اشىقتىق پەن جاريالىلىق قاراعاندى وبلىستىق سوتىندا قالىپتاسقان ۇلگىلى ءۇردىس

تالاپ جانە ءتارتىپ

بۇل كۇندە قاراعاندى وبلىستىق سوتى قىزمەتىنىڭ كوپشىلىككە اقپا­رات­تىق اشىقتىعى كەڭەيە ءتۇستى. بيىل جىل باسىندا قۇرىلعان باس­پا­سوز ورتالىعى ار­قى­لى سوت جۇيە­سى­نىڭ جۇمىسى جونىندە تۇسىنىكتەر مەن مالىمەتتەردى, سا­راپ­تامالىق ما­تەريالداردى قول­ما-قول الۋعا بو­لا­تىندىعىنا كوز جەتتى. سونىمەن قاتار ىسكە قوسىلعان وبلىستىق سوت­تىڭ ارنايى ۆەب-سايتى ونىمەن تا­نى­سۋعا ىنتا تانىتۋشىلاردىڭ ءبا­رىنە قوسا قولايلى مۇمكىندىك تۋ­عى­زىپ وتىر. قوعام مەن قالىڭ جۇرتقا اتقا­رى­لىپ جاتقان ىستەردىڭ جاريا­لى­­لى­عىن, قولجەتىمدى بولۋىن, ونىڭ حا­لىق­ارالىق تالاپتارعا ساي كەلۋىن قام­تاماسىز ەتۋدە, قۇقىقتىق مادە­نيەتتى قالىپتاستىرۋدا تاعى ءبىر شارانىڭ جاعىمدى جاڭالىق بولىپ قا­بىلدانعانىن اتاۋعا بولادى. ءبۇ­گىندە قالالىق, اۋداندىق سوتتاردىڭ ءبا­رىندە “انىقتاما بەرۋ ءدۇڭ­گىر­شەگى” جۇمىس ىستەيدى. ول سوت پروتسە­سى­نە قاتىسۋشى تاراپتارعا سوت اكتى­ل­ەرىنىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىرۋگە, ولار­دىڭ تالاپ-ارىزدار ۇلگىلەرىن دۇ­رىس تولتىرۋعا كومەك كورسەتەدى. وبلىستىق سوتتا اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ىستەر بويىنشا كەلۋشىلەر ءۇشىن مونيتورينگ جۇمىس ىستەيدى. سول ارقىلى ءار تاراپ­تاردىڭ ءىستىڭ ءوتۋ كەستەسىمەن تولىق حاباردار بولۋى جەڭىل ءارى ەشكىمدى مازالامايدى, ساناۋلى ساتتە كۇنىن جانە ۋاقىتىن ءبىلىپ قايتادى. ال وبلىستىق سوت جانىنان قۇ­رى­لعان سوت قىزمەتىندەگى سۋديا­لار­دىڭ سوت تورەلىگىن اتقارۋ ساپاسىنا مو­نيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى كو­ميسسيا سوت قىزمەتىنىڭ ساپاسىن انىقتاپ, تالداۋ جۇرگىزەدى. سونداي-اق سوت اكتىلەرىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ورىندالۋ مەرزىمىن باقىلاپ, سوت ءون­دىرىسىندە جىبەرىلگەن زاڭ بۇزۋ­شى­لىقتاردى, ولقىلىقتاردى دەر كە­زىندە انىقتايدى. وسى ورايدا ۇنەمى جۇرگىزىلىپ وتىراتىن رەيتينگ سوتتار جۇمىسى قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن سا­رالايدى. رەيتينگتەر كورسەتكىشىمەن كىم-كىم دە تانىسا الادى. سۋديالار­دىڭ بىلىكتىلىك القالارى جانە سوت ءادىبى جونىندەگى كوميسسيا, سوت ءتو­رە­لىگىن اتقارۋداعى زاڭداردىڭ ءبىرىڭ­عاي قولدانىلۋىن جانە ولاردىڭ ءمۇل­تىك­سىز ورىندالۋىن جۇزەگە اسى­رۋدى باقىلايتىن كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ بارى­سىن­دا ءار قۇقىق سالاسىنا قا­تىستى زاڭ شەڭبەرىندە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتەتىن جانە ولاردىڭ ۇستىنە­ن تۇسكەن ارىزداردى قارايتىن سۋديا­لارعا ادىستەمەلىك كومەك كور­سەتۋ جانە شاعىمداردى قاراۋ ءجو­نىندەگى توپ سياقتى ىشكى