ادالدىقتى تۋ ەتىپ, ءبىر اللاعا قاراعان,
ادىلدىكتىڭ جولىندا تابانى تايماس سارادان.
قارىپ پەنەن قاسەردىڭ كۇنىنە قيىن جاراعان,
اق تىلەكتى انادان, نامىستان, اردان جارالعان.
بەكبولاتتاي اردانى اق سۇتىمەن ەمىزىپ, ىنساپتى, اق الماستاي قاجىرلى ەتىپ تاربيەلەپ شىعارعان ايناگۇل انامىزبەن كوزى تىرىسىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك. جەدەل جاريالاماي, ەلىم دەگەندە ەلجىرەپ سالا بەرەتىن سەزىمى سەرگەك ابزال انامەن ءالى دە ءبىراز سىرلاسىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارسام دەگەنمىن. اللانىڭ جازۋىمەن ەسكە الۋ رەتىندە ۇسىنۋعا تۋرا كەلىپ وتىر.
– “كىسىنىڭ اتىن ماڭگى-باقي وشىرمەيتىن ونىڭ تىرلىكتە تاپقان ابىرويى بولسا كەرەك”, دەگەن ەكەن ابىلاي حان. ەكى عاسىردىڭ, تابانىنىڭ ءبۇرى جوق تالايلاردى تايعاق كەشۋدە تۋرا جولدان تايدىرىپ تا جىبەرگەن ەكى بىردەي وتپەلى كەزەڭنىڭ, ەردى ەتىگىمەن سۋ كەشتىرگەن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ دا تاۋقىمەتىن تارتقان كۋاگەرى بولىپ قانا قويماي, حالقىمىزعا ارقايسىسى ءبىر قاۋىم ەل بولىپ وتىرعان, “قازاقتى كورگىڭ كەلسە ءدال وسى دەپ كورسەتسە دۇنيەگە ۇيالمايتىن” ون ازاماتتى, ونىڭ ىشىندە “ەرتوستىگىم ءبىر بولەك” دەگەندەي ۇلتىمىزدىڭ نامىسىن قورعاپ, ابىرويىن اسقاقتاتىپ ءجۇرگەن بەكبولاتتى بەرگەن وزىڭىزبەن اڭگىمەنى ءسال ارەگىرەكتەن قوزعاسام دەيمىن. “الىپ – انادان” دەپ انانى اسا باعالاعان ءبىزدىڭ قازاقتا “تەك” دەگەن ۇعىم بار. باستاۋلاردىڭ باستاۋى – تەگىڭىزدى تاراتا وتىرساڭىز.
– ارعىننىڭ ىشىندە سايدالىدان تارايمىن, كەلگەن جەرىم توقا بولادى. بەكبولاتتىڭ اكەسىمەن ەكەۋمىز ناعاشىلى-جيەندىمىز. اكەم ۇلى بولماعان سەبەپتى اپاسىنا: “سەن ۇلىڭا مەنىڭ ايناگ ۇلىمدى ال, سوندا ول ءوز ۇلىمداي بولادى”, دەيدى. اكەمنىڭ ءسوزى قۇلاعىنا تيگەننەن كەيىن ءوزى پىسىق, اسىرەسە قالىڭ قولاڭ شاشى توبىعىنا تۇسەتىن كورىكتى قىز بولىپ وسكەن ماعان بەكبولاتتىڭ اكەسىنىڭ دە كوڭىلى كەتەدى. ءسويتىپ اكەم سەبەپ بولىپ, ەكەۋمىز قوسىلدىق. تۇڭعىشىم – الپىس ەكىدە, كەنجەم – بەكبولات قىرىق ۇشتە. وسى ەكى ارادا ون ءتورت قۇرساق كوتەردىم. تورتەۋى كىشكەنتايىندا شەتىنەپ كەتتى. ونىن ءوسىرىپ, ءبارى دە جوعارى ءبىلىم الدى. بەكبولاتتان ۇلكەن بەكزات دەگەن بالام جيىرما ۇشىندە جول اپاتىنان قايتىس بولدى. اناعا بالانىڭ ءبارى بىردەي. اتاقتى كۇيشى سايدالى سارى توقانىڭ تۇقىمدارىمىز. بالالارىمنىڭ ءبارى دە ناعاشى جاعىنا تارتقان دومبىراشى. اسىرەسە ۇلكەنىم مۇحامەتجان – توقانىڭ كۇيشىلىك مەكتەبىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن, تالاي سايىستا بايگە العان داۋلەسكەر كۇيشى. توقانىڭ ءتورت تولعاۋىن ونداي تارتاتىن ەشكىم جوق دەيدى كۇي تانيتىن ادامدار. بەكبولات – كەنجەم, “كىسى جىعاتىن بالۋاننىڭ اياعى قيسىق بولادى” دەگەندەي, جاسىنان قاسيەتتى بولاتىنى كىسى تانيتىن ادامعا بەلگىلى بولدى. ۇلكەنىم – مۇحامەتجان جانىبەك كارمەنوۆپەن جولداس بولىپ, العاش جانىبەكتى اۋىلعا الىپ كەلگەندە بەكبولات ءتورت جاستا عانا ەدى. ولار ءان ايتسا, ءتورت جاستاعى بالا وتىرا قالىپ تىڭدايدى. سوندا جانىبەك كارمەنوۆ توبەسىنەن بەس ساۋساعىمەن باسىپ ۇستاپ تۇرىپ; “مىناۋ ناعىز ماركس, ءاندى زەر سالىپ تىڭدايدى. ۇلكەن ادامداردىڭ كوبى بۇلاي تىڭداي المايدى. بۇل بولايىن دەپ تۇرعان بالا”, دەدى. اكەسى دە ءانشى ەدى. بەكبولاتتىڭ داۋسىنداي سۇمدىق بيىك بولماعانمەن, قۇلاققا وتە جاعىمدى ادەمى داۋىس بولاتىن, وعان بوتانىڭ داۋسى اينىماي تارتقان. باسىندا سولاي باستاعانمەن, وسە كەلە بەكبولاتتىڭ داۋىسى اسا بيىك, بوياۋى قانىق ەرەكشە بولدى. جۇرت سولاي باعالاپ ءجۇر عوي. مەنىڭ بالام دەپ يەمدەنگەنمەن, ءيسى قازاق ءبىزدىڭ بالامىز, بەكبولات كوپكە ورتاق, دەيدى. لايىم حالىق تىلەگىن تىلەيتىن قازاقتىڭ ورتاق بالاسى بولعانىنا قۋانامىن. ونىڭ بەر جاعىندا دىنگە جۋىقتىعى دا كوپشىلىككە سۇيىكتى ەتىپ كەتتى. ارتىق سويلەپ كەتەم بە, جۇرت ۇلتشىل دەيدى. ۇلتشىل ەكەنى دە راس, قازاققا, ۇلتىم دەگەنگە, دىنگە بۇرىپ تۇراتىنى دا راس. بىرەۋ ءمىن دەر, بىرەۋ ازاماتتىق بورىش دەر, ونى قالاي ايىراتىنىن وزدەرى بىلەدى. “اللانى ءسۇي, اللانىڭ حيكمەتىن سەز, دۇنيەدە نە قىزىق بار ودان باسقا!؟” دەپتى اباي اتالارىڭ. سول سياقتى بارشا حالىقتى ءسۇيىپ, جالپى ەلمەن قارىم-قاتىناس جاساپ, بارشاعا قىزمەت ەتۋگە ۇلكەن جۇرەك كەرەك. وسى قاسيەت بەكبولاتتا بار. ۋاقىتى جەتكەنىنشە, شاماسى كەلگەنىنشە حالىققا قىزمەت ەتۋگە تىرىسادى. قازاعىم دەگەندە, ءدىن دەگەندە, ونەر ادامى دەگەندە جۇرەگى ەرەكشە.
