ەڭسەلى ەڭبەكشىلدەر اۋدانى — بەرەكەلى ءبىرجان سال ەلى تاعى دا ءبىر ايتۋلى وقيعانى اتاپ وتۋدە. حالقىمىزدىڭ ءوسۋ داڭعىلىندا وزىندىك ورنى بار قۇدىقاعاش اۋىلىنىڭ 80 جىلدىعى, رۋحى بيىك جاۋىنگەر كومپوزيتور, وسى اۋىلدىڭ تۋماسى رامازان ەلەباەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا ارنالعان مەرەيتوي ەستە قالار ءتالىمدى ورنەگىمەن ەرەكشەلەندى.
ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى شەڭبەرىندەگى مەرەكە اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ۇيىنەن باستاۋ الدى. مۇندا رامازان ەلەباەۆتىڭ شىعارماشىلىق جولىنا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. ونى ەڭبەكشىلدەر اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قابيبوللا شاياحمەتوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوزبەن اشتى. جينالعان قاۋىم ج. مۋسين اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى احات نۇرتاستىڭ, “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عالىم شويكيننىڭ باياندامالارىن ىقىلاس قويا تىڭدادى.
ونەرگە دەگەن قۇشتارلىق قاراپايىم اۋىل بالاسىن ماسكەۋدەگى ا. لۋناچارسكي اتىنداعى تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنىڭ كومپوزيتورلىق بولىمىنە الىپ كەلگەن ەدى. ونى ويداعىداي بىتىرگەنىمەن, كەنەتتەن باستالعان سوعىس جالىندى جاستى مايدان جورىقتارىنا جەتەلەدى. اتاقتى پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا حالقىمىزدىڭ قاھارمان پەرزەنتتەرى باۋىرجان مومىش ۇلى, مالىك عابدۋللين, ءتولەگەن توقتاروۆپەن قارۋلاس جولداس بولعان ءانشى, سازگەر ەرلىگى ءۇشىن ەكى مارتە “قىزىل جۇلدىز” وردەنىمەن ماراپاتتالعان. سونىمەن بىرگە جاۋىنگەرلەردى ءوزىنىڭ وتتى جىر, جالىندى اندەرىمەن رۋحتاندىرا ءبىلدى. رامازان ەلەباەۆتىڭ “جولداستار”, “انا سىرى”, “قۋانىش”, “امانكەلدى تۋرالى ءان”, “جاز جىرى”, “قۇتتىقتاۋ”, “28 باتىردىڭ ءانى”, “پانفيلوۆشىلار مارشى”, “23-ءشى پولك مارشى”, “تالعار پولكىنىڭ مارشى”, “اەروپلان” سياقتى ءاندەرى جاۋعا وق بولىپ بورادى. ال, ايگىلى “جاس قازاق” ءانى (باستاپقى اتى “جاس قابىردىڭ باسىندا) ر. ەلەباەۆ شىعارماشىلىعىنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى ەدى. ءان قۇدىرەتى جونىندە ءمالىك عابدۋللين, ساۋىربەك باقبەرگەنوۆ, الەكساندر ليۆشيتس سوعىس جىلدارىنىڭ وزىندە تامسانا جازسا, وسى ءاننىڭ نەگىزىندە احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف ءحاميديدىڭ “جاس قازاق” وپەراسى, سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ “عاسىرلار ءۇنى” وراتورياسى, مۇقان تولەباەۆتىڭ ء“بىرجان – سارا” وپەراسى تۋدى. بۇلار حالقىمىزدىڭ وشپەس مۇراسى رەتىندە ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتالادى.
سالتانات ساتىندە رامازان ەلەباەۆتىڭ 82 جاستاعى قارىنداسى قانيپا اجەي مەن ونىڭ قىزى قارلىعاشتىڭ ەستەلىك اڭگىمەلەرى اسەرلى شىقتى. الماتىدان كەلگەن قوناقتارعا ەڭبەك ارداگەرى, “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ بەلسەندىسى مەيرامبەك قيىقوۆ ءوزى رەداكتسياسىن باسقارعان “رامازان ەلەباەۆتىڭ ەلى” كىتابىن سىيعا تارتتى. سونداي-اق, قازىنا قارتتار جازۋشى جاماش نۇراليننىڭ, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى تاسبولات الپىسوۆتىڭ, باسقا دا ازاماتتاردىڭ تارتىمدى ءاڭگىمەلەرى كوپشىلىك كوڭىلىن تەربەپ ءوتتى.
