياسى س.ابلاەۆ ءبىر قىزدى زور­لا­عان ءۇش جىگىتتى اقتاۋ ۇكىمىن شى­عارىپ, سوت زالىنان بوساتىپ جىبەردى. ول ءىستىڭ جاڭعىرىعى تەلە­ديدار مەن گازەت ارقىلى بۇكىل ەلگە ءمالىم بول­دى. كە­يىن وبلىستىق سوت ساتىسى­نىڭ قاۋلى­سىمەن الگى ءۇش جىگىتتى سوت زا­لىن­دا قولدارىنا كىسەن سالىپ, 8 جىلعا باس بوستان­دىعىنان ايىرىپ جىبەردى. سول سياقتى اۋداندىق سوتىمىز­دا كەلەڭسىز جاعدايلار ايتا بەرسەك تاۋسىلمايدى. بىراق باسقاسىن تىزە بەرمەي ءوزىمنىڭ باسىمنان وتكەن جاع­دايعا عانا توقتالايىن. مىسا­لى, اۋداندىق سوتتىڭ تاعى ءبىر سۋديا­سى ز.السەەۆا سۋديا دەگەن جو­عارى لاۋازىمدى اتقا كىر كەلتىرۋى ءوز الدىنا, قاراپايىم حالىقتىڭ ءادىل­دىككە دەگەن سەنىمىن اقتاماي وتىر. ءبىر تاڭعالارلىعى, وسى كۇنگە دەيىن سۋديا بولىپ ىستەپ, تالاي بەيباقتىڭ تاعدىرىن شەشۋدە. مەن 2007 جىلى سارىاعاش اۋ­دان­دىق مەديتسينا بىرلەستىگىندە دارىگەر-ناركولوگ بولىپ قىزمەت اتقاراتىنمىن. سول جىلدىڭ ماۋ­سىم-تامىز ايلارىندا دەپۋتاتتىق­قا سايلاۋ ناۋقانىنىڭ باستالۋى سەبەپتى كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىعىپ, سايلاۋعا ءتۇسىپ, باعىمدى سىناپ كورمەكشى بولدىم. ايىم وڭىنان تۋىپ №12 كوكتەرەك سايلاۋ وكرۋگىنەن اۋدانىمىزدىڭ ءماسلي­حاتىنا دەپۋتات بولىپ سايلاندىم. 5 اۋىلدان تۇراتىن وكرۋگىمىزدىڭ تۇرعىندارى ماعان سەنىم ءبىلدىردى. سايلاۋ ناۋقانىنان ءبىراز شارشاڭ­قىراعان مەن ەكى-ءۇش كۇن دەمالىپ, جۇمىسقا سوڭىنان كىرىسەيىن دەپ ويلادىم. سويتسەم, اۋداندىق مەدي­تسينا بىرلەستىگى جۇمىسقا شىعۋ ۋاقىتىنان ءۇش كۇنگە كەشىكتى دەگەن سىلتاۋمەن مەنىڭ سىرتىمنان بۇيرىق شىعارىپ, جۇمىستان زاڭ­سىز بوساتىپ جىبەردى. مەن ءوز ءىس-ارەكەتىممەن زاڭ اياسىنان شىقپا­عاندىعىما كامىل سەنگەندىكتەن بۇزىلعان قۇقىمدى قورعاۋ ءۇشىن اۋداندىق سوتقا تالاپ-ارىزبەن جۇگىندىم. مەنىڭ تالاپ-ارىزىم بويىنشا توراعالىق ەتۋشى سۋديا ز.السەەۆا كەلتىرگەن ۋاجدەرىمدى زەر­دەلەمەستەن زاڭسىز شەشىم شى­عارىپ بەردى. كەيىن وسى شەشىم وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىندا بۇزى­لىپ, مەنىڭ بۇرىنعى جۇمىس ور­نىما قايتا ورنالاسۋىما, امال­سىز بوس جۇرگەن ۋاقىتىم ءۇشىن 140108 تەڭگە وندىرۋگە قاۋلى قابىلدادى. اراعا ەكى جىلداي ۋاقىت سالىپ, ءدال وسى سۋديا ز.