ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەندى التايدا جۇمىس ساپارىمەن ءجۇر
وركەندەۋگە باستايتىن وڭىرارالىق فورۋم
وسكەمەن وسكەمەن بولعالى مۇنداي حالىقارالىق ءىرى فورۋمدى ەكىنشى مارتە وتكىزىپ وتىر. بۇدان ءۇش جىل بۇرىن حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم ءوتىپ, ونىڭ جۇمىسىنا شەتەلدىك ءىرى كومپانيالار, كورشى مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءجونىندە وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاعان. ونىڭ جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ قاتىسىپ, ەلىمىزدە اتالمىش سالانىڭ وركەندەۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان. ال بۇل جولعى فورۋمنىڭ الاتىن ورنى مەن سالماعى باسىم بولماسا كەم ەمەس. ەجەلدەن دوستىعى مەن تاتۋلىعى جاراسقان قوس مەملەكەتتىڭ باسشىلارى ن.نازارباەۆ پەن د.مەدۆەدەۆ قاتىساتىن فورۋمدا قازىرگى تاڭداعى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ونەركاسىپتى, ينۆەستيتسيا مەن يننوۆاتسيانى العا قاراي باستىرۋ جولدارىن قاراستىرۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن ءتۋريزمدى دامىتۋ, باسقا دا ماڭىزدى سالالاردىڭ قازاقستان مەن رەسەيدە وركەن جايۋ ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلاۋ جانە بىرلەسكەن مەموراندۋمدارعا قول قويۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ءVىى وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا رەسەيدىڭ بارلىق ولكەلەرىنەن جانە ەلىمىزدەن 800-دەن استام ادام قاتىسىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويماق.
وزەندەر ورنەكتەگەن وسكەمەن ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتە تۇسەتىن فورۋمعا جارتى جىلدان بەرى قىزۋ ازىرلەندى. شىنىن ايتۋ كەرەك, ەلباسىنىڭ قامقورلىعى ناتيجەسىندە وبلىس ورتالىعىنا قىرۋار قارجى ءبولىندى. فورۋم وتەتىن د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن “شىعىس قازاقستان وڭىرلىك “التاي” تەحنولوگيالىق پاركى” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى كورپۋسىن قايتادان جاراقتاندىرۋعا قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق قورى ءجۇزدەگەن ميلليون تەڭگە قارجى ءبولدى. قازىر مۇندا كوپ سالالى يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىم بويىنشا قىزمەت تۇرلەرى, 13 عىلىمي-زەرتتەۋ لابوراتوريالارى, 7 يننوۆاتسيالىق كومپانيا, بيزنەس-ورتالىق, كورمە زالدارى, ارنايى جابدىقتالعان دىبىس جانە بەينەزالدار بار. قىسقاسى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ع.ءمۇتانوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جوعارى وقۋ ورنى وڭىرارالىق فورۋمنىڭ ويداعىداي وتۋىنە جاقسى ازىرلەنگەن.
وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ فورۋمعا ازىرلىك بارىسىن كۇن سايىن دەرلىك قاتاڭ باقىلاۋعا الدى. “تەاتر كيىمىلگىشتەن باستالادى” دەگەندەي, اۋە قاقپاسى – وسكەمەن اۋەجايى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, ءىرى دەڭگەيدەگى قوناقتاردى قابىلدايتىن ء“VىP” زال قۇرىلىسى اياقتالدى. اۋەجاي الدىنداعى سۋبۇرقاقتان اتقىلاعان كۇمىس سۋ اركىمدى نۇرعا بولەگەندەي. قالا كوشەلەرىنە اسفالت توسەلىپ, تۇرعىن ۇيلەر سىرتى اشەكەيلەندى. اپتا سايىن مەكەمەلەر مەن ۇجىمدار سەنبىلىككە قاتىسىپ, ءوز قالالارىنىڭ كوركەم بولۋىنا ۇلەس قوستى. قالادا ءىرى نىساندار قۇرىلىسى اياقتالدى. اتاپ ايتقاندا, ءتۇستى مەتاللۋرگيانىڭ الىپتارى – “قازتسينك”, “وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى”, ء“ۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى” اكتسيونەرلىك قوعامدارىندا ءىرى ءوندىرىستىك قۋاتتار ىسكە قوسىلماق. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ اتىنداعى حيميا-بيولوگيا باعىتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپ پەن حالىقارالىق “نۇروردا” مەكتەبى دە شاكىرتتەردىڭ كۇمىس كۇلكىسىنە تولدى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ەسىندە ۇزاق ۋاقىت قالاتىن كەندى التايدا تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن حالىقارالىق ءمۇشايرا, جىرشىلاردىڭ جارىسى ءۇش بىردەي مەرەكەگە اينالىپ, كوپشىلىكتىڭ ەڭسەسىن ءبىر كوتەرىپ تاستادى. ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆتىڭ ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ءتىلىن قۇرمەتتەۋگە دەگەن باستاماسى قىزۋ قولداۋ تاپتى. اباي جانە پۋشكينگە ارنالعان ەسكەرتكىش اسقاقتاپ تۇر. “تۋعان ەل – التىن بەسىگىم” اكتسياسى بويىنشا ءار اۋدان مەن قالا جەتىستىكتەرى وبلىس ورتالىعىندا تۇراقتى وتە باستادى.