توي سالتاناتى كومپوزيتوردىڭ تۋعان اۋىلى قۇدىقاعاشتا جالعاستى. تاۋ جەتەگىندەگى قاراعايلى ورماننىڭ قۇشاعىنداعى اۋىلدىڭ كىرە بەرىسىندە 17 مەترلىك ستەللا جارقىرايدى. مۇنى قۇدىقاعاشتىقتار جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قۇرمەتىنە ءوز قاراجاتتارىنا ورناتقان. اۋىل تويىنىڭ قازا بولعان جاۋىنگەرلەر ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, 1 مينوتتىك ءۇنسىزدىكپەن باستالۋىنىڭ تاعىلىم تولعانىسى مول ەدى. وسى ەلدەن 140 ازامات قان مايدانعا اتتانىپ, 90 ازامات ورالماي قالعان. سولاردىڭ ءبىرى – نەبارى 33 جاسىندا كوز جۇمعان رامازان ەلەباەۆ.
اتالار رۋحىنا ادال جۇرت توي قارساڭىندا باتىر جەرلەنگەن پسكوۆ وبلىسىنداعى نوۆوسوكولنيكي باۋىرلاستار زيراتىنان توپىراق الدىرعان بولاتىن. كاپسۋلا رامازاننىڭ اكەسى ەرجان جەرلەنگەن قورىمعا كومىلىپ, “ماڭگىلىك الاۋ” وتى جاعىلدى. بۇل ەل ءۇشىن كۇرەسكەن بارشا جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن اسپانداتقانى انىق.
بەرەكەلى قۇدىقاعاشتىڭ ىرگەسىندە كولەمى ودان ءبىر دە كەم ەمەس كيىز ءۇي قالاشىعى ورنالاسقان. تويدىڭ مادەني, سپورتتىق, تانىمدىق باي باعدارلاماسى ءتانتى قالدىرادى. ات جارىس, بالۋان كۇرەس, اقىندار ايتىسىنىڭ قىزىعى ءبىر توبە. كيىز ۇيلەردىڭ دارحان داستارقانى, كول-كوسىر كوڭىل اۋانى ەڭبەككەر ەلدىڭ ىرىزدىق مولشىلىعىن ايگىلەيدى.
ءيا, قۇدىقاعاش ەڭبەك زەينەتىنە بولەنگەن, ەكپىندى اتا-اجەلەرىنىڭ ۇلگىسىن جاراستى جالعاستىرعان ەل. بۇگىن جەزقازعانداعى شوقتىقتى “جايرەم” كەنىشىن العاش اشۋشىلاردىڭ ءبىرى, قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ماعاۋيا بيعاليەۆتىڭ, 1940 جىلى ءماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىنە قاتىسقان, احاتشا نۇرتازيننىڭ, 1950 جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان مال دارىگەرى احون ءابىلعازيننىڭ, مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك گەنەرال-مايورى ساتتىبەك بايتەمىروۆتىڭ, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ كومەكشىسى بولعان ساعىنتاي ءشارىپوۆتىڭ (ايەلى گۇلبارشىن قازىر كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ باس مامانى), قازىرگى بۋراباي اۋدانىنىڭ اكىمى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارعان مۇرات دوسانوۆتىڭ جانە باسقالاردىڭ ەسىمى قۇرمەتپەن اتاپ ءوتىلدى. اۋىلدىڭ قازىرگى تىرشىلىگىن جشس, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ مۇشەلەرى, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى گۇلدەنتىپ وتىر. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ كومەك-قولداۋىنا جۇرتشىلىق ءدان ريزا. ال, اعايىندى مۇقاجان, سەيىلحان شارىپوۆتەر ءوز قاراجاتىنا ەڭسەلى مەشىت ءۇيىن سالىپ جاتىر ەكەن.
بەدەلىڭ ءوسىپ, مارتەبەڭ كوتەرىلە بەرسىن قاسيەتتى قۇدىقاعاش!
باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى.
