اۋىل مۇعالىمىنىڭ جاي-كۇيى ويلاندىرادى
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ حالىققا جولداۋىندا ەلدىڭ تاياۋ بولاشاقتاعى دامۋ باعىتتارىن ايقىندايتىن قاداۋ-قاداۋ مىندەتتەردى بەلگىلەي وتىرىپ , ءبىلىم سالاسىنا دا قاتىستى كەلەلى ويلار ايتتى. جولداۋدا ءاربىر ازاماتتىڭ دامۋى – ونىڭ جەكە تابىسى مەن جالپى قوعامنىڭ العا ورلەۋى ەكەنىن تاعى دا اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋدە زامان تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن جاڭاشا جەتىستىكتەر قاجەتتىلىگى تۇسىنىكتى. ەلباسى ەلىمىز مەملەكەتتىگىنىڭ نەگىزى قالانا باستاعان تۇستا ءبىلىم بەرۋ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا توقتالعان ەدى.جاس ۇرپاق تاربيەسى ساباقتاستىقتى قاجەت ەتەتىن ۇزدىكسىز پروتسەسس.جولداۋدا ايتىلعان وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتۋ. بۇل باعىتتا وبلىسىمىزدا ماقساتتى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بارشىلىق.
وبلىس بويىنشا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسىن كەڭەيتۋ باعىتىندا جاڭا عيماراتتار سالۋ, بۇرىنعى مەكتەپكە دەيىنگى جانە بەيىمدەلگەن عيماراتتاردى قايتارىپ الۋ, بوس تۇرعان عيماراتتى ءجوندەۋ ارقىلى جانە قايتا جاڭارتۋدىڭ ەسەبىنەن قالپىنا كەلتىرۋ, مەكتەپتەردەگى بوس ورىنداردى پايدالانۋ ارقىلى از شىعىندى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردى اشۋ (“مەكتەپ-بالاباقشا” شاعىن ورتالىعى), جەكە بالاباقشالار اشۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
قازىرگى تاڭدا وبلىسىمىزدا 414 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر جۇمىس جاساپ, وتكەن جىلعا قاراعاندا ولاردىڭ سانى 178 بىرلىككە ارتىپ وتىر, ونىڭ 131-ءى بالاباقشا, 36-ى “مەكتەپ – بالاباقشا” كەشەنى, 247-ءى شاعىن-ورتالىقتار جۇمىس جاساپ, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتۋ 73% بولدى.جىل وتكەن سايىن ءبىلىم ۇيالارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارىنىڭ نىعايۋى, ءپان كابينەتتەرى مەن اقپاراتتىق تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالۋى وبلىس مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ مەن تاربيەنىڭ مازمۇنىن ءارى ساپاسىن كوتەرۋگە تولىق مۇمكىندىكتەر بەرۋدە. وعان دالەل رەتىندە جىلما-جىل مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن جوعارعى ءبىلىم ساپاسىن كورسەتۋىن ايتۋعا بولادى. مىسالى, رەسپۋبليكا بويىنشا 49 تۇلەك ەڭ جوعارعى 125 بالل السا, ولاردىڭ 9-ى اقجايىقتىقتار ەكەنى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش.
قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستىڭ بارلىق مەكتەپتەرى جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق جۇمىستارىن اياقتاۋ قارساڭىندا.