– بەكبولاتتىڭ انشىلىگى اكەدەن, كۇيشىلىگى مەن سازگەرلىگى ناعاشىدان, ءوزىم كورىپ, پايىمداۋىمشا, شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى شەشەدەن بەرىلگەن قاسيەت سەكىلدى. ال وزىڭىزگە كىمنەن دارىعان؟
– ارعى جاعىمىزدا يسا قاجى دەگەن بي اتامىز بولعان. اسا اقىلدى, ەرجۇرەك, بىلگىرلىگىنە ەشكىم تەڭ كەلمەيتىن, ەلدى اۋزىنا قاراتقان شەشەن ءارى كوسەم بولعانمەن, اشۋى قاتتى, الدىنا شىققاندى كەشىرمەيتىن اسا قاتال دا ادام بولعان ەكەن. بولىستىققا سايلاۋعا تۇسكەندە ءاربىر ەلۋ ۇيدەن سايلاناتىن ەلۋباسىن ەل نە دەيتىنىن بىلۋگە بارلاۋعا جىبەرەدى ەكەن. ەل: “يسا قاجى قانشا داۋىس السا دا ونى سايلامايمىز” دەگەنىن ەستىگەندە: “جۇرت دۇرىس ايتادى. كوپ قورقىتادى, تەرەڭ باتىرادى – وندا مەن سايلاۋعا تۇسپەيمىن”, دەپ سايلاۋعا تۇسپەي قالادى ەكەن. وسىنداي مىقتى اتامىز بولعان.
– كەۋدەگە سالماي, حالىقپەن ساناسا ءبىلۋ ناعىز كورەگەندىك. تەكتى اتانىڭ ۇرپاعى, ونەرپاز ۇل تاربيەلەگەن ءتالىمدى انانىڭ كەيىنگى ۇرپاعىنا ايتارى بار ما ەكەن؟
– ەل ءبىزدىڭ تىلەگىمىزدى قالاي تىلەسە, ءبىز دە ەلدىڭ تىلەگىن سولاي تىلەپ وتىرامىز. قازاقتىڭ جەرى قانداي كەڭ بولسا, پەيىلى دە سونداي كەڭ. سول نيەتىمىزگە قاراي بارلىق ەلدىڭ ىشىندە ەشقانداي قانتوگىسسىز ەگەمەندىگىمىزدى الىپ وتىرمىز. اللا سايىن دالا, شالقار كول, كەڭ بايتاق مەكەندى قازاقتىڭ كوڭىلىنە قاراي بەرگەن دەپ ماقتانامىن. شىنى دا سولاي. ەگەمەندىگىمىز باياندى بولسىن. حالقىمىزدىڭ ۇلتىم دەپ سوققان جۇرەگى امان بولىپ, بەيبىتشىلىكتى قالاعان تىلەگىن ساۋاپتان جازا بەرسىن.
– بەكبولاتتىڭ ەلجاندىلىعىنىڭ نەگىزى قايدان ەكەنىن توپشىلاپ وتىرعان سەكىلدىمىز. بەكبولات كوبىمىز سەكىلدى ايتىپ ءتۇسىندىرىپ قويۋمەن ءىس ءبىتتى دەمەي, ءبارىن وزىنەن باستايدى. ايتقان ءسوزىنىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, ءبىر باسىما ونەرىم دە, بەدەلىم دە, اتاق-ابىرويىم دا, ناپاقام دا جەتەدى دەپ جان راحاتىن كۇيتتەمەي, اداسقانعا تىكەلەي جول كورسەتۋگە اسىعادى. زاماننىڭ كۇرت وزگەرىسىنە ىلەسە الماي تىعىرىققا تىرەلىپ, شاڭىراعى شايقالىپ, اراق ءىشىپ قۇلدىراپ بارا جاتقان قانشاما ادامدى, ءتىپتى ۇيىنە جاتقىزىپ الىپ, كەۋدەسىنە ءۇمىت وتىن جاعىپ, بولاشاققا سەنىمىن ارتتىرىپ, جان دۇنيەسىن تازارتۋ ارقىلى تۋرا جولعا سالىپ, كەيبىرىن ءوزى ۇيلەندىرىپ, وتاۋ تىكتىرىپ جىبەرگەنىنە ءوزىم كۋامىن. وسى قازاققا عانا ءتان, بىراق سوڭعى كەزدە سيرەك كەزدەسەتىن ەرەكشەلىككە اينالىپ بارا جاتقان كوپشىلدىگىنىڭ قاينار كوزى تۋعان شاڭىراعىندا كورىپ, بويىنا ابدەن سىڭگەن قاسيەتتە ەكەنىن دە وزدەرىڭىزبەن تىعىز ارالاسقالى تۇسىنگەندەيمىن. بۇرىن دا ونەر ادامدارىنان ءسىزدىڭ ءۇيدىڭ بەلدەۋىنەن ات, تورىنەن قوناق كەتپەيتىنىن ەستىپ جۇرەتىنبىز. كۇندىز-ءتۇنى قوناق كۇتە ءجۇرىپ ون بالانى ۇقىپتىلىققا تاربيەلەۋ قيىن دا بولعان شىعار؟ ءسىزدىڭ زامانداستارىڭىزدىڭ بارىنە ۇلگەرە ءجۇرىپ, ءوزىڭىز سەكىلدى سەكسەننەن اسسا دا اجارىن دا ساقتاي الاتىنىنىڭ سىرى نەدە دەپ بىلەسىز؟ ءسىزدىڭ سەكسەننەن اسقانداعى ادەمى ساقتالعان اجارىڭىز, اقىل-پاراساتىڭىز, كيىم كيىسىڭىز مەن ءۇشىن ۇلكەن ونەگە مەكتەبى سەكىلدى. قازىر قوناعىن مەيرامحانادا كۇتىپ, اينالدىرعان ءبىر-ەكى بالاسىن كۇتۋشى جالداپ باقتىراتىن, سونىڭ وزىندە نە كۇيەۋىنىڭ جاعدايىن جاساۋعا, نە ءوز باسىن كۇتۋگە شاماسى كەلمەي جۇرەتىن كەلىنشەكتەرگە ايتارىڭىز...