ەلباسى تۇساۋىن كەسكەن نىساندار
جەكسەنبى كۇنى ساعات 17.00-دە ەلباسى ن.نازارباەۆ باستاعان توپ اباي ەسكەرتكىشى اسقاقتاپ تۇرعان رەسپۋبليكا الاڭىنا كەلدى. بۇل جەردە وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سەرىك ابدەنوۆ, وبلىستىق ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى قالمۇحانبەت قاسىموۆ كۇتىپ تۇرعان. بۇگىن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ قامقورلىعى ءناتيجەسىندە بيۋدجەتتەن بولىنگەن 232 ميلليون تەڭگەگە 40 “ۋاز” جانە 30 “شكودا” كولىكتەرى تاپسىرىلۋى ءتيىس. ەلباسى ن.نازارباەۆ پوليتسيا ساقشىلارىمەن امانداسقان سوڭ ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ باستىعى ق.قاسىموۆتان وڭىردەگى جاعدايمەن تانىستىرۋدى سۇرادى. جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىنا تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعى ءجيى ەستىلەدى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورمامەن تانىسقان بولارسىزدار. دەمەك, بۇدان بىلاي وزدەرىڭىزدىڭ نەگىزگى قىزمەتتەرىڭىز – حالىقتىڭ تىنىش ءومىر ءسۇرۋىن قاداعالاپ, قىلمىستاردى تەز اشۋعا كوڭىل بولسەڭىزدەر, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ الداعى ۋاقىتتا دا ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋعا كوڭىل بولەتىندەرىن, جاقىن ارادا تاعى 50 كولىككە 52 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنەتىنىن جەتكىزدى. ەلباسى ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ جول پوليتسياسى جانە پاترۋلدىك-كەزەكشىلىك قىزمەتكەرلەرىمەن ەسكەرتكىش سۋرەتكە ءتۇستى.
وتكەن جىلدىڭ ماۋسىمىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ كەندى التايعا كەلگەن ساپارىندا “قازتسينك” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى نيكولا پوپوۆيچپەن كەزدەسۋ كەزىندە الىپ كومپانيانىڭ جۇمىستارىنا جاقسى باعا بەرىپ, بالاباقشا جانە تەننيس كورتتارىن سالىپ بەرۋ جونىندەگى ويىن جەتكىزگەن. ارتىنشا وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ پەن “قازتسينكتىڭ” باسشىسى نيكولا پوپوۆيچ ءوزارا ۋاعدالاستىق شەڭبەرىندە جالپى قۇنى ءبىر جارىم ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن بالاباقشا جانە التى تەننيس كورتتارىن سالىپ بەرۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويعان. 30 تامىزدا ەكى قۇرىلىستىڭ ىرگەتاسى قۇيىلدى. ارادا ءبىر جىل وتكەندە “بالاپان” باعدارلاماسى بويىنشا 280 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسى اياقتالدى. مۇنداي باسسەينى مەن قىسقى باۋ-باقشاسى بار بالاباقشا ەلىمىزدە ساناۋلى عانا.