اعىمداعى جىلى 39 ءبىلىم بەرۋ نىسانىن كۇردەلى جوندەۋگە 2 305,0 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالۋدا. كۇردەلى جوندەۋدەن وتەتىن 13 نىسان – “جول كارتاسى” جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جوندەلىپ جاتىر. بۇل ماقساتقا 748,2 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. 1 تامىزعا 6 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى اياقتالدى. ولار – اقجايىق اۋدانىنىڭ “اق شاعالا” ساۋىقتىرۋ لاگەرى, اقجايىق اۋدانىنىڭ 3 بالالار باقشاسى, جاڭاقالا اۋدانىنىڭ جاڭاقالا اۋىلىنداعى بالالار باقشاسى, بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ سايقىن اۋىلىنداعى №18 كاسىپتىك ليتسەي. “جول كارتاسى” جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ورال گاز, مۇناي جانە سالالىق تەحنولوگيالار جانە ءبورلى اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجدەرى دە كۇردەلى جوندەلۋدە. اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا 310 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
وبلىس بويىنشا كۇزگى جانە قىسقى مەزگىلدەردە ءبىلىم وشاقتارىنىڭ ۇزدىكسىز قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 15 190 توننا قاتتى وتىن مەن 3632 توننا سۇيىق وتىن قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە قاتتى جانە سۇيىق وتىندى تاسىمالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, بيىل تابيعي گاز تارتىلعان قاراتوبە, تەرەكتى جانە شىڭعىرلاۋ اۋداندارىنىڭ بىرقاتار ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا دەيىن گازداندىرۋ جۇمىستارى دا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتالماقشى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تەرەكتى اۋدانىنىڭ جايىق اۋىلىندا 96 ورىندىق, شىڭعىرلاۋ اۋدانى قۋاعاش اۋىلىندا 108 ورىندىق مەكتەپتەر سالىنىپ پايدالانۋعا بەرىلدى.
الداعى كۇندەرى قاراتوبە اۋىلىندا 100 ورىندىق ينتەرنات پەن 300 ورىندىق جاڭادان سالىنعان مەكتەپ قۇرىلىسى اياقتالىپ پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولسا, وسىنداي جوباداعى مەكتەپ قۇرىلىسى تاسقالا اۋىلىندا جۇرگىزىلۋدە.ۇستىمىزدەگى جىلى ورال قالاسىندا 600 ورىندىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مەكتەبى مەن “سامال” شاعىن اۋدانىندا 320 ورىندىق جانە كازتالوۆ اۋىلىندا 280 ورىندىق بالالار باقشالارىنىڭ قۇرىلىستارى باستالدى.
ورال قالاسىنىڭ جەلاەۆ كەنتىندە 140 ورىندىق بالالار باقشاسىن سالۋعا قاجەتتى قاراجات ماسەلەسى شەشىلدى. سوڭعى جىلدارى تەز قارقىنمەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالىنىپ جاتقان وبلىس ورتالىعىنىڭ شاعىن اۋداندارىنا 320 ورىندىق بالالار باقشاسى مەن 1200 ورىندىق مەكتەپتىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى دايارلانۋدا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جوباسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا ۇرپاعىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جاساقتاۋ قاجەتتىلىگى اتاپ كورسەتىلگەن. وسىعان وراي وتەتىن ءداستۇرلى تامىز كەڭەستەرىندە باتىسقازاقستاندىقتار دا وتكەن وقۋ جىلىنا جان-جاقتى تالداۋ جاساي وتىرىپ, جاڭا وقۋ جىلىندا اتقارىلاتىن كەلەلى مىندەتتەردى ايقىنداماقشى.
وسى رەتتە ايتا كەتەتىن وزەكتى ماسەلە, مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسىندا تاربيە ماسەلەلەرى ءمۇلدەم قاراستىرىلماي قالعان. جەكە تۇلعانى قالىپتاستىرۋدا ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزى جوعارى. سوندىقتان دا مەكتەپتەگى تاربيەنىڭ “كولەڭكەلىك” سيپاتتا قالىپ قويعانى وقۋ-ءتاربيە ءۇردىسىن كەشەندى جۇرگىزۋگە ونىڭ بىرتۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ساقىنىن تيگىزبەك. الداعى تامىز ءماسليحاتىندا ايتىلار ۇسىنىستىڭ ءبىرى دە وسى جايتتەردەن تۋىنداماق.
سوڭعى جىلدارى قوعامىمىزدا مۇعالىم ماماندىعى مارتەبەسىنىڭ تومەندەپ كەتكەنى كىم-كىمگە دە جاسىرىن ەمەس. نەگىزىندە, بۇعان – پەداگوگتارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ءبىر جاقتى كۇشەيىپ, ال ولاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلارى تومەن كۇيىندە قالىپ قويعانى سەبەپشى دەپ بىلەمىز. مۇنداي كورىنىس ولاردىڭ شىعارماشىلىقپەن جۇمىس جاساۋلارىنا ۇلكەن قول بايلاۋ. سونداي-اق, پەداگوگتار ەڭبەكاقىسىنىڭ ازدىعى مەن ماتەريالدىق-مورالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دە مۇعالىم ءمارتەبەسىن بيىكتەتە المايدى.
باعدارلاما جوباسىندا پەداگوگ كاسىبىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ بويىنشا بىركەلكى جاعدايلار وڭتايلى قاراستىرىلعانىمەن, اۋىل مۇعالىمىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعالۋىنا جەتە نازار اۋدارىلماي قالعان. سەبەبى, پەداگوگ كاسىبي قىزمەتىمەن قاتار ءوزىنىڭ جەكە شارۋاشىلىق جۇمىسىن بىرگە جۇرگىزۋگە ءماجبۇر. ول ءوز كەزەگىندە مۇعالىمنىڭ كاسىبي وسۋىنە تەجەۋ سالادى. سونىمەن ءبىرگە ونىڭ مادەني, رۋحاني دامۋىنا دا كەدەرگى كەلتىرەدى. سوندىقتان تامىز ءماسليحاتتارىندا پەداگوگتى زاڭدى تۇرعىدا مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك قاجەتتى رەسۋرستارمەن قولداۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن ءسوز بولعانىن قالار ەدىك.
قورىتا ايتقاندا, باتىسقازاقستاندىق پەداگوگتار مەن تاربيەشىلەر جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا جاس ۇرپاققا بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر.ولار سونىمەن بىرگە ءتالىمدى تاربيە ماسەلەلەرىنە دە دەن قويۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا جالپى ءبىلىم بەرەتىن قازاقستاندىق مەكتەپتەردە كوپتىلدى جانە كوپمادەنيەتتى ورتانى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى مانگە يە. بۇل تۇرعىدا دا باتىسقازاقستاندىق اعارتۋ قىزمەتكەرلەرى ىرگەلى ىزدەنىستەردىڭ بەل ورتاسىندا كەلەدى.
مارات توقجانوۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى.
ورال.
* * *
باستاما ناتيجەسىمەن قۇندى
وركەنيەتكە باستار جولدىڭ باستاۋى – مەكتەپ. مەكتەپ قابىرعاسىنداعى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن ءبىلىم ءبولىمى تاراپىنان بىرقاتار ىستەر اتقارىلۋدا. بيىلعى جىلى جوسپارعا سايكەس ءبىلىم ءبولىمى تاراپىنان 40 مەكتەپكە جاپپاي تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ, 10 مەكتەپ اتتەستاتسيادان وتكىزىلدى. تەكسەرۋ بارىسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى تالاپتارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى قاداعالاندى. سونىمەن قاتار, اۋدان بويىنشا 15 مەكتەپتە ءارتۇرلى پاندەردەن تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلاتىن سىنىپتار جۇمىس ىستەسە, 23 مەكتەپكە فاكۋلتاتيۆتىك ساعاتتار, 24 مەكتەپكە ءارتۇرلى ۇيىرمەلەر بەرىلدى. 2007 جىلعى كورسەتكىشكە قاراعاندا, 2009 جىلى پاندەردى تەرەڭدەتىپ وقىتۋ 9- دان 15-كە ءوستى.
اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ بولىمىندە وبلىستىق “دارىن” ورتالىعىمەن وتكىزىلەتىن ءىس-شارالار ۇنەمى باستى نازارعا الىنىپ, بىرلەسكەن تۇردە تۇبەگەيلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. “دارىن” ورتالىعى تاراپىنان ءوتكىزىلگەن وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق سايىستارعا اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ دارىندى وقۋشىلارى قاتىسىپ, ءوز بىلىمدەرىن دالەلدەپ وتىرادى. وعان وبلىستا وتكەن “اسىل تاس”, “اينالايىن”, “تۇلپار”, “مالاحيت”, “اقبوتا”, تاعى باسقا, ينتەللەكتۋالدىق وليمپيادالارعا اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ بۇرىنعى جىلدارعا قاراعاندا كوپ قاتىسىپ, جاقسى ورىندار الۋى دالەل بولا الادى. بۇنداي بايقاۋلارعا گوركي, التىنسارين, قارابۇلاق, كرۋپسكايا, قارابۇتا, نايمانباي ورتا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى قاتىسىپ, جوعارى ءبىلىم دەڭگەيلەرىن كورسەتتى.
مۇعالىمدەردىڭ ادىستەمەلىك, كاسىپتىك بىلىمدەر مەن داعدىلارىن, يكەمدىلىكتەرىن شىڭداۋ ماقساتىندا وسى وقۋ جىلىندا وبلىستىق ءبىلىم جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءۇرجار اۋدانىندا دەنە تاربيەسى, باستاۋىش, ءوزىن-ءوزى تانۋ كۋرسى, تەحنولوگيا ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ وبلىستىق كۋرسى بولىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, وسكەمەن قالاسىندا 200-دەي مۇعالىم ءارتۇرلى ءپاندەردەن ءوز بىلىمدەرىن كوتەرىپ قايتتى.
وسى ەڭبەكتەردىڭ جەمىسىن ماب, ۇبت قورىتىندىسىنىڭ ناتيجەسىنەن كورگەندەيمىز.
بيىلعى جىلى ءۇرجار اۋدانى بويىنشا تەست تاپسىرۋ ناۋقانى بەلگىلەنگەن ءتارتىپ شەڭبەرىندە, تالاپقا ساي ءوز دارەجەسىندە ءوتتى. مەكتەپ وقۋشىلارىنا بارلىق جاعدايلار جاسالدى. اۋدان بويىنشا 45 ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنەن 1002 تۇلەك ءبىتىرىپ شىقتى. ولاردىڭ 984-ءى (98%) ۇبت-عا قاتىستى, 18-ءى ءداستۇرلى ەمتيحان تاپسىردى, ال 5 وقۋشى دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى ۇبت-دان بوساتىلدى. ۇبت ەكى لەكپەن ءوتىلدى. 1-لەككە 428, 2-لەككە 556 بالا قامتىلدى.
ۇبت-نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس بويىنشا ءۇرجار اۋدانى ەكىنشى ورىنعا يە بولدى, رەسپۋبليكادا 5 قاتارعا ەندى. اۋدان بويىنشا 13 وقۋشى 120-دان جوعارى بالل الدى. ەڭ جوعارعى 124 بالدى كرۋپسكايا مەن گوركي ورتا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى الىپ, ءوز بىلىمدەرىن دالەلدەپ شىقتى.
بۇل جەردە مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى دە زور ەكەندىكتەرىن ايتا كەتۋ كەرەك.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىن زامان تالابىنا ساي وركەندەتۋ — ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وسى مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ الدىنا قويىلاتىن جاۋاپكەرشىلىك تە ۇلكەن. بۇگىنگى كۇننىڭ مۇعالىمى شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەي الاتىن, پەداگوگيكالىق قىزمەتتىڭ بارلىق كەلەڭدى-كەلەڭسىز جاقتارىن زەرتتەپ, مەڭگەرۋگە ىنتالى, ءوز ءپانىن جەتىك بىلەتىن, كەز كەلگەن پەداگوگيكالىق جاعدايدى ءوزىنىڭ بىلىمدىلىگىمەن, مادەنيەتىمەن جانە ىسكەرلىگى ارقاسىندا شەشە الاتىن, پەداگوگيكالىق ءۇردىستىڭ ناتيجەسىن جاقسارتۋعا ۇمتىلاتىن پاراساتتى جان بولۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىزدىڭ ءىسىمىز ناتيجەلى بولماق. بۇگىنگى تاڭدا ءۇرجار اۋدانىندا وسىنداي ۇستازدارىمىزدىڭ قاتارى كوپتەپ سانالادى. مىسالى, اتاپ ايتاتىن بولساق, ناۋالى ورتا مەكتەبىنىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءاسيا ۋميروۆا, كرۋپسكايا اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى جانار وماروۆا, تۇرلىحانوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلبانۋ كۋبەگەنوۆا, گوركي اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەت ءپانىنىڭ مۇعالىمى رايحانگۇل تۇرسىنعوجانوۆا, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى جانارگۇل نۇعىمانوۆا, نايمانباي اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى جۇلدىز وسپانوۆا. بۇل ۇستازدار ءوز مەكتەبىنىڭ ماقتانىشى. سونىمەن قاتار ءوز تاجىريبەلەرىن تاراتىپ, ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن مۇعالىمدەرىمىزدىڭ دە قاتارى مول.