– مەن سوعىس ۋاقىتىسىندا ون جەتى جاسىمدا تۇرمىسقا شىقتىم. ول وتە قيىن كەز ەدى عوي. ەگىن وراعى كەزىندە تاڭەرتەڭ جەيتىن ءبىر ۋىس بيدايىمىزدى ۇگىپ جاسىرىپ الىپ كەلەمىز. ستاليننىڭ زاڭى قاتال. ۇستاپ السا سوتتايدى. پىسىعىمىز كەلە قول ديىرمەنگە تارتىپ, نان ءپىسىرىپ ءجىبەرەمىز. ديىرمەن تاپساق قۋانامىز. نە ايلىق بەرمەيدى, نە ءوزىمىز تەرىپ جۇرگەن ەگىننىڭ ماساعىن دا الدىرمايدى. نەگە بۇلاي دەپ تە ايتا المايمىز. سوندا دا ون بالانىڭ بىرەۋى اش, ءبىرەۋى جالاڭاش بولعان جوق. اللا ءوزى جاساعان ادامىنا ريزىعىن ءوزى بەرەدى. مەنىڭ ءبىر مىنەزىم – وزىمنەن جوعارىعا قاراپ, وسىنداي بولسام, دەپ ەش ويلامايتىنمىن. جولداسىم ەكەۋمىزدىڭ ەڭبەگىمىزبەن تاپقانىمىزعا قاناعات ەتتىك. بالالارىمنىڭ ءبارى دە وقىپ ءبىلىم الدى. باسىمىزدىڭ اماندىعىنا شۇكىرلىك ەتتىك. وسى كۇنى سەندەر داعدارىس كەلە جاتىر, ول ەكى جىل بولادى, زاردابى تاعى ءبىر جىلعا سوزىلادى ەكەن دەيسىڭدەر. مەن قازاقتىڭ پەيىلىنە داعدارىس بولادى دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى, ءبىر جاپىراق نانى بولسا, جەتپەي جاتقانعا ءبولىپ بەرەدى. قىرىق ەكىنشى جىلى نەمىستەردى قازاقستانعا اۋدارعاندا ءبىر وتباسى نەمىستى ءبىزدىڭ ۇستىمىزگە كىرگىزدى. ءۇش بالاسى بار جەسىر ايەل. الگىلەر بەرگەن تاماعىمىزدى ىشپەيدى. ىشىڭدەر دەسەك, بەرەتىن اقشامىز جوق, دەيدى. ەي, تۇك تولەمە, ءىش, دەدىك. ءسويتىپ, وتباسىمىزدىڭ مۇشەسى ەتىپ قوسىپ الدىق. سوندا جاڭاعى نەمىس: “وي, شىركىن, مۇنداي دا مەيىرىمدى ۇلت بار دەپ كىم ويلاعان, ءبىر كۇن جۇمىس ىستەمەي, قازاق اراسىندا ەرتەڭىڭە ەش قامسىز ءومىر ءسۇرۋگە بولادى ەكەن”, دەپ تاڭ قالاتىن. سول نەمىستەردى تۇگەلدەي اسىراپ, كەيىنىرەك ءۇي الىپ بەردىم. نەمىستەر قايتاتىن ۋاقىت بولدى عوي, كەتەرىندە سول ۇيگە ءبىر تيىن اقشا الماي: “سىزدەن كورگەن جاقسىلىعىمىزدى قالاي ۇمىتامىز” دەپ ءۇيدى تەگىن تاستاپ كەتپەك بولدى. كەزىندە ءوزىم الىپ بەرسەم دە, شىعىسىمنان شىعارىپ جىبەرگەن ءۇيدى قالاي تەگىن الىپ قالام, سودان سول ءۇيدى ءبىر قاينىما الىپ بەرىپ, تيىنىن قولدارىنا ۇستاتىپ جىبەردىم. بارعاننان كەيىن دە ارالاسىپ تۇردىق. سولار قازاق اراسىندا تۇرعان كەزدەرىن ءالى كۇنگە اڭسايدى. اللاعا شۇكىر, سول پەيىلىمىزگە بەرىپ وتىر. شۇكىرلىك ەتىپ, باردى باعالاي بىلگەن ءجون. كوشەگە شىقساڭ جاياۋدان ماشينە كوپ. نەعىلعان داعدارىس؟ وسىنداي زاماندا باعا المايمىز دەپ بالا سانىن شەكتەۋ – بارىپ تۇرعان كۇنا, ەكىنشىدەن ۇلتىمىزعا قيانات. از ۇلت ءالسىز بولادى.
كوپ بالانى باعا المايمىن دەگەن دە سىلتاۋ. الدىڭعىلارى جەتى-سەگىزگە كەلگەن سوڭ-اق ءبىرىن-ءبىرى باعىپ, جەتىلىپ كەتەدى. ءبىر-بىرىنە باۋىرمال بولىپ وسەدى. وسىڭكىرەگەن سايىن قولعاناتىڭ دا كوبەيەدى. الگى ءبىر-ەكى بالاسىنىڭ ءوزىن كىسى جالداپ باقتىراتىندار كەيىن سونىڭ تاۋقىمەتىن تارتادى. اتا-اجە, اكە-شەشە كوكىرەگىنىڭ جىلۋىن سەزىنبەگەن بالادا قانداي مەيىرىم بولادى. كەلىندەرىمە ايتارىم: تۋىڭدار. بالا تۋعان سايىن, ونىڭ بالا كەزدەگى قىلىعىن, وسكەندەگى قىزىعىن كورگەن سايىن ادام جاسارا تۇسەدى. بوياۋمەن جاسارام دەمەي, بالالارىڭمەن جاسار.