سۋرەتتەردە: 1. راحمەتوۆتار اۋلەتىنىڭ كيىز ءۇيى. 2. م. قيىقوۆ ر. ەلەباەۆتىڭ قارىنداسى قانيپا اجەيگە “رامازان ەلەباەۆتىڭ ەلى” كىتابىن تاپسىرۋدا.
ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى شەڭبەرىندەگى مەرەكە اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ۇيىنەن باستاۋ الدى. مۇندا رامازان ەلەباەۆتىڭ شىعارماشىلىق جولىنا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. ونى ەڭبەكشىلدەر اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قابيبوللا شاياحمەتوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوزبەن اشتى. جينالعان قاۋىم ج. مۋسين اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى احات نۇرتاستىڭ, “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عالىم شويكيننىڭ باياندامالارىن ىقىلاس قويا تىڭدادى.
ونەرگە دەگەن قۇشتارلىق قاراپايىم اۋىل بالاسىن ماسكەۋدەگى ا. لۋناچارسكي اتىنداعى تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنىڭ كومپوزيتورلىق بولىمىنە الىپ كەلگەن ەدى. ونى ويداعىداي بىتىرگەنىمەن, كەنەتتەن باستالعان سوعىس جالىندى جاستى مايدان جورىقتارىنا جەتەلەدى. اتاقتى پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا حالقىمىزدىڭ قاھارمان پەرزەنتتەرى باۋىرجان مومىش ۇلى, مالىك عابدۋللين, ءتولەگەن توقتاروۆپەن قارۋلاس جولداس بولعان ءانشى, سازگەر ەرلىگى ءۇشىن ەكى مارتە “قىزىل جۇلدىز” وردەنىمەن ماراپاتتالعان. سونىمەن بىرگە جاۋىنگەرلەردى ءوزىنىڭ وتتى جىر, جالىندى اندەرىمەن رۋحتاندىرا ءبىلدى. رامازان ەلەباەۆتىڭ “جولداستار”, “انا سىرى”, “قۋانىش”, “امانكەلدى تۋرالى ءان”, “جاز جىرى”, “قۇتتىقتاۋ”, “28 باتىردىڭ ءانى”, “پانفيلوۆشىلار مارشى”, “23-ءشى پولك مارشى”, “تالعار پولكىنىڭ مارشى”, “اەروپلان” سياقتى ءاندەرى جاۋعا وق بولىپ بورادى. ال, ايگىلى “جاس قازاق” ءانى (باستاپقى اتى “جاس قابىردىڭ باسىندا) ر. ەلەباەۆ شىعارماشىلىعىنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى ەدى. ءان قۇدىرەتى جونىندە ءمالىك عابدۋللين, ساۋىربەك باقبەرگەنوۆ, الەكساندر ليۆشيتس سوعىس جىلدارىنىڭ وزىندە تامسانا جازسا, وسى ءاننىڭ نەگىزىندە احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف ءحاميديدىڭ “جاس قازاق” وپەراسى, سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ “عاسىرلار ءۇنى” وراتورياسى, مۇقان تولەباەۆتىڭ ء“بىرجان – سارا” وپەراسى تۋدى. بۇلار حالقىمىزدىڭ وشپەس مۇراسى رەتىندە ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتالادى.
سالتانات ساتىندە رامازان ەلەباەۆتىڭ 82 جاستاعى قارىنداسى قانيپا اجەي مەن ونىڭ قىزى قارلىعاشتىڭ ەستەلىك اڭگىمەلەرى اسەرلى شىقتى. الماتىدان كەلگەن قوناقتارعا ەڭبەك ارداگەرى, “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ بەلسەندىسى مەيرامبەك قيىقوۆ ءوزى رەداكتسياسىن باسقارعان “رامازان ەلەباەۆتىڭ ەلى” كىتابىن سىيعا تارتتى. سونداي-اق, قازىنا قارتتار جازۋشى جاماش نۇراليننىڭ, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى تاسبولات الپىسوۆتىڭ, باسقا دا ازاماتتاردىڭ تارتىمدى ءاڭگىمەلەرى كوپشىلىك كوڭىلىن تەربەپ ءوتتى.