ەلباسى ن.نازارباەۆقا بالاباقشا ەرەكشە ۇنادى. مەملەكەت باسشىسى ءبوبەكتەرگە اماندىق تىلەپ, بالدىرعاندارمەن تىلدەستى. ءبىر ءسابي ەلباسىنا قۋىرشاق سىيلادى. بالاباقشانىڭ جان-جاعىندا 12 ويىن الاڭدارى, دەمالاتىن جەر, باسقا دا ورىندار بار. ادەمى سالىنعان عيمارات ءىشىن ارالاپ كورگەن ەلباسى ونىڭ ساپاسىنا جوعارى باعا بەردى. كاسىپورىن باسشىسىنا بەرگەن ۋادەلەرىندە تۇرعانى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
ءتورت جابىق, ەكى اشىق تەننيس كورتتارى ەۋروپالىق ستاندارت تالابىنا ساي سالىنىپتى. ونىڭ قۇرىلىسىنا ءبىر ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى كەتكەن. ءتىپتى كورەرمەندەردىڭ جايلى ورىندىقتاردا تاماشالاۋ مۇمكىندىگى دە نازاردان تىس قالماعان. بۇل تەننيس كورتى الماتىداعىدان دا تاماشا. مەنىڭ قىزىم ادەلايدا اللاحبەرديەۆا بىرنەشە جىلدان بەرى ۇلكەن تەننيسپەن شۇعىلدانۋدا. جاقىن ارادا ول شۆەيتسارياداعى تەننيس اكادەمياسىنا وقۋعا اتتانباق. دەمەك, بۇدان بىلاي قازاقستاندىق تەننيسشىلەر اراسىنان دا مىقتى سپورتشىلار شىعاتىنى ءسوزسىز, دەدى ادالات قاجى دا ءسۇيىنىشىن جاسىرا الماي.
ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, شىرايلى شىعىستا سپورتتىڭ بۇقارالىلىعىن ارتتىرۋدا سوڭعى جىلدارى كوپ ىستەر تىندىرىلۋدا. قازىر وڭىردە 135 بالالار سپورت الاڭى جۇمىس ىستەپ تۇر. 106 جەتكىنشەكتەر كلۋبى بار, سپورتپەن شۇعىلداناتىندار سانى 129 مىڭ ادامنان اسادى. وتكەن جىلى وسكەمەننىڭ وزىندە جيىرماعا تارتا سپورت الاڭدارى ىسكە قوسىلىپ, حوككەي, فۋتبول الاڭدارى پايدالانۋعا بەرىلدى. جاقىندا عانا جارما اۋدانىندا جاساندى توسەنىشى بار فۋتبول الاڭى ىسكە قوسىلدى. بيىلدىڭ وزىندە وبلىستا 12 ورتا مەكتەپ ىسكە قوسىلماق. جالپى, وتىز مەكتەپ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. ء“ۇمز” جانە “قازاقمىس” كومپانيالارى دا تاياۋدا وسىنداي بالاباقشا قۇرىلىسىن ءوزارا كەلىسىم بويىنشا سالىپ بىتىرمەك.
كوكجىرالىقتار قۋانىشى
ويدى وي قوزعايدى. اسپان تۇستەس تىكۇشاق شالعايداعى تارباعاتاي اۋدانىنا قاراي بەت العاندا وي قۇشاعىنا بەرىلدىك. ءالى ەسىمىزدە, بۇدان 20 جىل بۇرىن, ياعني 1990 جىلدىڭ 14 ماۋسىمىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زايسان اۋدانىندا قۋاتى سەگىز باللدان اساتىن كۇشتى ءزىلزالا تىركەلدى. باس-اياعى بىرنەشە مينوتتە ءتورت-بەس اۋداندا ون مىڭنان استام تۇرعىن ءۇي قيراپ, ءبىر ءسابي شەتىنەپ كەتتى. ول كەزدە كسرو دەگەن الىپ مەملەكەتتىڭ قابىرعاسى سوگىلىپ, ىدىراۋدىڭ الدىندا تۇرعان. سوندىقتان بولار, كورشى رەسەيدەن كومەك بولمادى, ءوز كۇش-قۋاتىمىزدى پايدالانۋعا تۋرا كەلدى. سول كەزدە مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ ارادا ءتورت كۇننەن كەيىن اپات ايماعىنا ۇشىپ كەلىپ, زايسان قالاسى مەن دايىر اۋىلىندا تۇرعىندارمەن