كوممۋنالدىق سالا كوكجيەگى

ۇكىمەت سالانى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن قولعا الدى ەلىمىزدەگى ەڭ ءبىر كۇردەلى سالالاردىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسى. سەبەبى بۇل سالانىڭ جۇمىسى بۇكىل حالىقتى قامتيدى. ونىڭ ۇستىنە ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولىپ, نارىق قاتىناستارىن جاڭادان ورناتقان ەلىمىزدە باستاپقى كەزەڭدە بۇل سالانىڭ جۇمىسى قوزعاۋسىز قالعان بولاتىن. وعان ءتۇرلى جاعدايلار اسەر ەتتى. بىرىنشىدەن, سالانىڭ نارىق قاتىناستارى دەڭگەيىندەگى جۇرەر جولىن انىقتاۋ قاجەت بولدى. ەكىنشىدەن, قارجى تاپشىلىعىن باستان كەشتىك. ءسويتىپ بۇل سالاداعى رەفورما ۋاقىت پەن ەكونوميكامىزدىڭ ىڭعايىنا بايلانىستى بىرتە-بىرتە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى دەۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, ەلىمىزدىڭ تۇرعىن ءۇي سەكتورى جەكەشەلەن­دىرىلدى. تۇرعىن ۇيلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەكە مەنشىك پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى مەن كوندومينيمۋمدەرىنە تاپسىرىلدى. سونداي-اق ولارعا قىزمەت كورسەتەتىن كوممۋنالدىق جۇيەلەر مەن نىسانداردىڭ دا يەلەرى انىقتالدى. وسى ارقىلى سالا قىز­مەتى ىڭ­عايعا كەل­تى­رىلىپ, كۇيرەۋدەن امان قالدى. دەگەنمەن وسى ارالىقتا قارجىنىڭ تاپشىلىعىنا, ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردىڭ ايقىندالا قويماۋىنا بايلانىستى كوممۋنالدىق جۇيەلەر مەن نىسانداردىڭ كوپشىلىگى توزۋ جاعدايىن باستان كەشتى. قازىر وسى كۇردەلى قيىندىق بىرتە-بىرتە ەڭسەرىلۋ ۇستىندە. سوڭعى كەزدەرى “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا سالاعا ءبىراز قارجى ءبولىنىپ, جىرتىق-تەسىكتەر از دا بولسا بۇتىندەلىپ قالدى. بىراق سوعان قاراماستان قازىردىڭ وزىندە سۋ جەتكىزۋ جۇيە­لەرىندەگى جەلىلەر مەن نىسانداردىڭ 66 پايىزى, جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى مەن نىساندارىنىڭ 63 پايىزى, ەلەكترمەن جابدىق­تاۋ­دىڭ – 73 پايىزى, گازبەن جابدىقتاۋدىڭ 54 پايىزى جوندەۋدى كۇتىپ تۇر. وسىعان بايلانىستى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى سالالىق باعدارلاماسىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەن بولاتىن. وسى اپتادا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا اتالعان جوبا قارالىپ, قابىلداندى. وتىرىستا بايانداما جاساعان تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك نوكيننىڭ ايتۋى بويىنشا, سوڭعى جىلدارى سالانى تەحنيكالىق-تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. وسىعان سايكەس تۇرعىن ۇيلەر مەن كوممۋنالدىق جۇيەلەرگە رەسۋرس ۇنەمدەۋشى قۇرال-جابدىقتار, ەسەپتەگىشتەر ورناتىلۋدا. ولار گاز بەن سۋدى, ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەپ جۇمساۋدا ەداۋىر تيىمدىلىك بەرىپ وتىر. قابىلدانىپ وتىرعان جاڭا باعدارلامانىڭ نەگىزگى يدەولوگياسى دا وسى ماسەلەگە كەلىپ سايادى. باعدارلاما كوممۋنالدىق سالاداعى ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدىڭ بىرقاتار جۇيەلى ادىستەرى مەن تەتىكتەرىن قاراستىرادى. بىرىنشىدەن, جاڭادان سالىناتىن جەلىلەر مەن قوندىرعىلار مۇنان كەيىن ولاردى جەكە مەنشىك پە, جوق الدە مەملەكەتتىك قۇرىلىم با, كىمنىڭ پايدالاناتىنىنا قاراماستان رەسپۋبليكالىق نەمەسە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. ەكىنشىدەن, كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى جەلىلەر مەن قوندىر­عى­لاردى, عيماراتتاردى جوندەۋ جانە قايتا جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارى كاسىپورىنداردىڭ ءوز ەسەبىنەن جانە بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. ۇشىنشىدەن, جەكە مەنشىكتەگى جەلىلەر مەن عيماراتتار تولىقتاي سول كاسىپورىنداردىڭ ءوز