السەەۆا تاعى دا مەنىڭ ۇستىمنەن زاڭسىز شەشىم شىعاردى. سەبەبى مەن اۋداندىق گازەتكە ءوزىم تۇراتىن اۋىلدىڭ سول كەزدەگى اكىمىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە سىن ماقالا جاريالاعان ەدىم. وسىعان وكپەلەگەن اكىم: “دەپۋتات ي.ءجۇنىس­بەكوۆ مەنىڭ ار-نامىسىما, قادىر-قاسيەتىمە نۇقسان كەلتىرەتىن وتىرىك سوزدەر ايتتى”, دەپ تالاپ-ارىز ءتۇسىردى. سول اۋداندىق سوت مەنەن مورالدىق زالال ءوندىرۋ ءۇشىن شە­شىم شىعاردى. وسى ىسكە توراعالىق ەتۋشى باياعى ز.السەەۆا حانىم. “جازعان قۇلدا شارشاۋ جوق”, مەن وبلىستىق سوتقا شاعىمداندىم. وب­لىس­تىق سوتتىڭ اپەللياتسيالىق ساتى­سى ز.السەەۆانىڭ شەشىمىن بۇز­دى. تاعدىرىمىز وسىنداي سۋديا­لاردىڭ قولىندا بولسا, ءبىز جەتىسكەن ەكەنبىز. مۇنداي جاندار­دىڭ سۋديا دەگەن جوعارى لاۋازىمدى اتقا كىر كەلتىرىپ, زاڭدى وزدەرى بۇزسا, قاراپايىم حالىقتىڭ سوتقا دەگەن سەنىمى قايتىپ ارتپاق؟”. يبراگيم جۇنىسبەكوۆتىڭ ارىزى بويىنشا بارعان سارىاعاش ساپارى­مىزدا اتالعان اۋداندىق سوتتىڭ توراعاسى ەرماحان راحمان­بەردى مىرزامەن كەزدەستىك. – مەن سارىاعاش اۋداندىق سوتىنىڭ توراعالىعىنا جاقىندا كەلدىم, – دەدى ول بىزبەن اڭگىمە­سىندە. – ارىزدا اتتارى كورسەتىلگەن ەكى سۋديا دا وسى سوتتا بۇرىننان ىستەپ كەلە جاتقان تاجىريبەلى ما­مان­دار. دەگەنمەن ولاردىڭ قاتە­لىكتەرى ۋاقىتىندا اشكەرەلەندى جانە سول كەمشىلىكتەرى ءۇشىن ءتيىستى جازالارىن دا الدى. ءبىر تويدا ەكى جار بولمايتىنى سياقتى, جازا­لارىن العان ىسكە قاتىستى بۇل سۋديالارعا تاعى دا جازا قولدا­نىلمايدى عوي... راسىندا دا, سوت توراعاسى ايتىپ وتىرعانىنداي, سۋديا س.ابلاەۆتىڭ ارىزدا كورسەتىلگەن ارەكەتىن وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسى سۋديا­لارى­نىڭ تارتىپتىك-بىلىكتىلىك القا­سى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 23 ماۋسىمى كۇنى قاراعان. وسى القا س.اب­لاەۆتىڭ تارتىپتىك جاۋاپ­كەرشىلىگىن شەشۋدە ونىڭ قىلمىس­تىق ىستەردى قاراۋ بارىسىندا زاڭدىلىقتى ورەسكەل بۇزۋعا جول بەرگەنىن ەسكەرە وتىرىپ, وعان شارا بەلگىلەگەندە جازا رەتىندە ونى سۋديالىق قىز­مەتتەن بوساتۋدى ءجون دەپ تابادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ “سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتە­بەسى تۋرالى” قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭى­نىڭ 39-بابىنىڭ 1-ءبولىمىنىڭ, 40-بابىنىڭ 1-ءبولىمىنىڭ 5-تارماعىن, 44-بابىنىڭ 