جۇزدەستى, سىن ساتتە كومەك كورسەتۋگە ۋادە بەردى. باس-اياعى ءتورت جىلدا اپات زارداپتارى تولىق جويىلدى. ەندى, مىنە, ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسى تاعى دا تارباعاتاي اۋدانىنا كەلىپ, ءوزىنىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا بوي كوتەرگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ كىلتىن تاپسىرىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسۋگە اسىعۋدا.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باستاعان توپ جينالعاندارمەن امانداسقان سوڭ دارىگەرلىك امبۋلاتوريانى ارالاپ شىقتى. قازىر كوكجىرا اۋىلىن تانۋ وڭايعا سوقپايدى. بۇرىنعى قيراعان ۇيلەر كەلمەسكە كەتكەن. جاڭا جەردە بوي كوتەرگەن 210 تۇرعىن ءۇي الىستان مەنمۇندالايدى. ءدارىگەرلىك امبۋلاتوريانى قۇرىلىسشىلار باس-اياعى ەكى ايدا سالىپ ءبىتىردى. ءىشى-سىرتى ادەمى, ساپالى, جاڭا ءوزىڭىز كوردىڭىز. قازىر مۇندا 16 دارىگەر قىزمەت ەتۋدە. كۇنىنە 80 ادام تەكسەرۋدەن وتەدى. سىزگە العىسىمىز ەرەكشە, دەدى ەلباسىنا اعا دارىگەر ءجومىش بيعازينا. جالپى العاندا وبلىس بويىنشا 52 ەلدى مەكەندى سۋ باسىپ قالدى. 64 كوپىر, 178 شاقىرىم جول بۇزىلدى. بۇل كۇندەرى 618 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. تارباعاتاي اۋدانىندا 444 تۇرعىن ءۇي سالىنباق. سونىمەن بىرگە, ءۇش مەكتەپ, ءتورت دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, پوشتا ءۇيى, اكىمدىك عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلمەك. تاسقىن سۋدان 23 مىڭداي مال قىرىلدى. جىلىنا ەكى پايىز عانا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرىلىپ جاتىر. مىنا تۇرعىن ۇيلەر جانىندا سۋ قۇبىرلارى تارتىلماق, اعاش وتىرعىزىلادى, – دەپ وبلىس اكىمى بەردىبەك ماشبەك ۇلى جاعدايمەن تانىستىرا كەتتى.
– تابيعات اپاتتارى ەۋروپادا, رەسەيدە ءجيى قايتالانىپ كەتتى. رەسەيدەگى جاعداي قيىن, قالىڭ ءورت باسىلار ەمەس. الماتى وبلىسىنىڭ قىزىلاعاش اۋىلىنداعى اپاتتان قانشاما ادامنىڭ قايتىس بولعانىن بىلەسىزدەر. ول جەردە قازىر جاڭا اۋىل بوي كوتەردى. سىزدەرگە دە 8 ميلليارد تەڭگە قارجى بەردىك. ءبىزدىڭ قامقورلىعىمىزدىڭ ناتيجەسىندە جاڭا اۋىلدار بوي كوتەرۋدە. ەندى ىنتىماقپەن جۇمىس ىستەۋ كەرەك. مەملەكەتتىڭ وڭدى-سولدى شاشا بەرەتىن قارجىسى جوق. بۇدان بىلاي مال ءوسىرىپ, پايدالى ىسپەن شۇعىلدانۋ كەرەك, – دەدى ەلباسى.
ەڭبەك ەرى قازىبەك دەمەۋباەۆ, توعىز بالانىڭ اناسى كۇلزيا دەمەۋباەۆا, جەتى بالانىڭ اناسى سامال شايماردانوۆا ەلباسىنا العىسىن ايتىپ, باتالارىن بەردى. بۇدان كەيىن ن.نازارباەۆ 85 جاستاعى گۇلناز وماروۆانىڭ جاڭا پاتەرىنە كىرىپ, كەيۋانامەن اڭگىمەلەستى. 7 بالا, 22 نەمەرە, 15 شوبەرەنىڭ شۋاعىنا مالىنىپ وتىرعان اجە ەلباسىنا العىسىن ايتىپ, قازاقستاننىڭ ءوسىپ, وركەندەي بەرۋىن تىلەدى.