قارجىلارى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. تورتىنشىدەن, مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك كاسىپورىنداردىڭ جوندەۋگە جانە قايتا جاراقتاندىرۋعا باعىتتالاتىن قارجىلارىنىڭ باسىم بولىگى تاريف قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ەسەبىنەن قۇرالاتىن بولادى. بەسىنشىدەن, جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى ءوز ءوڭىر­لەرى ءۇشىن بەكىتىلگەن ماقساتتى ينديكاتورلاردىڭ نەگىزىندە كوممۋنالدىق جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ ءۇش جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قىسقا مەرزىمدى جوسپارىن جانە كوممۋنالدىق جۇيەنى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن پەرس­پەكتيۆالىق جوسپارلارىن ازىرلەيدى. اتالعان جوسپارلاردىڭ جيىنتىعى نەگىزىندە اگەنتتىك بەكىتۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە ءتيىستى ۇسىنىستار دايىندايدى. جالپى, 2004-2010 جىلدار ىشىندە كوممۋ­نالدىق سالانىڭ جەلىلەرى مەن قوندىرعىلارىن جوندەۋ جانە سالۋ ءۇشىن 62 ملرد. تەڭگە بيۋدجەت قارجىسى جۇمسالعان بولاتىن. وسى قارجى, بۇتىندەي العاندا, جۇيەنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتە الدى. بۇل جۇمىستار ەندى “جول كارتاسىن” جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قالىپتاسقان تاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ ودان ءارى جالعاساتىن بولادى. سونىمەن قاتار الدىمىزداعى كەزەڭ ءۇشىن كوممۋنالدىق سالانىڭ ودان ءارى قالىپتى جاعدايدا دامۋىن كوزدەيتىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى رەسۋرس ۇنەمدەگىش تەحنولوگيالاردى ەنگىزە وتىرىپ نەعۇرلىم قارقىندى سيپات الماق. ماسەلەن, وسىعان دەيىنگى بولىنگەن 43 ملرد. تەڭگە قارجىنىڭ نەگىزىندە وتكەن 6 جىلدىڭ ىشىندە كوپتەگەن جەرلەردە سۋ جەتكىزۋ قۇبىرلارى سالىنىپ, وسى قىزمەتكە حالىقتىڭ قولجەتىمدىلىگى 4 پايىزعا ارتقان بولسا, ەندىگى كەزەكتە ولاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايىنا باعالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلە وتىرىپ, حالقىنىڭ سانى 25 مىڭ ادامنان اساتىن 58 قالانىڭ سۋ تاراتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنەدى. 2004-2010 جىلدارى ەلەكترمەن قامتۋ قىزمەتىن دامىتۋ باعىتىندا اكىمدىكتەر 8 ملرد. تەڭگە قارجى بولگەن ەدى. ول قارجىنىڭ باسىم بولىگى اپاتتى جاعدايلاردان شىعۋ ءۇشىن جۇمسالدى. ەندىگى كەزەكتە ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالىق تاريف ساياساتىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, وسى سالاعا قارجى تارتۋ شارالارى قاراستىرىلادى. قازىرگى كۇنى اۋداندىق ەلەكتر جەلىسى كومپانيالارىنىڭ باسىم بولىگى جەكە مەنشىكتىڭ قولىندا. جو­عا­رى­داعى تاريفتىك ساياساتتى قولدانۋ ءناتي­جەسىندە ولار­دىڭ كوپشىلىگى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءۇشىن قارجى قورلارىن تولىقتىرۋ مۇمكىندىكتەرىنە يە بولدى. ماسەلەن, 2008-2009 جىلداردىڭ وزىندە 16 اۋداندىق ەلەكتر جەلىلىك كومپانيا جەلىلەردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا 48 ملرد. تەڭگە قارجى باعىتتاي الدى. ەندى جوعارىداعىداي ءتاسىلدى قولدانا وتىرىپ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە قالعان 24 اۋداندىق ەلەكتر جەلىلىك كومپا­نيانىڭ تاريفتەرىن بەكىتۋ قاراستىرىلادى. 2004-2010 جىلدارى اكىمدىكتەر گازبەن قامتۋ ىسىنە 5 ملرد. تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن باعىتتاعان بولاتىن. ول قارجىنىڭ باسىم بولىگى جوندەۋ جۇمىستارىنا جۇمسالدى. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ 9 وبلىسى مەن الماتى قالاسىندا گازبەن قامتۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. ال 5 وبلىس پەن استانا قالاسىندا مۇنداي ورتالىق­تان­دىرىلعان جۇيە ءالى ورناتىلماعان. بۇل ال­دىمىزداعى كەزەڭدە قاراستىرىلۋعا ءتيىس ماسەلە. اتاپ ايتقاندا مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى گازبەن قامتۋ جۇيەسىن دامىتۋ شارالارىنىڭ اياسىندا بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت گاز قۇبىرىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى شارانىڭ ءناتي­جە­سىندە قىزىلوردا وبلىسىنداعى 16 ەلدى مەكەن گازبەن قامتىلاتىن بولادى. سونداي-اق گاز قۇبى­رىنىڭ بويىندا ورنالاسقان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى  9 ەلدى مەكەن گازدان­دىرىلادى. قوستاناي-كوكشەتاۋ-استانا-قاراعاندى ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن قالاۋ نۇسقالارى قاراستىرىلۋ ۇستىندە. بۇل قۇبىر سالىنعان جاعدايدا قاراعاندى, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا وبلىستارىنىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەندەرى مەن استانا قالاسىنىڭ حالقى گاز قۇبىرىنىڭ قىزمەتىن پايدالاناتىن بولادى. 2004-2010 جىلدارى اكىمدىكتەر جىلۋمەن قامتۋ قىزمەتىن دامىتۋ ءۇشىن 16 ملرد. تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن جۇمساعان بولاتىن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە اتالعان قىزمەتكە حالىقتىڭ قولجەتىمدىلىگى 2 پايىزعا ارتقانىمەن جىلۋ قۋاتىن جوعالتۋ كورسەتكىشتەرىن شەكتەۋدىڭ ءساتى تۇسپەدى. ول كەرىسىنشە 3 پايىزعا ارتىپ كەتتى. الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, جاڭا قۇبىرلار قالانادى, ەندى بىرقاتارىنا تالاپقا ساي جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. الدىن-الا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇ­مىس­­تارى كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردەگى جىلۋدىڭ 30 پايىزى توبەنى, قابىرعانى جانە تەرەزەلەردى دۇرىس بەكىتپەۋ سالدارىنان جوعالاتىندىعىن كورسەتىپ وتىر. مىنە وسىنداي ەنجارلىق پەن سالاقتىق سالدارىنان 2009 جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا العاندا تۇتىنۋشىلارعا بولىنگەن 66 ملن. گكال. جىلۋ قۋاتىنىڭ 11 ملن.-ى جوعالعان. بۇل كوپ شىعىن ءارى ۇلكەن بەرەكەسىزدىك. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتار بولساق, حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اسسوتسياتسيانىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا, شۆەتسيادا عيماراتتاعى 1 شارشى مەتر الاڭدى جىلىتۋعا 82 كۆت. ساعات جىلۋ قۋاتى جۇمسالسا, قازاقستاندا 240 كۆت.ساعات جۇمسالادى ەكەن. سوندىقتان ماسەلە حالىق اراسىنداعى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن دا ورىستەتە ءتۇسۋدى قاجەت ەتەدى. س.نوكيننىڭ جاساعان بايانداماسىنان الداعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك نىساندارداعى جىلۋ قۋاتىن تولىق پايدالانۋ, ولاردىڭ جوعالۋىنا, ارتىق شىعىنىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ولاردىڭ قاسىنان اۆتوماتتاندىرىلعان جىلۋ پۋنكتتەرىنىڭ سالىناتىندىعى بەلگىلى بولدى. قاناتقاقتى جو­باعا سايكەس 2011 جىلى ءار اۋداننان 3 مەكتەپ, 3 اۋرۋحانادان تاڭداپ الىنىپ, جيىنى 96 نىسانعا ەنەرگواۋديت جۇرگىزىلەتىن بولادى. سونان كەيىن ولاردىڭ قاسىنان اۆتومات­تان­دىرىلعان جىلۋ پۋنكتتەرى ورناتىلادى. اتالعان جىلى بۇعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى باعىتتالادى. 2012 جىلدان باستاپ وسى جۇمىستى اكىمدىكتەر ءوز بيۋدجەتتەرى ەسەبىنەن جۇرگىزەتىن بولادى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى كەزەڭ-كەزەڭگە ءبولىنىپ جۇزەگە اسىرىلادى. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنە عانا 272,3 ملرد. تەڭگە قاجەت. بۇل قارجىنىڭ 77 پايىزى كاسىپورىنداردىڭ ءوز قارجىلارى ەسەبىنەن ينۆەستيتسيالانادى. سونىمەن ۇكىمەت وسى اپتادا اتالعان باعدارلامانى قابىلداۋ ارقىلى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى جاعدايدى تۇبىرىنەن جاقسارتۋعا نەگىزدەلگەن ۇلكەن جۇمىستى باستادى. سۇڭعات ءالىپباي.