بۋىندار­دىڭ جۇمىسى دا جاريالىلىققا اشىق. مۇ­نىڭ ءوزى بۇقارالىق اقپا­رات قۇرال­دارىمەن بايلانىستى نىعايتا تۇسۋدە. سونىڭ ارقا­سىندا جۇرت سوت جۇيەسى جۇمىسى جونىندە كۇننەن-كۇنگە كەڭىنەن قۇلاعدار بولىپ وتىر. قازىر ءبىز كۋاگەر بولىپ ءجۇر­گەن­دەي, باق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر, سۇحباتتار ءجيى وتكىزىلە باستادى. ولار وبلىستىق سوتپەن شەكتەلىپ قال­ماي قالالىق جانە اۋداندىق سوتتاردا دا ۇلگىلى ۇردىسكە اينالىپ بارادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ساران, اباي, شاحتينسك, تەمىرتاۋ قالا­لىق, وساكاروۆ, قازىبەك بي اۋدان­دىق سوتتارىندا وتكەن ءباسپاسوز كون­فەرەنتسيالارى ءارى قاراي جال­عا­سىپ جاتىر. بۇل رەتتە تۇرعىندار ارا­سىندا جۇرگىزىلىپ تۇراتىن سوتسيو­لوگيالىق زەرتتەۋلەر كورسەتكەنىن­دەي, ازاماتتاردىڭ سوتتارعا سەنىم­دى­لىگى ارتقان, ءوز قۇقىقتارى قور­عا­لۋىن قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا جاۋاپ­كەر­شىلىك كۇشەيگەن, سوت تورەلىگىنە جۇگىنۋگە ىنتا ۇلعايعان. كەيىنگى كەزدە دوڭگەلەك ۇستەل­دەر­دىڭ دە جيىرەك ۇيىمداستىرىلۋى كوزگە تۇسەرلىك قۇبىلىس. قۇقىق سا­لاسىندا قوردالانعان ماسەلەلەردىن شەشىمى تابىلۋى ءۇشىن بىرلەسكەن ارەكەتتى جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك ور­گاندار جانە قوعامدىق ۇيىمدارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستى ورنىق­تى­رۋ­عا باعىتتالعان مۇنداي شارالار­دىڭ ءبىرى, ماسەلەن, ناشاقورلىق جاي­ىنا ارنالدى. بۇعان قاتىستى قىلمىستىق ىستەردى قوزعاپ, تەك­سەرۋ­دە ايعاقتاردىڭ انىق, مەديتسينالىق تەكسەرىس كەزىندە ەسىرتكى زاتتاردىڭ قولدانۋى بۇلتارتپاستاي دالەلدى بولۋى, وسى كەسەلگە قارسى كۇرەستە كوپ­شىلىكتىڭ كومەگىنە سۇيەنۋ, جاس­وسپىرىمدەرگە زالال-زاردابىن ءتۇسى­نىكتى جەتكىزۋ قاجەتتىگى ورتاعا سا­لىن­دى. نەمەسە “مەكەمەلەردەن نە­سيە قارىز ءوندىرۋ بويىنشا تالاپ-ارىزداردان تۋىندايتىن داۋلار تۋرالى” اتتى تاقىرىپتاعى اڭگىمە دە بەيجاي قال­دىرمايدى. بىلايعى قاتىسۋشىلارعا دا وسىنداي ءدوڭ­گە­لەك ۇستەلدەردىڭ ەسىگى اشىق. سوت جۇيەسىندەگى وزەكتى دەگەن ءما­سەلەلەردى تانىستىرۋدى تەرەڭ­دە­تۋ­گە “قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت ورگاندارىنىڭ بىرىڭعاي اۆتومات­تان­دىرىلعان اقپاراتتىق تالداۋ جۇيەسىنىڭ ارنايى اشىلۋ ءراسىمى جانە وزىق تەحنولوگياسىن اقپارات­تان­دىرۋ تۋرالى” كەڭەيتىلگەن سە­مي­ناردىڭ ىقپالى ۇلكەن بولعاندى­عىن ايتا كەتۋ كەرەك. وندا بااتج باعدارلاماسىنىڭ اشىلۋ تاريحى, ونىڭ قولدانىلۋى مەن تيىمدىلىگى جايلى اقپاراتتارمەن ءباسپاسوز وكىل­دەرى دە تانىسا الدى. جالپى, سوت راسىمدەرىنىڭ اشىق­تىعى مەن انىقتىعىن بارىنشا قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان شا­را­لار ىشىندە اشىق ەسىك كۇندەرى دە ەلەۋلى ورىن الاتىندىعىن اتاعان ءجون. بالقاش, جەزقازعان قالالىق سوتتارىندا وبلىستىق سوتتىڭ ءتور­اعا­سى ە.