مەملەكەت باسشىسى وبلىس اكىمىنە سىن ساتتە حالىقپەن بىرگە بولىپ, قيىندىقتاردى جەڭىپ شىققانى جانە ىسكەرلىگى مەن بىلىكتىلىگى ءۇشىن العىسىن ايتىپ, قولىن قىستى. وسكەمەن ءبىر جىلدا كەرەمەت وزگەرگەن, اۋدانداردا كوپ وزگەرىس بار, دەدى ەلباسى. سونداي-اق پرەزيدەنت توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ.بوجكو مەن كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى ءا.قۇسايىنوۆقا دا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
كەلەشەگى كەمەل كەشەندەر
تارباعاتاي ساپارىنان كەيىن ەلباسى وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتىنا كەلدى. ءار كەلگەن سايىن ن.نازارباەۆ قاناتتى مەتالل وندىرۋشىلەرمەن كەزدەسۋدى داستۇرگە ەنگىزگەن. ونىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار. نارىقتىڭ سوناۋ وتپەلى شاعىندا اتالمىش كومبينات جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇردى. ەلباسى ەلىمىزدەگى تيتان ءوندىرىسىن دامىتۋ جونىندە ارنايى باعدارلاما قابىلدادى. شىعىس پەن باتىس وبلىستاردا كەنىشتەر قۇرىلىسى اياقتالىپ, شيكىزات بازاسىنىڭ بەرىك قورى قالىپتاستى. وسى جولى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى باعدات شاياحمەتوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن كاسىپورىن تيتان كەسەكتەرى جانە بالقىمالار ءوندىرىسى بويىنشا جاڭا زاۋىتتى ىسكە قوسپاق. قازىر الەم بويىنشا اتالمىش كاسىپورىن تيتاننىڭ 14 پايىزىن شىعارۋدا. قۇرىلىسى ءۇش جىل بۇرىن باستالعان جاڭا زاۋىت جىلىنا 11 مىڭ توننا ءونىم وندىرمەك. ەلباسى تيتان كەۋەگىن وندىرۋشىلەرگە تابىس تىلەدى.
بۇدان كەيىن ەلباسى “قازتسينك” جشس-دە بولىپ, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىسىمەن تانىستى. مىس قورىتاتىن ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ بولاشاعى زور. ادەتتە جاڭا زاۋىت سالىنسا قورشاعان ورتا زياندى قالدىقتارمەن ءب ۇلىنەدى دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان. ال شىن مانىندە كۇكىرتتى ديوكسيدتى اۋاعا تاراتۋ كولەمى 13 مىڭ تونناعا دەيىن كەمىمەك. الىپ كاسىپورىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان “جاڭا مەتاللۋرگيا” جوباسىنىڭ قۇرىلىسى 783,2 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. دەمەك, جاڭادان 700 جۇمىس ورنى اشىلماق. “قازتسينك” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەكىرتەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى نيكولا پوپوۆيچ الداعى ۋاقىتتا دا ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسا بەرەتىندىكتەرىن, جۇمىسشىلاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدى باستى نازاردا ۇستايتىنىن, وڭىرگە پايدالى الەۋمەتتىك شارالاردى بەلسەندى جۇزەگە اسىرا بەرەتىندەرىن ايتتى. سول كۇنى ەلباسى باستاعان توپ ەتنواۋىلدى ارالاپ كوردى. ەتنواۋىلداعى كەزدەسۋدە ءبىر قاريا بەردىبەك بالامىزدى الىپ كەتپەڭىزشى, كوپ ىستەر اتقارىپ جاتىر دەپ ءوتىنىش بىلدىرگەندە, ەلباسى ىستەگەنىنە ءبىر جارىم جىل ەندى بولدى, وعان سەنەمىن, وعان كومەكتەسۋ قاجەت دەپ ويىن ءبىلدىردى.
فورۋم بىزگە نە بەرەدى؟
ارينە بۇل ساۋالدىڭ كوپشىلىكتى تولعاندىراتىنى ءسوزسىز. كەندى التايدىڭ ەكونوميكاسى ساۋىعا تۇسۋدە. ءبىر عانا مىسال. وبلىس بويىنشا اعىمداعى جىل باسىنان بەرى 537 ميلليارد تەڭگەنىڭ ونىمدەرى ءوندىرىلدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 22 جوبا ىسكە قوسىلدى. ولاردا مىڭداعان ادام جۇمىس ءىستەمەك. بيىل 12 جوبا جۇزەگە اسپاق. ءبىرىنشى ماۋسىمنان باستاپ كۇش بەرەتىن جانە باقىلاۋ كابەلدەرى ءوندىرىسى بويىنشا تسەح ءوز جۇمىسىن باستادى. قازاقستاندا كابەل جاساۋ جاعى اقساپ جاتقانى بەلگىلى. فورۋمعا كەلگەن رەسەيلىكتەر عانا ەمەس, كورشى وبلىستارداعى كاسىپورىندار دا وسكەمەن كابەلدەرىن تۇتىنسا, ۇتارىمىز انىق.
جەتىنشى وڭىرارالىق فورۋمنىڭ ءبىرىنشى كۇنگى سەكتسيالىق جۇمىسى اياسىندا “التاي” تەحنوپاركىنىڭ اتشاپتىرىم زالىندا “يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگيانى دامىتۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالىق شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋ” دەگەن تاقىرىپتا كورمە ۇيىمداستىرىلدى. وندا شىعىس قازاقستان كاسىپورىندارىنىڭ بۇيىمدارى قويىلعان. كورمەنى قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنان جانە رەسەيدىڭ بىرقاتار وڭىرلەرىنەن كەلگەن ءوڭىر باسشىلارى, كاسىپورىن جەتەكشىلەرى تاماشالادى. ارا-اراسىندا سلايدتار كورسەتىلىپ, سۋرەتتەر مول ماعلۇماتتار بەردى.
“ەلىمىزدە ءتۋريزمدى جەتىلدىرۋ” دەگەن تاقىرىپ بويىنشا وتىرىس قىزىقتى ءوتتى. ءتۋريزمنىڭ قازاقستاندا ءالى كۇنگە اقساپ جاتقانى بەلگىلى. تۇركيا, گرەكيا, المانيا, يتاليا, فرانتسيا سياقتى دامىعان مەملەكەتتەر تۋريزمنەن عانا جىلىنا ميللياردتاعان دوللار تابادى ەكەن. كەندى التايدا ءتۋريزمدى وركەندەتۋدىڭ باعدارلاماسى جاسالىنعان. بىراق ول جەمىسىن بەرەر ەمەس. تابيعاتى تاماشا كاتونقاراعاي, ريددەر, زىريان, باسقا اۋدانداردا شەتەلدەن كەلگەن قوناقتاردى قىزىقتىرىپ ات سپورتى, الپينيزم مەن تاۋ شىڭدارىنا ورمەلەۋدى ىسكە اسىرسا, پايداعا كەنەلەتىنىمىز راس.
العاشقى كۇنى بيزنەس-فورۋم ءوتىپ, وعان مينيسترلىكتەردىڭ, ۆەدومستۆولاردىڭ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى. قازاقستان مەن رەسەيدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋدىڭ وزىق ۇلگىلەرىن وزدەرىندە جۇزەگە اسىرۋدى نيەت ەتكەن.
“اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ” سەكتسياسى جۇمىسىن قر اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى س.حاسەنوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. وندا مال ونىمدەرى كورپوراتسياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ب.كۇزەمباەۆ بايانداما جاساپ, كەدەن وداعى بويىنشا نان ونىمدەرىمەن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جولدارىن ايتىپ بەردى. ەلىمىزدە مال ءوسىرۋ باسىم باعىت السا دا ەت پەن ءسۇتتى, باسقا تاعام تۇرلەرىن الىس-جاقىن شەتەلدەردەن الاتىنىمىز شىندىق. ەندەشە بۇل پروبلەمانى شەشەتىن مەرزىم جەتتى, دەيدى بيزنەس فورۋمعا قاتىسۋشىلار. شىعىس قازاقستان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى دۇيسەمباي سەليحانوۆ التايداعى مارال مەن تەڭبىل بۇعىنى رەسەيدە وسەتىن ءتيىمدى مارال تۇقىمىمەن الماستىرۋ جونىندە ويىن ورتاعا سالدى. سونىمەن بىرگە كۇنباعىس وسىرۋدەگى پروبلەمالار توڭىرەگىندە دە پىكىر الماسۋلار بولدى. بيىل قازاقستاندا ەگىن شىعىمى جامان ەمەس, ال كورشى مەملەكەتتە قۇرعاقشىلىق سالدارىنان استىق شىعىمى ناشار. ەندەشە استىقپەن كورشىلەرىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ جاعىن دا ويلاستىرعان ءجون.
بۇگىن وڭىرارالىق فورۋم ءوز جۇمىسىن جالعاستىرماق.
وڭداسىن ەلۋباي.
----------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