– سىزبەن سىرلاسىپ, تۇپكى ويىڭىزعا تەرەڭ بويلاي تۇسكەن سايىن ۇلت بولاشاعىنا بايلانىستى بەكبولاتتى تولعاندىرمايتىن ەش نارسە جوعىن; ءتىل ءۇشىن دە, مەكتەپ وقۋلىنداعى كەمشىلىكتەر ءۇشىن دە, تولقۇجات جاساۋدا كەتكەن قاتەلىك ءۇشىن دە شىر-پىرى شىعىپ جۇرەتىنى, جەسىرىن قاڭعىتپاعان, جەتىمىن جىلاتپاعان, باۋىرمالدىق قازاقى قاسيەتتى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى ءتيىمدى ناسيحات قۇرالى – كينونىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانۋ ءۇشىن, حالىقتان لايىقتى باعاسىن العان “جەتىمدەر”, “اعايىندىلار” ءفيلمىن جاساپ, جاستار ساناسىنا ساۋلە تۇسىرۋگە تىرىساتىنىنىڭ دا باستاۋىندا ءوزىڭىز تۇرعان سەكىلدىسىز. ەندى قانداي كەلىن بولعانىڭىزدان سىر سۋىرتپاقتاي وتىرساق...
– جوعارىدا ايتتىم, ەنەم ءوزىمنىڭ اپام بولدى. ول كىسى جايباسارلاۋ بولدى. مەن كەلە سالىپ, ەدەندى قىرىپ, قارا قاعاز توسەپ, تاقتايداي تەگىستەپ, توسەنىشىن جۋىپ-شايىپ جايناتىپ قويدىم. قاي جەردە ۇقىپتى قولدى تىلەپ تۇرعان جۇمىس ىزدەپ تاۋىپ جۇرەتىنمىن. ەنەم نان دا جايا الماي, قولىمەن ءۇزىپ سالادى ەكەن. نان جايا المايتىن قانداي قاتىنسىڭ, سەنى دە قاتىن دەپ الدى ما دەپ ازىلدەيتىنمىن, تۋعان اپام عوي, رەنجىمەي, “تاقىلداماي قويشى, مەنىڭ بايىم دا سەنىڭ بايىڭنان كەم بولعان جوق, تىكىجان-تىكىجان اتانعان ەركە تىكىجاننىڭ الاقانىنا سالعان ايەلى بولدىم”, دەپ ك ۇلىپ الىپ, بالامدى باعاتىن. ەتتىڭ نانىن قاعازداي عىپ جايامىن, كومگەن نانىم قانداي, كورشىلەر سەنىڭ نانىڭ ۇلپاداي جۇمساق, ءدامدى دەپ سۇراپ جەيتىن. بالالارىم تاپ-تۇيناقتاي تازا ايناش, ايناش اتانعان پىسىق كەلىن بولدىم.
– قانداي ەنە بولدىڭىز؟ قىزدارىڭىزدى قالاي تاربيەلەدىڭىز؟ كۇيەۋىنە وكپەلەپ كەلسە, قالاي قارسى الدىڭىز؟
– كەلگەن كەلىنگە بىلگەنىمىزدى ۇيرەتىپ, ءوز قىزىمىزداي ۇيىرىمىزگە قوسىپ الامىز. ءۇش قىزدى ابىرويلى تاربيەلەپ ۇزاتقان ادامعا جۇماقتىڭ ەسىگى اشىق دەيدى عوي. ءبىز ءتورت قىزدى سالتىمىزعا ساي ابىرويلى تاربيەلەپ ۇزاتتىق. نە بىرەۋى كۇيەۋدەن ايرىلىسقان جوق, نە بىرەۋى شاعىم ايتىپ كەلگەن جوق. سەبەبى, مەن قىزدى وتە قاتتى ۇستادىم. كەشكىلىك ەشقايدا شىققان ەمەس. قازىر كۇيەۋبالالارىم ايتادى عوي: ء“سىزدىڭ ۇيگە بارۋ قيامەت ەدى, ۇيلەرىڭىزدىڭ ماڭايىنا جولاي المايتىنبىز” دەپ. سوسىن ۇزاتىلاردا: “بۇل ۇيدەن كەتتىڭ. ەندى قايتىپ كەلمەيسىڭدەر. بارعان جەرلەرىڭە تاستاي باتىپ, سۋداي سىڭەسىڭدەر” دەيتىنبىز. ءسوزىن سويلەسەڭ بالەگە قالدىڭ عوي, قازىرگى جاستار ءسوزىن سويلەيتىنىن بىلسە, ارقا سۇيەرىم بار دەپ بيلىككە ۇمتىلادى. قاشاندا ايەل ءوز ورنىن بىلگەنى دۇرىس. جاڭاارقا جۇرتى: “بالالارىڭنىڭ جەتىپ تۇرعانى سەنىڭ ارقاڭ عوي” دەيدى. ءاي, رامازاندى گەنەرال جاساۋ, بەكبولاتتى دەپۋتات جاساۋ مەنىڭ قولىمدا ما, وزدەرىنىڭ ەڭبەگى عوي دەسەم, “باستان قاتىرىپ تاربيەلەپ تاستاعانسىڭ عوي” دەيدى.
قۇدايعا مىڭ شۇكىر, بالالارىما ريزامىن. بالالارىمنىڭ دا كوڭىلىنىڭ ادالدىعى بولار, ەشبىرەۋى الدىما شىعىپ كورگەن جوق. راحاتىن كورىپ كەلەمىن. اللانىڭ بەرگەن جاسىنا دا, كورسەتكەن قىزىعىنا دا ريزامىن. ەندى وسى بالالاردىڭ الدىندا يمانىمدى بۇيىرتسا دەپ وتىرعان جايىم بار.
– اللا تۇقىم-تۇقيانىڭىزدى وسى قاسيەتتەن ايىرماسىن. ءالى دە كورەر قىزىعىڭىز كوپ بولسىن. سول قىزىقتى راحاتتانىپ كورۋ ءۇشىن تانىڭىزگە قۋات, دەنىڭىزگە ساۋلىق بەرسىن.
اڭگىمەلەسكەن ءزامزا قوڭىروۆا, جازۋشى.
ادالدىقتى تۋ ەتىپ, ءبىر اللاعا قاراعان,
ادىلدىكتىڭ جولىندا تابانى تايماس سارادان.
قارىپ پەنەن قاسەردىڭ كۇنىنە قيىن جاراعان,
اق تىلەكتى انادان, نامىستان, اردان جارالعان.
