جۇمىس ساپاسى جوبالاۋدان باستالادى

سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا قۇرى­لىس جۇمىستارى قارقىندى جۇرۋدە. وسى ءىستىڭ ءمىنسىز ءارى تياناقتى جۇزەگە اسۋى, ءبىرىنشى كەزەكتە, ولاردىڭ ءاۋ باستا دۇرىس جوبالانۋلارىنا تىكەلەي بايلانىستى. قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى “مەمسا­راپتاما” رمك-ءنىڭ باس ديرەكتورى ءبىر­­لىك ەرەجەپوۆپەن تومەندەگى اڭگىمە دە وسى توڭىرەكتە ءوربيدى. – بىرلىك بەكمىرزا ۇلى, تەحنولوگيالىق كۇردەلىلىگى جوعارى كاتەگورياداعى جوبالاردىڭ مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتەتىنى بەلگىلى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى عيماراتتاردىڭ سەنىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن جوبالاۋ ساتىسىنىڭ وزىندە-اق قالايشا قامتاماسىز ەتۋگە بولادى؟ – ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاستىرىلعان جوبالاۋ جۇيەسى, وكىنىشكە قاراي, سوڭعى جىل­دارى ب ۇلىنىسكە ۇشىراۋدا. جوبالاۋ-سمەتا­لىق قۇجاتتار ساپاسىنىڭ تومەندىگىن بۇگىندە باستى پروبلەمالاردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا تەحنيكالىق جا­عى­نان كۇردەلى ءارى ايرىقشا سيپاتتى نىسان­داردى جوبالاۋ مەن ىزدەنۋ جۇمىستارىنا وتكىزىلگەن تەندەرلەردە كوبىنە-كوپ ادام سانى از جوبالاۋ ۇيىمدارى جەڭىمپاز بولىپ ءجۇر. وعان سەبەپ “مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تۋ­رالى” زاڭدا جەڭىمپازدى انىقتاعان كەزدە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى بەلگىلەگەن ءتو­مەنگى باعا, ياعني ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ باعالىق كورسەتكىشى شەشۋشى كريتەري بولىپ تابى­لادى دەپ كورسەتىلگەن. ونداي جاعدايلاردا جەڭىپ شىققان كومپانيالاردا كوبىنە-كوپ ءتيىستى تاجىريبە مەن ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق بازا جانە بىلىكتى ماماندار بولا بەر­مەيدى. وسىدان كەلىپ ولار سۋبمەردىگەرلەردى تارتادى, ال ول جوبالاۋشىلار جاۋاپكەرشى­لىگىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى. بول­ماعان جاعدايدا ءبىزدىڭ ساراپشىلارعا جو­با­لاردى قايتا قاراپ, ونىڭ بۇكىل بولىكتەرىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە تۋرا كەلەدى. ءىس جۇزىنە كەل­گەندە, بوگدە بىرەۋلەردىڭ قاتەلىكتەرىن تۇزەتۋ­دىڭ سىرتىندا, ولار جوبالاۋشىلاردى وقىتۋمەن دە اينالىسىپ كەتەدى. قالىپتاسقان وسىنداي جاعدايدا قۇرى­لىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شىلىق ىستەرى اگەنتتىگى جوبالاۋ ۇيىمدارى مەن جوبالاۋشىلار ءۇشىن ليتسەنزيالار بەرۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ تۋرالى ماسەلە قويىپ وتىر. ۇسىنىلعالى وتىرعان جاڭالىقتىڭ ءتۇپ-توركىنى جوبالاۋ ۇيىمدارىن وزدەرىندە بار الەۋەت پەن رەسۋرستارعا سايكەستى كۇردە­لىلىگى مەن اۋقىمى ءارتۇرلى دەڭگەيلەردەگى نىسانداردى جوبالاۋمەن اينالىسۋعا رۇقسات الا الاتىنداي دارەجەدە مامانداندىرۋعا كەلىپ سايادى. اڭگىمە كومپانيالاردى كاتەگوريالار بويىنشا ەكشەۋ جونىندە بولىپ وتىر. ءدال وسىنداي كوزقاراستى قۇرىلىس-مونتاج ۇيىمدارىنا قاتىستى دا ۇستانۋ قاجەت. – ءبىر سۇحباتىڭىزدا ءسىز جۇمىستارى قانا­عاتتانعىسىز دەپ تانىلعان كۇندە مەردىگەرلەردى قازىردىڭ وزىندە “قارا تىزىمگە” ەنگىزىپ نەمەسە ليتسەنزيالارىنان ايىرۋعا بولادى دەگەن ەدىڭىز. ايىپتى بولعان كومپانيالار كوپ پە؟ – ءبىز رەەستر جۇرگىزىپ, ەڭ سەنىمسىز دەگەن جوبالاۋ ۇيىمدارى بويىنشا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگىنە توقسان سايىن اقپارات بەرىپ وتى­رامىز. اگەنتتىكتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىز­مەتتەرىمەن اينالىساتىن بارلىق سۋبەك­تى­لەر­گە دەگەن تالاپ ايتارلىقتاي ارتتى, ليتسەنزيا الۋشىلارعا قويىلار بىلىكتىلىك تالاپتارى قاتايتىلدى جانە ناقتىلاندى­رىلدى, سول سياقتى ليتسەنزيا العانداردىڭ جۇمىسىنا باقىلاۋ دا كۇشەيتىلدى. بۇل با­عىتتا استانا جانە الماتى قالالارى اكىم­دەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ جۇمىستار جۇرگى­زى­لۋدە. وسى ورايدا ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا بىرقاتار كومپانيالاردىڭ, ولاردىڭ ىشىندە جوبالاۋشىلار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قۇرىلىس كومپانيالارى دا بار, ليتسەنزيا­لارىنان ايىرىلعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. دەگەنمەن, بۇل دا جاۋاپسىز جوبالاۋشى­لاردى توقتاتا العان جوق. ەڭ عاجابى سول, ولاردىڭ كورشىلەس مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ ۇيىمدارىنا (وڭىرلەردەگى) ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى, وزگە وڭىرلەردە لي­تسەن­زيا الۋ مۇمكىندىكتەرى بار. ال جوبالاۋ ۇي­ىم­دارى ءوز قىزمەتىن ەلدىڭ بۇكىل اۋماعىندا جۇرگىزۋگە قۇقىلى. رىنوك بىلىكتىلىك الە­ۋەت­تەرى الا-قۇلا مىڭداعان كومپانيالاردىڭ ۇسى­نىستارىنا تولى, بىراق ولاردىڭ ارا­سىن­دا تولىققاندى كاسىبي قۇرىلىمدار ساۋساق­پەن سانارلىق قانا. سوندىقتان ءتيىستى قىز­مەت­تەر ءۇشىن ليتسەنزيا العاندارعا باقىلاۋ جا­ساۋ قيىنعا تۇسۋدە. وسىدان-اق سالانى لي­تسەنزيالاۋدىڭ جوبالاۋشىلار مەن قۇرىلىس­شىلارعا ليتسەنزيا بەرۋ مەن باقىلاۋ ءجۇر­گىزۋدىڭ بىرەگەي رەسپۋبليكالىق باقىلاۋ تەتىگى بار جوعارىدان تومەن قارايعى جۇيەسىنە قاي­تا كوشۋ قاجەتتىگى تۋعانىن اڭعارۋعا بولادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل پروبلەمانى جو­با­لاۋ جانە ىزدەنىس جۇمىستارىنا ليتسەن­زيا­نى ورتالىقتاندىرىلعان جۇيە ارقىلى بەرۋ جانە جوبالاۋ ۇيىمدارىنىڭ بىرەگەي رە­گيس­ترىن قۇرۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. ال جەر­گىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا ءوز اۋماقتا­رىندا ورنالاسقان قۇرىلىس ماتەريالدارىن ش­ى­عاراتىن كاسىپورىندارعا قاتىستى ليتسەن­زيا­لار بەرۋ فۋنكتسياسىن عانا قالدىرۋ كەرەك. – بىلۋىمىزشە, رەسەي قۇرىلىس سالاسىن لي­تسەنزيالاۋ جۇيەسىنەن باس تارتقان. وندا جو­بالاۋ, ىزدەنىس, قۇرىلىس, جوندەۋ جۇمىستارىنا رۇقسات بەرۋدى كاسىپورىنداردى سالالىق پرينتسيپتەر بويىنشا بىرىكتىرەتىن وزدەرىن وزدەرى رەتتەۋشى ۇيىمدار مويىندارىنا العان. قازاقستان ءۇشىن سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدىڭ تاجىريبەسى قانشالىقتى ءتيىمدى؟ – ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كاسىپتىك بىرلەستىكتەر باقىلاۋ قۇزىرەتتەرىنە يە ەمەس, سوندىقتان اتالعان نۇسقا ءبىز ءۇشىن ۇيلەسە قويمايدى. ءوزىن ءوزى رەتتەۋگە كوشۋدە سالانىڭ ەرەك­شەلىگىن دە ەسكەرۋ قاجەت. ال ول جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ سان-الۋاندىعىنا, قۇرى­لىستى سالۋ مەن ونى ودان ءارى پايدالانۋداعى تاۋەكەلدەردىڭ اسا جوعارىلىعى سياقتى پروب­لەمالارعا كەلىپ تىرەلەدى. ماسەلەن, ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن ۇيىمدار قۇرا وتىرىپ, رەسەيدە سا­لانى مەملەكەتتىك رەتتەپ وتىرۋ دا ءىشىنارا ساق­تالعان. اتاپ ايتقاندا, جوبالارعا مەم­لە­كەتتىك ساراپتاما جاساۋ مەن قۇرىلىس قىز­مە­تىنە باقىلاۋ جۇرگىزۋ بۇرىنعىشا قالىپ وتىر. جوبالاۋ, قۇرىلىس جانە قۇرىلىس ما­تەريالدارىن شىعارۋ سالاسىن ليتسەنزيالاۋ مەن مەملەكەتتىك ساراپتاما جاساۋ ماسەلەسى تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇرىلىس قىز­مەتى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەڭەسىنىڭ ءححىح وتىرىسىندا ايتارلىقتاي پىكىرتا­لاس­تار تۋعىزدى. كاسىپتىك ورتادا بۇل ماسەلەگە قاتىستى پىكىرلەر ءالى دە بىركەلكى ەمەس. – ءسىز نىساندارعا تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ جوبالاۋدىڭ ساپاسى مەن نورماتيۆتىك مەرزىمدەرىن ساقتاۋىنا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرۋ پروبلەماسىن تالاي مارتە كوتەردىڭىز. سودان بەرگى جەردە قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر بولدى ما؟ – ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىلدىعىندا ءبىز مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن نىساندار بويىنشا 3934 قۇجاتتار پاكەتىن قارادىق, بۇل جوبالاردىڭ جالپى سانىنىڭ 80,3 پايى­زىن قۇرايدى. مىندەتتەردىڭ باسىمدىعىن ەسكەرە وتىرىپ, “مەمساراپتاما” رمك مەم­لە­كەت­تىك جانە سالالىق باعدارلامالار بوي­ىنشا ازىرلەنىپ جاتقان جوبالارعا ايرىقشا نازار اۋداردى. تالداۋ كونكۋرس جاعدايىندا مەم­لەكەتتىك ۇيىمداردىڭ نىساننىڭ بار بول­عا­نى ءبىر جىل ىشىندە جوبالانىپ, قۇرىلى­سى­نىڭ باستالۋىن قاراستىراتىنىن كورسەتىپ بەردى. ال كەڭەستىك كەزەڭدە كۇشىندە بولعان نورماتيۆتەر بويىنشا ونەركاسىپ الىبىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن ازىرلەۋگە 48 اي, ياعني 4 جىل بولىنەتىن. ءبىز كەڭەستىك كەزدەگى الىپ قۇرىلىستارعا اۋەستەنۋشىلىكتەن باس تارتتىق, بىراق قازىرگى ۋاقىتتا دا قوعامدىق, الەۋمەتتىك-تۇرمىس­تىق, كوممۋنالدىق ماقساتتاعى ءىرى كەشەندەر تۇرعىزىلۋدا. ال ەرەكشە نىساندارعا مۇقيات كوزقاراس قاجەت. وكىنىشكە قاراي, ءتىپتى ەستۋگە دە وعاش, ساپانىڭ تومەندىگى جوسپارلاۋ, قار­جىلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تاجىريبەسىنىڭ ءاپ دەپ باستالۋ كەزەڭىنەن-اق ورىن الادى. وسىعان ەندى ودان كەيىنگى ساتى – جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا نورماتيۆتىك مەر­زىمدەر مەن قۇرىلىس تەحنولوگياسىنىڭ ساق­تالمايتىنىن قوسىڭىز. مىسالعا, باستاپقى جوبالاۋدا قاراستىرىلعان ماتەريالدار قول­دانىلمايدى. بىزدە ءالى كۇنگە نىساننىڭ قۇ­رى­لىستى جۇرگىزۋ بارىسىندا بەكىتىلگەن جو­با­لىق شەشىمدەرگە قانشالىقتى سايكەس بو­لىپ شىققانىنا كاسىبي تۇرعىدان باعا بە­رە الا­تىنداي ينجينيرينگتىك كومپانيالار جوق. وسىنداي ارەكەتتەردىڭ, دالىرەك ايتقاندا, ارەكەتسىزدىكتەردىڭ سالدارى قۇرىلىس ساپا­سىنىڭ تومەندىگىنە اكەلىپ سوقتىرادى, ال تاپسىرىس بەرۋشى, كەڭ ماعىنادا العاندا, ول ءۇشىن ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك ارقالامايدى. قازىرگى ساتتە اكىمشىلىك كودەكس بويىنشا ەڭ زور جازا ­– ول ءىرى كومپانيالار ءۇشىن ماسا شاققانداي دا اسەر ەتپەيتىن ايىپپۇلدار. تاپسىرىس بەرۋشى ناشار ورىندالعان نەمەسە مۇلدە ورىندالماعان جۇمىس ءۇشىن جاۋاپكەر­شى­لىكتە بولعاندا عانا ونىڭ ءتيىستى باقىلاۋ­دى جۇزەگە اسىرۋعا دەگەن مۇددەسى ارتا تۇسپەك. – كەمشىلىككە كەڭشىلىك جاساۋشىلاردى قۇرىلىس كودەكسىنىڭ تالاپتارى تارتىپكە شاقىرادى دەگەن ءۇمىت بار. ايتقانداي, وسىناۋ ماڭىزدى زاڭ جوباسىنىڭ تاعدىرى نە بولىپ جاتىر؟ – جالپى, قۇرىلىس ساپاسىنا جاۋاپكەر­شىلىك ماسەلەسىن ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتى­ناس­تار سالاسىنان ىزدەگەن ءجون. قۇرىلىس قىز­مەتىن نورماتيۆتىك قامتاماسىز ەتۋ جانە تە­ح­نيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىنە كەلەر بولساق, قا­زىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى قول­دانىستاعى بازا مەن ونىڭ قۇرى­لىم­دا­رىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ تۇرعىسىندا ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزۋدە. سنيپ-تەر (قۇرىلىس نور­ماتيۆتەرى مەن ەرەجەلەرى) جۇيەسىنەن ءبىر­تىن­دەپ باس تارتۋدامىز. ناتيجەسىندە تەحني­كا­لىق رەگلامەنتتەرى بار, حالىقارالىق ستان­دارتتارعا سايكەس كەلەتىن قۇرىلىس كودەكسى باستى سالالىق قۇجاتقا اينالۋى ءتيىس. تاياۋ بولاشاقتا قۇرىلىس سالاسىنداعى زاڭنا­ما­لىق تالاپتاردى كەدەن وداعى بويىنشا ءارىپ­تەستەرىمىز – رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ زاڭدارىمەن ۇيلەستىرۋىمىز قاجەت. قازاقستاندىق نورمالاردى حالىقارالىق تالاپتارعا بەيىمدەۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, اگەنت­تىك امەريكالىق جانە ەۋروپالىق ستان­دارت­تارعا تالداۋ جاساپ, ولاردى ءبىزدىڭ نور­ما­تيۆ­تەرمەن سالىستىرۋ جۇمىستارىمەن اي­نا­لى­سۋدا. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجە­سىن­دە ەڭ ۇتىمدى دەگەن نۇسقا قابىلداناتىن بولادى. – وتاندىق ساراپشىلاردىڭ بىلىكتىلىكتە­رىن كوتەرۋ جۇيەسى قالايشا جولعا قويىلعان؟ – ءبىز مەملەكەتتىك ساراپشىلاردىڭ كا­سى­بي تۇرعىدا ءوسۋى, جوبالارعا مەملەكەتتىك سا­راپ­تاما جاساۋدىڭ ىقپالدىلىعى مەن ءتيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قىرۋار جۇمىستار ءجۇر­گىزۋدەمىز. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ساراپ­­شى­لاردىڭ بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرۋ جۇيەسى وسى ماق­ساتتاردى كوزدەيدى. 2010 جىل­دىڭ العاش­قى جارتىسىندا عانا “SCAD ءOffىce”, “لي­را”, “سولياريس” قازىرگى زامان­عى باعدارلا­ما­لار كەشەنى مەن باسقا دا ين­جەنەرلىك باع­دار­لامالاردى وقىتۋ بويىنشا بىرنەشە رەس­پۋبليكالىق سەمينار وتكىزىلدى. با­ۆار قۇرى­لىس يندۋسترياسى وداعىنىڭ شا­قىرۋىمەن ميۋن­حەندە وتكەن ماماندان­دى­رىلعان سەمي­نار­عا قاتىستىق. وندا قۇرىلىس الاڭدارىن­داعى قازىرگى زامانعى لوگيستيكا ماسەلەلەرى تالقىلاندى. حالىقارالىق سۋ اسسوتسياتسيا­سىنىڭ ء(ىWA) ماسكەۋ كون­فە­رەنتسياسىندا سۋمەن جابدىقتاۋ جانە اعىن سۋلاردى تازارتۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى قوزعالدى. اۆستريادا قازاقستاندىق ساراپ­شىلار زا­ۋىتتا بولا وتىرىپ سۋ قۇبىرلارى جەلىلەرىنە كولودەزسىز ورناتۋعا ارنالعان بىتەگىش ارما­تۋرالار وندىرىسىمەن, ال گەرمانيادا قازىرگى زامانعى جولدارمەن جانە جول تەحنيكاسىمەن تانىستى. وسى جىلدىڭ باسىندا “مەمساراپتاما” رمك مەن ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى “تيۋف سەرت” جانە “ينتەر سەرت” حا­لىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىقتارىنىڭ تيىسىنشە ساپا مەنەدجمەنتى جانە مەنەدج­مەنت جۇيەسىن ينتەگراتسيالى ەنگىزۋ (يسم) سەرتيفيكاتتارىن الدى. – ءسىز جاڭا قۇرىلىستى ىنتالاندىرۋ مەن جۇيەنىڭ مولدىرلىگى تۋرالى ايتىپ ءوتتىڭىز. بىراق “مەمساراپتاما” اتىنا دا ءدال وسىنداي سىندار ايتىلىپ جاتادى... – ءبىز كەلىپ تۇسەتىن ەسكەرتپەلەرگە تۇراق­تى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, ءوز جۇمىسىمىزدا ساراپ­شىلار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى مەن مولدىرلىگىنە باسا نازار اۋدارىپ وتىرامىز. باس وفيستە ءبىز ءوزىمىزدىڭ سايت ارقىلى قانات­قاقتى رەجىمدە اشىق ەلەكتروندى حابارلاسۋ جۇيەسىن ەنگىزدىك. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل جۇيە ءبىزدىڭ بۇكىل اۋماقتىق بولىمشەلە­رىمىزدە دە ەنگىزىلەتىن بولادى. وسى ارقىلى ينۆەستورلار مەن بيۋدجەتتىك باعدارلاما­لاردىڭ اكىمشىلەرى, تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن جوبالاۋشىلار وزدەرىن قىزىقتىرعان جو­با­نىڭ مەملەكەتتىك ساراپتاۋدىڭ قاي ساتى­سىندا تۇرعانىن, ساراپشىلاردىڭ قانداي ەسكەرتۋلەر جاساعانىن, تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ قانداي قورىتىندى العاندىعىن ءبىلىپ وتىرۋ­لارىنا بولادى. كەز كەلگەن كاسىپورىن باس­شى­سىنىڭ ءوز باعىنىشتىلارىنىڭ سوزىنە عا­نا يەك ارتىپ قويماي, ساراپتامادا جاتقان جو­بانىڭ جاعدايى مەن ساراپشىلار ەسكەرت­پەلەرىن ورىنداۋ جونىندەگى جۇمىس ۇدەرىس­تە­رىن تەكسەرىپ وتىرۋلارىنا مۇمكىندىگى بار. مەملەكەتتىك ساراپتاماعا دەگەن تالاپتار جىل وتكەن سايىن قاتايا تۇسۋدە. سوندىقتان ءبىز ولارعا سايكەس بولىپ قانا قويماي, سو­نىمەن بىرگە جاڭا جۇمىس جاعدايلارىنا كۇنى بۇرىن دايىندالا دا ءبىلۋىمىز كەرەك. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى.