اۋا رايىنىڭ قۋاڭشىلىعى كوپتەگەن ەلدەردى تىعىرىققا تىرەپ, الەمدىك رىنوكتاعى استىق باعاسىن شارىقتاتىپ جىبەردى. باعا ءسات سايىن قۇبىلىپ, ءوسىپ بارادى. كانادا, رەسەي, ۋكراينا سەكىلدى استىقتى ەلدەردە ءبىر توننا بيدايدىڭ قۇنى 250 اقش دوللارىن قۇراپ وتىر. ءالى دە كوتەرىلە تۇسەتىن ءتۇرى بار. سولتۇستىكقازاقستاندىق ديقاندار دا الاڭداۋلى. قىرماندارعا استىق تۇسە باستادى. سونى “ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت” كورپوراتسياسىنىڭ جەرگىلىكتى فيليالىنا وتكىزىپ, جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن, باسقا دا تولەمدەردى وتەيىن دەسە, ءالى كۇنگە دەيىن استىقتىڭ باعاسى دا, كۆوتا مولشەرى دە بەلگىلەنبەگەن. وسى ماسەلەمەن تىكەلەي اينالىساتىن ۆەدوموستۆولار كەسىمدى سوزدەرىن ايتۋدىڭ ورنىنا ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ وتىرعان سىڭايلى. وبلىسقا “ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت” كورپوراتسياسى اق پرەزيدەنتى رۋسلان ازيموۆتىڭ, باسقارۋشى ديرەكتورلارى مارك ەلپەرين مەن داۋلەت ۋاشەۆتىڭ جۇمىس ساپارىمەن كەلۋى اگروفيرما جەتەكشىلەرىن ەلەڭ ەتكىزىپ, جاۋاپتى ناۋقاننىڭ قىزعان شاعىنا قاراماستان وبلىستىق اكىمدىكتە وتكەن جيىنعا قاتىسۋعا اسىقتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي زەنچەنكو باستاعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەر ولارمەن اۋىزبا-اۋىز تىلدەسىپ, ماسەلەنىڭ قالاي شەشىلىپ جاتقانىن بىلمەككە ىنتىقتى.
جەدەل كەڭەستى وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ كىرىسپە سوزبەن اشىپ, كۇزدىك بيدايدىڭ تۇسىمدىلىگى 9,9 تسەنتنەردەن اينالعانىن, ەندىگى بار كۇش-جىگەردىڭ ورتاشا شىققان ءداندى داقىلداردى جيناپ الۋعا باعىتتالعانىن, تەحنيكا دا, جانار-جاعارماي دا جەتكىلىكتى ەكەنىن جەتكىزدى. رۋسلان جۇماباي ۇلى ءمىنبەگە كوتەرىلگەندە زال ىشىندە شىبىن ىزىڭى عانا ەستىلەتىندەي تىنىشتىق ورنادى. جينالعاندار ودان استىق باعاسىنا, وتكىزۋگە بايلانىستى ناقتى جاۋاپ كۇتتى. الايدا, ونىڭ استىق نارىقتاعى جاعدايعا سايما-ساي باعالانادى دەگەن جالپىلاما سوزىنە ەشكىم قاناعاتتانبادى.
– “ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت” كورپوراتسياسىنا مەملەكەت ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, استىقتى ساتىپ الۋ كۆوتاسىن بەلگىلەۋ, باعا ساياساتىن انىقتاۋ قۇقىقتارىن بەرىپ وتىرعاندىقتان, ءوزىمىزدى تولعانتقان ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ناقتى جاۋاپ العىمىز كەلىپ ەدى. الايدا, قالىپتاسقان كۇردەلى جاعدايعا وراي قابىلدانۋعا ءتيىستى ۇتىمدى شەشىمنىڭ ساعىزداي سوزىلىپ كەتكەنى تاڭداندىرماي قويمايدى. ساتىپ الىناتىن استىق كولەمىنىڭ دە, باعاسىنىڭ دا بەلگىلەنبەۋىن قالاي تۇسىنەمىز؟ ءبىر توننا بيدايدىڭ باعاسى 230-250 دوللاردان كەم بولماۋى ءتيىس. قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ ديقاندارىنىڭ ايتار ءۋاجى وسى. ءويتپەگەن جاعدايدا ءىرى اگروقۇرىلىمداردىڭ وزدەرى جالاقىعا, تەحنيكا ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارىن وتەي الماي بانكروتقا ۇشىراپ قالارى انىق, — دەدى گەننادي يۆانوۆيچ كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى قىجىلدى تاپ باسىپ. ونىڭ ءسوزىن “سەلحوزحيميا” جشس ديرەكتورى ۆاسيلي شكودين, “اقسەلەۋ” اگروفيرماسىنىڭ جەتەكشىسى سەرىك مالاەۆ, “مامبەتوۆ جانە ك” كومانديتتىك سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى كونستانتين ميشەنەۆ قوستاپ, تالايلاردىڭ كورپوراتسيانىڭ جەرگىلىكتى وكىلدىگىنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ جۇرگەنىن ايتتى. بانكتەردەن الىنعان كرەديتتىك تولەمدەردى وتەۋگە دە ۋاقىت جاعىنان جەڭىلدىك بەرىلۋىن سۇرايمىز, دەستى ولار. ايماق باسشىسى س.ءبىلالوۆ ۇكىمەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە قوماقتى قارجى ءبولىنىپ جاتقانىن, بيىل ونىڭ 16 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعانىن ايتا كەلىپ, شارۋاشىلىقتاردىڭ بانكتەرمەن, ۇجىم مۇشەلەرىمەن دەر كەزىندە ەسەپ ايىرىسۋى ءۇشىن كورپوراتسيا تاراپىنان شۇعىل ءتولەمدەردى جەدەلدەتۋدى ءوتىندى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەستە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ بيىل قازاقستاندا قانشا استىق الىناتىنى, ىشكى قاجەتتىلىككە قانشا جۇمسالاتىنى, سىرتقا قانشا مولشەردە ساتىلاتىنى جونىندە ناقپا-ناق مالىمدەپ ەدى. ولاي بولسا, مينيسترلىككە قاراستى ۆەدوموستۆولاردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ءۇن-ءتۇنسىز وتىرعانى تۇسىنىكسىز.
ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
جەدەل كەڭەستى وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ كىرىسپە سوزبەن اشىپ, كۇزدىك بيدايدىڭ تۇسىمدىلىگى 9,9 تسەنتنەردەن اينالعانىن, ەندىگى بار كۇش-جىگەردىڭ ورتاشا شىققان ءداندى داقىلداردى جيناپ الۋعا باعىتتالعانىن, تەحنيكا دا, جانار-جاعارماي دا جەتكىلىكتى ەكەنىن جەتكىزدى. رۋسلان جۇماباي ۇلى ءمىنبەگە كوتەرىلگەندە زال ىشىندە شىبىن ىزىڭى عانا ەستىلەتىندەي تىنىشتىق ورنادى. جينالعاندار ودان استىق باعاسىنا, وتكىزۋگە بايلانىستى ناقتى جاۋاپ كۇتتى. الايدا, ونىڭ استىق نارىقتاعى جاعدايعا سايما-ساي باعالانادى دەگەن جالپىلاما سوزىنە ەشكىم قاناعاتتانبادى.
– “ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت” كورپوراتسياسىنا مەملەكەت ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, استىقتى ساتىپ الۋ كۆوتاسىن بەلگىلەۋ, باعا ساياساتىن انىقتاۋ قۇقىقتارىن بەرىپ وتىرعاندىقتان, ءوزىمىزدى تولعانتقان ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ناقتى جاۋاپ العىمىز كەلىپ ەدى. الايدا, قالىپتاسقان كۇردەلى جاعدايعا وراي قابىلدانۋعا ءتيىستى ۇتىمدى شەشىمنىڭ ساعىزداي سوزىلىپ كەتكەنى تاڭداندىرماي قويمايدى. ساتىپ الىناتىن استىق كولەمىنىڭ دە, باعاسىنىڭ دا بەلگىلەنبەۋىن قالاي تۇسىنەمىز؟ ءبىر توننا بيدايدىڭ باعاسى 230-250 دوللاردان كەم بولماۋى ءتيىس. قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ ديقاندارىنىڭ ايتار ءۋاجى وسى. ءويتپەگەن جاعدايدا ءىرى اگروقۇرىلىمداردىڭ وزدەرى جالاقىعا, تەحنيكا ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارىن وتەي الماي بانكروتقا ۇشىراپ قالارى انىق, — دەدى گەننادي يۆانوۆيچ كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى قىجىلدى تاپ باسىپ. ونىڭ ءسوزىن “سەلحوزحيميا” جشس ديرەكتورى ۆاسيلي شكودين, “اقسەلەۋ” اگروفيرماسىنىڭ جەتەكشىسى سەرىك مالاەۆ, “مامبەتوۆ جانە ك” كومانديتتىك سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى كونستانتين ميشەنەۆ قوستاپ, تالايلاردىڭ كورپوراتسيانىڭ جەرگىلىكتى وكىلدىگىنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ جۇرگەنىن ايتتى. بانكتەردەن الىنعان كرەديتتىك تولەمدەردى وتەۋگە دە ۋاقىت جاعىنان جەڭىلدىك بەرىلۋىن سۇرايمىز, دەستى ولار. ايماق باسشىسى س.ءبىلالوۆ ۇكىمەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە قوماقتى قارجى ءبولىنىپ جاتقانىن, بيىل ونىڭ 16 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعانىن ايتا كەلىپ, شارۋاشىلىقتاردىڭ بانكتەرمەن, ۇجىم مۇشەلەرىمەن دەر كەزىندە ەسەپ ايىرىسۋى ءۇشىن كورپوراتسيا تاراپىنان شۇعىل ءتولەمدەردى جەدەلدەتۋدى ءوتىندى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەستە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ بيىل قازاقستاندا قانشا استىق الىناتىنى, ىشكى قاجەتتىلىككە قانشا جۇمسالاتىنى, سىرتقا قانشا مولشەردە ساتىلاتىنى جونىندە ناقپا-ناق مالىمدەپ ەدى. ولاي بولسا, مينيسترلىككە قاراستى ۆەدوموستۆولاردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ءۇن-ءتۇنسىز وتىرعانى تۇسىنىكسىز.
ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