سەرىكباەۆ, وبلىستىق سوت­تار اكىمشىسىنىڭ ورىنباسارى د.قۇس­بەكوۆتىڭ قاتىسۋىمەن باستالعان بۇل شارالار جالعاسۋ ۇستىندە. ازاماتتار تاراپىنان ول قولداۋ تاۋىپ جانە تۇراقتى وتكىزىلۋى تىلەنىپ ءجۇر. سوعان سايكەس بىلىكتى سۋديالاردىڭ, جاۋاپ­تى قىزمەتكەرلەردىڭ بۇگىندە جەر-جەر­گە ساپارلارى ءجيى ۇيىمداستى­رىلادى. جاقىندا ءبىز ارىپتەستەرىمىز باسىن اي سايىن قوسىپ تۇراتىن وب­لىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز ورتالى­عىن­دا سوت وندىرىسىندەگى ازاماتتىق, قىلمىستىق, اكىمشىلىك ىستەردىڭ قارالۋ ساپاسى, سوت اكتىلەرىنىڭ تۇ­راق­تىلىعى مەن ۋاقىتىلى ورىن­دا­لۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سۋديالاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقسا­تىن­داعى ءىس-شارالارمەن تولىق تانىسا الدىق. سونىمەن بىرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋعا بايلانىستى ءتۇسىن­دىرىلگەن اقپاراتتاردىڭ بۇل سالادان ماقالالار جازۋىمىزدا كومەگى بولماقتىعى داۋسىز. ەندى ءسوز ورايىندا سوڭعى جا­ڭالىقتارعا توقتالساق, ماماندان­دى­رىلعان سوتتارمەن قوسا نەگىزگى سوت­تار قۇرىلىپ, جۇمىس باستاعان­دى­عىن الدىمەن اتار ەدىك. اتاپ ايت­قاندا, قاراعاندى قالاسىنىڭ قازىبەك بي اتىنداعى اۋداندىق سو­تىنا  قىلمىستىق, ال №2 اۋداندىق سوتىنا  ازاماتتىق  ىستەردى قاراي­تىن نەگىزگى سوت رەتىندە مارتەبە بە­رىلدى. قالاداعى مامانداندى­رىل­عان  اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتى بۇدان بىلاي قۇقىق بۇزۋشىلىق ءجو­نىندەگى ىستەردى قارايدى. جەزقاز­عان­داعى, بالقاشتاعى سوتتار نەگىزگى اۋماقتىق سوتتار اتالدى. شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى سوتتار اۋماقتاعى سوتتاردىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلدى. وسى زامانعى تەلەكوممۋنيكا­تسيا­لىق بايلانىستى سوت جۇيەسىندە پايدالانۋ قادامى قۇلاق تۇردىرگەن حابار بولدى. قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى قك-ءنىڭ 220-بابىنىڭ 1-ب. 228-تارماعىنا سايكەس ايىپتالعان ش. دەگەن ازاماتقا استانا قالا­سى­نىڭ تۇرعىنى ب. ەسىمدى كۋاگەردەن ين­تەرنەت جەلىسىندەگى بەينەكون­فە­رەنتسيا ارقىلى سۇراق-جاۋاپ الىن­دى. دالەلدى سەبەپپەن سوتقا قاتىسا الماعان جەزقازعاندىق كۋاگەرگە دە وسى ءتاسىل قولداندى. بۇل سوت تورە­لە­گىن ۇزبەي تولىق جۇرگىزۋگە, ازا­ماتتاردىڭ ۋاقىت ۇنەمدەۋگە, ارتىق شىعىندانباۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. اشىقتىق, جاريالىلىق, وركە­نيەتتى ءومىر تالابىنان تانىلۋ قا­راعاندى وبلىستىق سوتىندا قالىپ­تاسقان ۇلگىلى ءۇردىس. ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.