بەكبولاتتاي اردانى اق سۇتىمەن ەمىزىپ, ىنساپتى, اق الماستاي قاجىرلى ەتىپ تاربيەلەپ شىعارعان ايناگۇل انامىزبەن كوزى تىرىسىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك. جەدەل جاريالاماي, ەلىم دەگەندە ەلجىرەپ سالا بەرەتىن سەزىمى سەرگەك ابزال انامەن ءالى دە ءبىراز سىرلاسىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارسام دەگەنمىن. اللانىڭ جازۋىمەن ەسكە الۋ رەتىندە ۇسىنۋعا تۋرا كەلىپ وتىر.
– “كىسىنىڭ اتىن ماڭگى-باقي وشىرمەيتىن ونىڭ تىرلىكتە تاپقان ابىرويى بولسا كەرەك”, دەگەن ەكەن ابىلاي حان. ەكى عاسىردىڭ, تابانىنىڭ ءبۇرى جوق تالايلاردى تايعاق كەشۋدە تۋرا جولدان تايدىرىپ تا جىبەرگەن ەكى بىردەي وتپەلى كەزەڭنىڭ, ەردى ەتىگىمەن سۋ كەشتىرگەن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ دا تاۋقىمەتىن تارتقان كۋاگەرى بولىپ قانا قويماي, حالقىمىزعا ارقايسىسى ءبىر قاۋىم ەل بولىپ وتىرعان, “قازاقتى كورگىڭ كەلسە ءدال وسى دەپ كورسەتسە دۇنيەگە ۇيالمايتىن” ون ازاماتتى, ونىڭ ىشىندە “ەرتوستىگىم ءبىر بولەك” دەگەندەي ۇلتىمىزدىڭ نامىسىن قورعاپ, ابىرويىن اسقاقتاتىپ ءجۇرگەن بەكبولاتتى بەرگەن وزىڭىزبەن اڭگىمەنى ءسال ارەگىرەكتەن قوزعاسام دەيمىن. “الىپ – انادان” دەپ انانى اسا باعالاعان ءبىزدىڭ قازاقتا “تەك” دەگەن ۇعىم بار. باستاۋلاردىڭ باستاۋى – تەگىڭىزدى تاراتا وتىرساڭىز.
– ارعىننىڭ ىشىندە سايدالىدان تارايمىن, كەلگەن جەرىم توقا بولادى. بەكبولاتتىڭ اكەسىمەن ەكەۋمىز ناعاشىلى-جيەندىمىز. اكەم ۇلى بولماعان سەبەپتى اپاسىنا: “سەن ۇلىڭا مەنىڭ ايناگ ۇلىمدى ال, سوندا ول ءوز ۇلىمداي بولادى”, دەيدى. اكەمنىڭ ءسوزى قۇلاعىنا تيگەننەن كەيىن ءوزى پىسىق, اسىرەسە قالىڭ قولاڭ شاشى توبىعىنا تۇسەتىن كورىكتى قىز بولىپ وسكەن ماعان بەكبولاتتىڭ اكەسىنىڭ دە كوڭىلى كەتەدى. ءسويتىپ اكەم سەبەپ بولىپ, ەكەۋمىز قوسىلدىق. تۇڭعىشىم – الپىس ەكىدە, كەنجەم – بەكبولات قىرىق ۇشتە. وسى ەكى ارادا ون ءتورت قۇرساق كوتەردىم. تورتەۋى كىشكەنتايىندا شەتىنەپ كەتتى. ونىن ءوسىرىپ, ءبارى دە جوعارى ءبىلىم الدى. بەكبولاتتان ۇلكەن بەكزات دەگەن بالام جيىرما ۇشىندە جول اپاتىنان قايتىس بولدى. اناعا بالانىڭ ءبارى بىردەي. اتاقتى كۇيشى سايدالى سارى توقانىڭ تۇقىمدارىمىز. بالالارىمنىڭ ءبارى دە ناعاشى جاعىنا تارتقان دومبىراشى. اسىرەسە ۇلكەنىم مۇحامەتجان – توقانىڭ كۇيشىلىك مەكتەبىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن, تالاي سايىستا بايگە العان داۋلەسكەر كۇيشى. توقانىڭ ءتورت تولعاۋىن ونداي تارتاتىن ەشكىم جوق دەيدى كۇي تانيتىن ادامدار. بەكبولات – كەنجەم, “كىسى جىعاتىن بالۋاننىڭ اياعى قيسىق بولادى” دەگەندەي, جاسىنان قاسيەتتى بولاتىنى كىسى تانيتىن ادامعا بەلگىلى بولدى. ۇلكەنىم – مۇحامەتجان جانىبەك كارمەنوۆپەن جولداس بولىپ, العاش جانىبەكتى اۋىلعا الىپ كەلگەندە بەكبولات ءتورت جاستا عانا ەدى. ولار ءان ايتسا, ءتورت جاستاعى بالا وتىرا قالىپ تىڭدايدى. سوندا جانىبەك كارمەنوۆ توبەسىنەن بەس ساۋساعىمەن باسىپ ۇستاپ تۇرىپ; “مىناۋ ناعىز ماركس, ءاندى زەر سالىپ تىڭدايدى. ۇلكەن ادامداردىڭ كوبى بۇلاي تىڭداي المايدى. بۇل بولايىن دەپ تۇرعان بالا”, دەدى. اكەسى دە ءانشى ەدى. بەكبولاتتىڭ داۋسىنداي سۇمدىق بيىك بولماعانمەن, قۇلاققا وتە جاعىمدى ادەمى داۋىس بولاتىن, وعان بوتانىڭ داۋسى اينىماي تارتقان. باسىندا سولاي باستاعانمەن, وسە كەلە بەكبولاتتىڭ داۋىسى اسا بيىك, بوياۋى قانىق ەرەكشە بولدى. جۇرت سولاي باعالاپ ءجۇر عوي. مەنىڭ بالام دەپ يەمدەنگەنمەن, ءيسى قازاق ءبىزدىڭ بالامىز, بەكبولات كوپكە ورتاق, دەيدى. لايىم حالىق تىلەگىن تىلەيتىن قازاقتىڭ ورتاق بالاسى بولعانىنا قۋانامىن. ونىڭ بەر جاعىندا دىنگە جۋىقتىعى دا كوپشىلىككە سۇيىكتى ەتىپ كەتتى. ارتىق سويلەپ كەتەم بە, جۇرت ۇلتشىل دەيدى. ۇلتشىل ەكەنى دە راس, قازاققا, ۇلتىم دەگەنگە, دىنگە بۇرىپ تۇراتىنى دا راس. بىرەۋ ءمىن دەر, بىرەۋ ازاماتتىق بورىش دەر, ونى قالاي ايىراتىنىن وزدەرى بىلەدى. “اللانى ءسۇي, اللانىڭ حيكمەتىن سەز, دۇنيەدە نە قىزىق بار ودان باسقا!؟” دەپتى اباي اتالارىڭ. سول سياقتى بارشا حالىقتى ءسۇيىپ, جالپى ەلمەن قارىم-قاتىناس جاساپ, بارشاعا قىزمەت ەتۋگە ۇلكەن جۇرەك كەرەك. وسى قاسيەت بەكبولاتتا بار. ۋاقىتى جەتكەنىنشە, شاماسى كەلگەنىنشە حالىققا قىزمەت ەتۋگە تىرىسادى. قازاعىم دەگەندە, ءدىن دەگەندە, ونەر ادامى دەگەندە جۇرەگى ەرەكشە.