بيىلعى جىلى وبلىستا وتكەن “ۇزدىك ءپان مۇعالىمى” بايقاۋىنا كىشكەنەتاۋ ورتا مەكتەبىنىڭ فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى تۇرسىنبەك شاكەنوۆ قاتىسىپ, 1-ورىن الىپ, وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپ قايتتى. وبلىس كولەمىندە ينتەراكتيۆتى تاقتانى پايدالانۋ ارقىلى كرۋپسكايا ورتا مەكتەبىنىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى يرينا كۋراكوۆا 10 سىنىپتار اراسىندا, گوركي ورتا مەكتەبىنىڭ ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى روزا دانابەكوۆا 5 سىنىپتار اراسىندا اشىق ساباق وتكىزىپ, ءىس-تاجىريبەلەرى وبلىس كولەمىنە تاراتىلدى. بۇدان باسقا وبلىستا وتكەن “ەڭ ۇزدىك باستاۋىش پاندەر بىرلەستىگى” بايقاۋىنا اباي ورتا مەكتەبىنىڭ باستاۋىش سىنىپتار بىرلەستىگى قاتىسىپ 2-ورىن, اقتانبەردى ورتا مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەر بىرلەستىگى قاتىسىپ, باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. جەلتوقسان ايىندا الماتى قالاسىندا وتكەن “جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى” اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا گوركي ورتا مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى گۇلسىم نۇرعاليەۆا, سەيفۋللين ورتا مەكتەبى قازاق ءتىلى ءپانى مۇعالىمى روزا ومارعازينا, اباي ورتا مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلميرا مۇسينا قاتىسىپ, وقىعان باياندامالارى ارنايى جيناققا شىعىپ, ءىس-تاجىريبەلەرى رەسپۋبليكا كولەمىنە تاراتىلدى. جەكە تۇلعاعا رۋحاني ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋ” اتتى ەڭبەگى “وتانسۇيگىشتىك جانە ازاماتتىق تاربيە بەرۋ, جاعدايى, ماسەلەلەرى” اتتى تاقىرىپتا الماتى قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق عىلىمي پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا اقتانبەردى ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جىلقايداروۆا ايناش قاتىسىپ, جۇمىسى ارنايى باسىلىمعا شىعىپ, ءىس-تاجىريبەسى رەسپۋبليكا كولەمىنە تاراتىلدى. بۇدان باسقا اۋداندىق ءبىلىم بولىمىندە “جاڭاشىل ۇستاز” “ەڭ ۇزدىك ءادىستەمەلىك بىرلەستىك”, “جىل مۇعالىمى”, “جىل سىنىپ جەتەكشىسى-2010”, “ۇزدىك ديرەكتور”, “ۇزدىك كىتاپحاناشى” بايقاۋلارى وتكىزىلىپ وتىرادى.
تاۋەلسىز ەل اتانىپ, اتىمىزدى الەمگە تانىتىپ جاتقان كەزدە, وسىنداي ۇستازدار قاتارىنىڭ كوبەيۋى شارت. ويتكەنى, مۇعالىم قانداي بولسا, مەكتەپ تە سونداي بولماقشى. سوندا عانا, جان-جاقتى جەتىلگەن, ءبىلىمدى, سانالى, ەلىنە, جۇرتىنا ادال قىزمەت ەتە الاتىن ورەلى ۇرپاق تاربيەلەي الماقپىز.
زۋحرا تۋراپوۆا, ءۇرجار اۋدانى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