توي سالتاناتى كومپوزيتوردىڭ تۋعان اۋىلى قۇدىقاعاشتا جالعاستى. تاۋ جەتەگىندەگى قاراعايلى ورماننىڭ قۇشاعىنداعى اۋىلدىڭ كىرە بەرىسىندە 17 مەترلىك ستەللا جارقىرايدى. مۇنى قۇدىقاعاشتىقتار جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قۇرمەتىنە ءوز قاراجاتتارىنا ورناتقان. اۋىل تويىنىڭ قازا بولعان جاۋىنگەرلەر ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, 1 مينوتتىك ءۇنسىزدىكپەن باستالۋىنىڭ تاعىلىم تولعانىسى مول ەدى. وسى ەلدەن 140 ازامات قان مايدانعا اتتانىپ, 90 ازامات ورالماي قالعان. سولاردىڭ ءبىرى – نەبارى 33 جاسىندا كوز جۇمعان رامازان ەلەباەۆ.
اتالار رۋحىنا ادال جۇرت توي قارساڭىندا باتىر جەرلەنگەن پسكوۆ وبلىسىنداعى نوۆوسوكولنيكي باۋىرلاستار زيراتىنان توپىراق الدىرعان بولاتىن. كاپسۋلا رامازاننىڭ اكەسى ەرجان جەرلەنگەن قورىمعا كومىلىپ, “ماڭگىلىك الاۋ” وتى جاعىلدى. بۇل ەل ءۇشىن كۇرەسكەن بارشا جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن اسپانداتقانى انىق.
بەرەكەلى قۇدىقاعاشتىڭ ىرگەسىندە كولەمى ودان ءبىر دە كەم ەمەس كيىز ءۇي قالاشىعى ورنالاسقان. تويدىڭ مادەني, سپورتتىق, تانىمدىق باي باعدارلاماسى ءتانتى قالدىرادى. ات جارىس, بالۋان كۇرەس, اقىندار ايتىسىنىڭ قىزىعى ءبىر توبە. كيىز ۇيلەردىڭ دارحان داستارقانى, كول-كوسىر كوڭىل اۋانى ەڭبەككەر ەلدىڭ ىرىزدىق مولشىلىعىن ايگىلەيدى.
ءيا, قۇدىقاعاش ەڭبەك زەينەتىنە بولەنگەن, ەكپىندى اتا-اجەلەرىنىڭ ۇلگىسىن جاراستى جالعاستىرعان ەل. بۇگىن جەزقازعانداعى شوقتىقتى “جايرەم” كەنىشىن العاش اشۋشىلاردىڭ ءبىرى, قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ماعاۋيا بيعاليەۆتىڭ, 1940 جىلى ءماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىنە قاتىسقان, احاتشا نۇرتازيننىڭ, 1950 جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان مال دارىگەرى احون ءابىلعازيننىڭ, مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك گەنەرال-مايورى ساتتىبەك بايتەمىروۆتىڭ, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ كومەكشىسى بولعان ساعىنتاي ءشارىپوۆتىڭ (ايەلى گۇلبارشىن قازىر كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ باس مامانى), قازىرگى بۋراباي اۋدانىنىڭ اكىمى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارعان مۇرات دوسانوۆتىڭ جانە باسقالاردىڭ ەسىمى قۇرمەتپەن اتاپ ءوتىلدى. اۋىلدىڭ قازىرگى تىرشىلىگىن جشس, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ مۇشەلەرى, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى گۇلدەنتىپ وتىر. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ كومەك-قولداۋىنا جۇرتشىلىق ءدان ريزا. ال, اعايىندى مۇقاجان, سەيىلحان شارىپوۆتەر ءوز قاراجاتىنا ەڭسەلى مەشىت ءۇيىن سالىپ جاتىر ەكەن.
بەدەلىڭ ءوسىپ, مارتەبەڭ كوتەرىلە بەرسىن قاسيەتتى قۇدىقاعاش!
باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى.
سۋرەتتەردە: 1. راحمەتوۆتار اۋلەتىنىڭ كيىز ءۇيى. 2. م. قيىقوۆ ر. ەلەباەۆتىڭ قارىنداسى قانيپا اجەيگە “رامازان ەلەباەۆتىڭ ەلى” كىتابىن تاپسىرۋدا.