– بەكبولاتتىڭ انشىلىگى اكەدەن, كۇيشىلىگى مەن سازگەرلىگى ناعاشىدان, ءوزىم كورىپ, پايىمداۋىمشا, شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى شەشەدەن بەرىلگەن قاسيەت سەكىلدى. ال وزىڭىزگە كىمنەن دارىعان؟
– ارعى جاعىمىزدا يسا قاجى دەگەن بي اتامىز بولعان. اسا اقىلدى, ەرجۇرەك, بىلگىرلىگىنە ەشكىم تەڭ كەلمەيتىن, ەلدى اۋزىنا قاراتقان شەشەن ءارى كوسەم بولعانمەن, اشۋى قاتتى, الدىنا شىققاندى كەشىرمەيتىن اسا قاتال دا ادام بولعان ەكەن. بولىستىققا سايلاۋعا تۇسكەندە ءاربىر ەلۋ ۇيدەن سايلاناتىن ەلۋباسىن ەل نە دەيتىنىن بىلۋگە بارلاۋعا جىبەرەدى ەكەن. ەل: “يسا قاجى قانشا داۋىس السا دا ونى سايلامايمىز” دەگەنىن ەستىگەندە: “جۇرت دۇرىس ايتادى. كوپ قورقىتادى, تەرەڭ باتىرادى – وندا مەن سايلاۋعا تۇسپەيمىن”, دەپ سايلاۋعا تۇسپەي قالادى ەكەن. وسىنداي مىقتى اتامىز بولعان.
– كەۋدەگە سالماي, حالىقپەن ساناسا ءبىلۋ ناعىز كورەگەندىك. تەكتى اتانىڭ ۇرپاعى, ونەرپاز ۇل تاربيەلەگەن ءتالىمدى انانىڭ كەيىنگى ۇرپاعىنا ايتارى بار ما ەكەن؟
– ەل ءبىزدىڭ تىلەگىمىزدى قالاي تىلەسە, ءبىز دە ەلدىڭ تىلەگىن سولاي تىلەپ وتىرامىز. قازاقتىڭ جەرى قانداي كەڭ بولسا, پەيىلى دە سونداي كەڭ. سول نيەتىمىزگە قاراي بارلىق ەلدىڭ ىشىندە ەشقانداي قانتوگىسسىز ەگەمەندىگىمىزدى الىپ وتىرمىز. اللا سايىن دالا, شالقار كول, كەڭ بايتاق مەكەندى قازاقتىڭ كوڭىلىنە قاراي بەرگەن دەپ ماقتانامىن. شىنى دا سولاي. ەگەمەندىگىمىز باياندى بولسىن. حالقىمىزدىڭ ۇلتىم دەپ سوققان جۇرەگى امان بولىپ, بەيبىتشىلىكتى قالاعان تىلەگىن ساۋاپتان جازا بەرسىن.
– بەكبولاتتىڭ ەلجاندىلىعىنىڭ نەگىزى قايدان ەكەنىن توپشىلاپ وتىرعان سەكىلدىمىز. بەكبولات كوبىمىز سەكىلدى ايتىپ ءتۇسىندىرىپ قويۋمەن ءىس ءبىتتى دەمەي, ءبارىن وزىنەن باستايدى. ايتقان ءسوزىنىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, ءبىر باسىما ونەرىم دە, بەدەلىم دە, اتاق-ابىرويىم دا, ناپاقام دا جەتەدى دەپ جان راحاتىن كۇيتتەمەي, اداسقانعا تىكەلەي جول كورسەتۋگە اسىعادى. زاماننىڭ كۇرت وزگەرىسىنە ىلەسە الماي تىعىرىققا تىرەلىپ, شاڭىراعى شايقالىپ, اراق ءىشىپ قۇلدىراپ بارا جاتقان قانشاما ادامدى, ءتىپتى ۇيىنە جاتقىزىپ الىپ, كەۋدەسىنە ءۇمىت وتىن جاعىپ, بولاشاققا سەنىمىن ارتتىرىپ, جان دۇنيەسىن تازارتۋ ارقىلى تۋرا جولعا سالىپ, كەيبىرىن ءوزى ۇيلەندىرىپ, وتاۋ تىكتىرىپ جىبەرگەنىنە ءوزىم كۋامىن. وسى قازاققا عانا ءتان, بىراق سوڭعى كەزدە سيرەك كەزدەسەتىن ەرەكشەلىككە اينالىپ بارا جاتقان كوپشىلدىگىنىڭ قاينار كوزى تۋعان شاڭىراعىندا كورىپ, بويىنا ابدەن سىڭگەن قاسيەتتە ەكەنىن دە وزدەرىڭىزبەن تىعىز ارالاسقالى تۇسىنگەندەيمىن. بۇرىن دا ونەر ادامدارىنان ءسىزدىڭ ءۇيدىڭ بەلدەۋىنەن ات, تورىنەن قوناق كەتپەيتىنىن ەستىپ جۇرەتىنبىز. كۇندىز-ءتۇنى قوناق كۇتە ءجۇرىپ ون بالانى ۇقىپتىلىققا تاربيەلەۋ قيىن دا بولعان شىعار؟ ءسىزدىڭ زامانداستارىڭىزدىڭ بارىنە ۇلگەرە ءجۇرىپ, ءوزىڭىز سەكىلدى سەكسەننەن اسسا دا اجارىن دا ساقتاي الاتىنىنىڭ سىرى نەدە دەپ بىلەسىز؟ ءسىزدىڭ سەكسەننەن اسقانداعى ادەمى ساقتالعان اجارىڭىز, اقىل-پاراساتىڭىز, كيىم كيىسىڭىز مەن ءۇشىن ۇلكەن ونەگە مەكتەبى سەكىلدى. قازىر قوناعىن مەيرامحانادا كۇتىپ, اينالدىرعان ءبىر-ەكى بالاسىن كۇتۋشى جالداپ باقتىراتىن, سونىڭ وزىندە نە كۇيەۋىنىڭ جاعدايىن جاساۋعا, نە ءوز باسىن كۇتۋگە شاماسى كەلمەي جۇرەتىن كەلىنشەكتەرگە ايتارىڭىز...
– مەن سوعىس ۋاقىتىسىندا ون جەتى جاسىمدا تۇرمىسقا شىقتىم. ول وتە قيىن كەز ەدى عوي. ەگىن وراعى كەزىندە تاڭەرتەڭ جەيتىن ءبىر ۋىس بيدايىمىزدى ۇگىپ جاسىرىپ الىپ كەلەمىز. ستاليننىڭ زاڭى قاتال. ۇستاپ السا سوتتايدى. پىسىعىمىز كەلە قول ديىرمەنگە تارتىپ, نان ءپىسىرىپ ءجىبەرەمىز. ديىرمەن تاپساق قۋانامىز. نە ايلىق بەرمەيدى, نە ءوزىمىز تەرىپ جۇرگەن ەگىننىڭ ماساعىن دا الدىرمايدى. نەگە بۇلاي دەپ تە ايتا المايمىز. سوندا دا ون بالانىڭ بىرەۋى اش, ءبىرەۋى جالاڭاش بولعان جوق. اللا ءوزى جاساعان ادامىنا ريزىعىن ءوزى بەرەدى. مەنىڭ ءبىر مىنەزىم – وزىمنەن جوعارىعا قاراپ, وسىنداي بولسام, دەپ ەش ويلامايتىنمىن. جولداسىم ەكەۋمىزدىڭ ەڭبەگىمىزبەن تاپقانىمىزعا قاناعات ەتتىك. بالالارىمنىڭ ءبارى دە وقىپ ءبىلىم الدى. باسىمىزدىڭ اماندىعىنا شۇكىرلىك ەتتىك. وسى كۇنى سەندەر داعدارىس كەلە جاتىر, ول ەكى جىل بولادى, زاردابى تاعى ءبىر جىلعا سوزىلادى ەكەن دەيسىڭدەر. مەن قازاقتىڭ پەيىلىنە داعدارىس بولادى دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى, ءبىر جاپىراق نانى بولسا, جەتپەي جاتقانعا ءبولىپ بەرەدى. قىرىق ەكىنشى جىلى نەمىستەردى قازاقستانعا اۋدارعاندا ءبىر وتباسى نەمىستى ءبىزدىڭ ۇستىمىزگە كىرگىزدى. ءۇش بالاسى بار جەسىر ايەل. الگىلەر بەرگەن تاماعىمىزدى ىشپەيدى. ىشىڭدەر دەسەك, بەرەتىن اقشامىز جوق, دەيدى. ەي, تۇك تولەمە, ءىش, دەدىك. ءسويتىپ, وتباسىمىزدىڭ مۇشەسى ەتىپ قوسىپ الدىق. سوندا جاڭاعى نەمىس: “وي, شىركىن, مۇنداي دا مەيىرىمدى ۇلت بار دەپ كىم ويلاعان, ءبىر كۇن جۇمىس ىستەمەي, قازاق اراسىندا ەرتەڭىڭە ەش قامسىز ءومىر ءسۇرۋگە بولادى ەكەن”, دەپ تاڭ قالاتىن. سول نەمىستەردى تۇگەلدەي اسىراپ, كەيىنىرەك ءۇي الىپ بەردىم. نەمىستەر قايتاتىن ۋاقىت بولدى عوي, كەتەرىندە سول ۇيگە ءبىر تيىن اقشا الماي: “سىزدەن كورگەن جاقسىلىعىمىزدى قالاي ۇمىتامىز” دەپ ءۇيدى تەگىن تاستاپ كەتپەك بولدى. كەزىندە ءوزىم الىپ بەرسەم دە, شىعىسىمنان شىعارىپ جىبەرگەن ءۇيدى قالاي تەگىن الىپ قالام, سودان سول ءۇيدى ءبىر قاينىما الىپ بەرىپ, تيىنىن قولدارىنا ۇستاتىپ جىبەردىم. بارعاننان كەيىن دە ارالاسىپ تۇردىق. سولار قازاق اراسىندا تۇرعان كەزدەرىن ءالى كۇنگە اڭسايدى. اللاعا شۇكىر, سول پەيىلىمىزگە بەرىپ وتىر. شۇكىرلىك ەتىپ, باردى باعالاي بىلگەن ءجون. كوشەگە شىقساڭ جاياۋدان ماشينە كوپ. نەعىلعان داعدارىس؟ وسىنداي زاماندا باعا المايمىز دەپ بالا سانىن شەكتەۋ – بارىپ تۇرعان كۇنا, ەكىنشىدەن ۇلتىمىزعا قيانات. از ۇلت ءالسىز بولادى.
كوپ بالانى باعا المايمىن دەگەن دە سىلتاۋ. الدىڭعىلارى جەتى-سەگىزگە كەلگەن سوڭ-اق ءبىرىن-ءبىرى باعىپ, جەتىلىپ كەتەدى. ءبىر-بىرىنە باۋىرمال بولىپ وسەدى. وسىڭكىرەگەن سايىن قولعاناتىڭ دا كوبەيەدى. الگى ءبىر-ەكى بالاسىنىڭ ءوزىن كىسى جالداپ باقتىراتىندار كەيىن سونىڭ تاۋقىمەتىن تارتادى. اتا-اجە, اكە-شەشە كوكىرەگىنىڭ جىلۋىن سەزىنبەگەن بالادا قانداي مەيىرىم بولادى. كەلىندەرىمە ايتارىم: تۋىڭدار. بالا تۋعان سايىن, ونىڭ بالا كەزدەگى قىلىعىن, وسكەندەگى قىزىعىن كورگەن سايىن ادام جاسارا تۇسەدى. بوياۋمەن جاسارام دەمەي, بالالارىڭمەن جاسار.
– سىزبەن سىرلاسىپ, تۇپكى ويىڭىزعا تەرەڭ بويلاي تۇسكەن سايىن ۇلت بولاشاعىنا بايلانىستى بەكبولاتتى تولعاندىرمايتىن ەش نارسە جوعىن; ءتىل ءۇشىن دە, مەكتەپ وقۋلىنداعى كەمشىلىكتەر ءۇشىن دە, تولقۇجات جاساۋدا كەتكەن قاتەلىك ءۇشىن دە شىر-پىرى شىعىپ جۇرەتىنى, جەسىرىن قاڭعىتپاعان, جەتىمىن جىلاتپاعان, باۋىرمالدىق قازاقى قاسيەتتى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى ءتيىمدى ناسيحات قۇرالى – كينونىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانۋ ءۇشىن, حالىقتان لايىقتى باعاسىن العان “جەتىمدەر”, “اعايىندىلار” ءفيلمىن جاساپ, جاستار ساناسىنا ساۋلە تۇسىرۋگە تىرىساتىنىنىڭ دا باستاۋىندا ءوزىڭىز تۇرعان سەكىلدىسىز. ەندى قانداي كەلىن بولعانىڭىزدان سىر سۋىرتپاقتاي وتىرساق...