1-ءبولىمىن, “سۋديالار­دىڭ رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق تارتىپتىك-بىلىكتىلىك القالارى تۋ­رالى” ەرەجەنىڭ 15,16-باپتارىن باس­شىلىققا العان القا سۋديا اب­لاەۆ ءساپارالى ەلامان ۇلىن سۋديا­لىق قىزمەتتەن بوساتۋ جونىندە شەشىم شىعارادى. بۇل شەشىمدى رەسپۋبليكالىق تارتىپتىك-بىلىكتىلىك القاسى قولدايدى. ارىزدا اتاپ كورسەتىلگەن ەكىنشى سۋديا ز.السەەۆانىڭ تاعدىرى دا ءوز ارىپتەسىنىكىنە ۇقساس. وعان دا ءتار­تىپتىك-بىلىكتىلىك القاسى ءۇستىمىز­دەگى جىلدىڭ 20 تامىزىندا ءوز قىزمەت بابىنا جاۋاپكەرشىلىكسىز قاراپ, ىستەردى قاراۋ بارىسىندا زاڭدىلىق­تى ورەسكەل بۇزۋىنا بايلانىستى سوگىس بەرۋدى ءجون دەپ تاپقان. سەبەبى ول ءبىر جىل ىشىندە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماعان, جىبەرگەن قاتەلىكتەرىن مويىنداعان جانە الداعى ۋاقىتتا زاڭ بۇزۋشىلىقتى بولدىرمايتىنى جونىندە ۋادە بەرگەن. جازانىڭ جۇم­­ساقتاۋ بولۋ سەبەبى دە سوندىقتان. سونىمەن ارىزدا اتتارى اتالعان ەكى سۋديا دا حاتتا كورسەتىلگەن ءجون­سىز ارەكەتتەرى ءۇشىن ءوز “سىباعا­لارىن” العان. س.ابلاەۆ ەندى ەش­قاشان, ەشقانداي ىسكە شەشىم نەمەسە ۇكىم شىعارا المايتىن بول­سا, ز.السەەۆا قانداي دا بولسىن ىستەر­گە شەشىم نەمەسە ۇكىم شى­عاراردا “قاتەلەسپەۋگە” ۋادە بەرگەن. ەكى سۋدياعا قاتىستى قولدانىلعان جازا دا ەكى ءتۇرلى. ءبىز بۇل جەردە وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق تارتىپتىك-بىلىكتىلىك القالارىنىڭ شەشىمدەرىنە كۇمان كەلتىرىپ وتىر­عانىمىز جوق. اسىرەسە سۋديالاردىڭ رەسپۋبليكالىق تارتىپتىك-بىلىكتىلىك القاسىنىڭ شەشىمى تۇپكىلىكتى, وعان شاعىم كەلتىرىلمەيتىنىن دە تۇسىنە­مىز. بۇل جەردە ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز باس­قا نارسە ەدى. ارىزدا اتتارى كور­سەتىلگەن سۋديالاردىڭ ارىزدا ايتىلعان ءىس-ارەكەتتەرى اشكەرەلە­نىپ, وعان ءتيىستى جازالارىن العان­نان كەيىن جازىلعان ماقالامىز ەسكى جارا­نىڭ قوتىرىن قاسىعانداي بول­ماي ما دەگەن كوڭىلىمىزدى كۇپتى ەت­كەن كۇمان بولدى. دەگەنمەن جازۋعا بەكىندىك. سەبەبى, قوس سۋديا جىبەر­گەن مۇنداي كەمشىلىكتەر سوت جۇيە­سىندە سيرەك تە بولسا ورىن الىپ تۇرا­تىنىن ەسكەرە وتىرىپ, باسقا­لارعا ساباق بولسا دەگەن نيەتىمىز دە جوق ەمەس... شارافاددين ءامىر, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى. سارىاعاش اۋدانى.