– جوعارىدا ايتتىم, ەنەم ءوزىمنىڭ اپام بولدى. ول كىسى جايباسارلاۋ بولدى. مەن كەلە سالىپ, ەدەندى قىرىپ, قارا قاعاز توسەپ, تاقتايداي تەگىستەپ, توسەنىشىن جۋىپ-شايىپ جايناتىپ قويدىم. قاي جەردە ۇقىپتى قولدى تىلەپ تۇرعان جۇمىس ىزدەپ تاۋىپ جۇرەتىنمىن. ەنەم نان دا جايا الماي, قولىمەن ءۇزىپ سالادى ەكەن. نان جايا المايتىن قانداي قاتىنسىڭ, سەنى دە قاتىن دەپ الدى ما دەپ ازىلدەيتىنمىن, تۋعان اپام عوي, رەنجىمەي, “تاقىلداماي قويشى, مەنىڭ بايىم دا سەنىڭ بايىڭنان كەم بولعان جوق, تىكىجان-تىكىجان اتانعان ەركە تىكىجاننىڭ الاقانىنا سالعان ايەلى بولدىم”, دەپ ك ۇلىپ الىپ, بالامدى باعاتىن. ەتتىڭ نانىن قاعازداي عىپ جايامىن, كومگەن نانىم قانداي, كورشىلەر سەنىڭ نانىڭ ۇلپاداي جۇمساق, ءدامدى دەپ سۇراپ جەيتىن. بالالارىم تاپ-تۇيناقتاي تازا ايناش, ايناش اتانعان پىسىق كەلىن بولدىم.
– قانداي ەنە بولدىڭىز؟ قىزدارىڭىزدى قالاي تاربيەلەدىڭىز؟ كۇيەۋىنە وكپەلەپ كەلسە, قالاي قارسى الدىڭىز؟
– كەلگەن كەلىنگە بىلگەنىمىزدى ۇيرەتىپ, ءوز قىزىمىزداي ۇيىرىمىزگە قوسىپ الامىز. ءۇش قىزدى ابىرويلى تاربيەلەپ ۇزاتقان ادامعا جۇماقتىڭ ەسىگى اشىق دەيدى عوي. ءبىز ءتورت قىزدى سالتىمىزعا ساي ابىرويلى تاربيەلەپ ۇزاتتىق. نە بىرەۋى كۇيەۋدەن ايرىلىسقان جوق, نە بىرەۋى شاعىم ايتىپ كەلگەن جوق. سەبەبى, مەن قىزدى وتە قاتتى ۇستادىم. كەشكىلىك ەشقايدا شىققان ەمەس. قازىر كۇيەۋبالالارىم ايتادى عوي: ء“سىزدىڭ ۇيگە بارۋ قيامەت ەدى, ۇيلەرىڭىزدىڭ ماڭايىنا جولاي المايتىنبىز” دەپ. سوسىن ۇزاتىلاردا: “بۇل ۇيدەن كەتتىڭ. ەندى قايتىپ كەلمەيسىڭدەر. بارعان جەرلەرىڭە تاستاي باتىپ, سۋداي سىڭەسىڭدەر” دەيتىنبىز. ءسوزىن سويلەسەڭ بالەگە قالدىڭ عوي, قازىرگى جاستار ءسوزىن سويلەيتىنىن بىلسە, ارقا سۇيەرىم بار دەپ بيلىككە ۇمتىلادى. قاشاندا ايەل ءوز ورنىن بىلگەنى دۇرىس. جاڭاارقا جۇرتى: “بالالارىڭنىڭ جەتىپ تۇرعانى سەنىڭ ارقاڭ عوي” دەيدى. ءاي, رامازاندى گەنەرال جاساۋ, بەكبولاتتى دەپۋتات جاساۋ مەنىڭ قولىمدا ما, وزدەرىنىڭ ەڭبەگى عوي دەسەم, “باستان قاتىرىپ تاربيەلەپ تاستاعانسىڭ عوي” دەيدى.
قۇدايعا مىڭ شۇكىر, بالالارىما ريزامىن. بالالارىمنىڭ دا كوڭىلىنىڭ ادالدىعى بولار, ەشبىرەۋى الدىما شىعىپ كورگەن جوق. راحاتىن كورىپ كەلەمىن. اللانىڭ بەرگەن جاسىنا دا, كورسەتكەن قىزىعىنا دا ريزامىن. ەندى وسى بالالاردىڭ الدىندا يمانىمدى بۇيىرتسا دەپ وتىرعان جايىم بار.
– اللا تۇقىم-تۇقيانىڭىزدى وسى قاسيەتتەن ايىرماسىن. ءالى دە كورەر قىزىعىڭىز كوپ بولسىن. سول قىزىقتى راحاتتانىپ كورۋ ءۇشىن تانىڭىزگە قۋات, دەنىڭىزگە ساۋلىق بەرسىن.
اڭگىمەلەسكەن ءزامزا قوڭىروۆا, جازۋشى.
سوڭعى جاڭالىقتار
قاراعاندىدا ەسىرتكى تاراتقان كاسىپكەر سوتتالدى
ەسىرتكى • كەشە
ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە «قانىش الەمى» ورتالىعى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
ماڭعىستاۋدا ەلدەگى ەكىنشى بىرەگەي جەدەل جاردەم ستانتسياسى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
قار مەن تۇمان: 14 اقپاندا ەلىمىزدە داۋىلدى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
الماتىدا قانشا جاڭا مەديتسينالىق مەكەمە بوي كوتەرەدى؟
ايماقتار • كەشە
قازاقستان ازاماتتارىنا نەلىكتەن اقش ۆيزاسى بەرىلمەيدى؟
ساياسات • كەشە
ميحايل شايدوروۆ جۇلدەگە تالاسادى: تىكەلەي ەفيردى قايدان كورۋگە بولادى؟
قىسقى سپورت • كەشە
تاعى ءبىر وڭىرىندە مۇناي ىزدەۋ جۇمىستارى باستالادى
ايماقتار • كەشە
الماتىنىڭ ءبىر بولىگىندە توتەنشە جاعداي جاريالاندى
توتەنشە جاعداي • كەشە
