ۇلتتىق ونوماستيكا — مەملەكەتتىك يدەولوگيانىڭ ءبىر تىرەگى

تۋعان ولكەمىزدەگى جەر-سۋ, ەلدى مەكەن اتاۋلارىنىڭ وتارشىلدىق-توتاليتارلىق داۋىرلەردە قانداي وزگەرىستەرگە تۇسكەنى بىزگە تاريحتان بەلگىلى. ءبىز, بۇگىن, وسى جەر-سۋ (تو­پو­نيميكالىق) اتاۋلارىنىڭ شىعۋ تاريحىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك, وندا ۇلكەن سىر جاتقا­نىن بىلەمىز. ەندەشە, ەسكى اتاۋلاردى قال­پىنا كەلتىرۋ تاريحي ادىلەتتىلىكتى ورناتۋ دە­گەن ءسوز. مىنە, سوندىقتان دا, وڭتۇستىكتە ونو­ماستيكا ماسەلەسىنە ۇلكەن ءمان بەرىلەدى. ءبىزدىڭ وبلىستا بايىرعى جەر-سۋ اتاۋلارىن قايتارۋ جۇمىسىنا اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماسەلە دەپ قارايدى. تاۋەلسىزدىگىمىزگە تاۋبە دەي وتىرىپ, وبلىس اۋماعىنداعى وتارشىل­دىق پەن توتاليتارلىق داۋىرلەردەن قالعان اتاۋلاردان بىرتىندەپ ارىلىپ كەلەمىز. رەس­پۋبليكا بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا ءبىر مىڭنان استام ەلدى مەكەننىڭ اتاۋى وزگەرتىلسە, سونىڭ 404-ءى ءبىزدىڭ وبلىسقا تيەسىلى. بۇنداي كور­سەتكىشكە زيالى قاۋىم مەن ءتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جانە جەرگىلىكتى ونوماستيكا كوميسسيالارى تاراپىنان ۇزاق جىلدار بويى تىنىمسىز جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جۇمىس ناتيجەسىندە قول جەتكىزدىك. ونوماستيكا سالاسىنىڭ بارلىق جە­تىس­تىك­­تەرى مەن كەمشىلىكتەرىن ايگىلەيتىن قۇجات – ول قازاقستاننىڭ جانە وبلىستاردىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق كارتالارى. بۇرىن كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاقستاننىڭ اكىم­شىلىك-اۋماقتىق كارتاسى رەسەيدىڭ كارتا­سىنا ۇقسايتىن, سەبەبى جەر-سۋ, ەلدى مەكەن اتاۋ­لارىنىڭ باسىم بولىگى وزگە تىلدە بولا­تىن. ەلىمىزدىڭ كارتاسى دا وزگە تىلدە جاسا­لاتىن. ەندى قازاقستاننىڭ كارتا­سىن قازاق تىلىندە جاسايتىن ۋاقىت كەلدى. ول ءۇشىن, بايىرعى جەر-سۋ اتاۋلارىمىزدى قاي­تا­رۋ بۇگىنگى كۇننىڭ باستى مىندەتى! ەلىمىز ەگەمەن­دىك العالى قازاقستاننىڭ كارتاسى دا ەداۋىر وزگەرىپ, قازاقشالانىپ كەلەدى. دەگەنمەن, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك, شىعىس, ورتالىق وبلىس­تا­رىندا ورىسشا اتاۋلار ءالى دە سىرەسىپ تۇرعا­نى كارتادان بايقالادى. سونىڭ ىشىندە, پەت­رو­پاۆل مەن پاۆلودار قالالارىنىڭ اتاۋ­لارى سول كۇيىندە وزگەرمەي كەلە جات­قانى ءبىزدىڭ دە جانىمىزعا ايازداي باتادى. بۇل اتاۋلاردى اۋىستىرۋ جونىندە جەرگىلىكتى بيلىك ورىندا­رىنا ەلباسى تاراپىنان تاپسىرما بەرىل­گەنىنەن دە حاباردارمىز. بۇل ەندى نامىستىڭ ءىسى بولىپ تۇر! الايدا وسى اتاۋدى اۋىستىرۋعا كەيبىر باسشىلاردىڭ با­تىل­دىعى مەن رۋحى جەتىڭكىرەمەي ءجۇر نەمەسە نامىسى مەن رۋحى ءبىر ارناعا توعىسپاي تۇر­عان سياقتى. پەترو­پاۆل قالاسىن – قى­زىل­جار قالاسى دەپ وزگەر­تۋگە اركىم شاما-شارقىنشا قولداۋ كورسەتكەنى ءجون. ءبارىمىز قولداپ-قۋاتتاپ, جابىلا كىرىسىپ قىزىلجار اتاۋىن قايتارا الساق, وندا قازاقتىڭ ءبىر ۇلتتىق مۇددەسى ورىندالار ەدى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 18 جىلدان اسقا­نىمەن, مۇنداي مىڭداعان اتاۋلاردان ءالى دە ارىلا العان جوقپىز. وتكەن عاسىر­داعى وتار­شىل­دىق زاماندى, ودان كەيىنگى كە­شەگى كە­ڭەستىك كەزەڭدى ەسكە سالاتىن رەسپۋب­ليكامىز­دا­عى بىرنەشە قالا مەن ونداعان اۋداننىڭ جانە جۇزدەگەن ەلدى مەكەننىڭ اتاۋلارى ورىس تىلىندە ەكەندىگى وكىنىشتى-اق. وسى ورايدا, مىنا ءبىر ءسوزدىڭ ەسىمە ءتۇسىپ تۇرعانى. الەمگە ايگىلى ساياساتكەر ۋينستون چەر­چيلل بىردە: “ساياساتتىڭ دا سەرتى بو­لادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – كەشىكپەۋ. ۇلتتىق مۇددە ۇتاتىن جەردە ەشۋاقىتتا كەشىكپەۋ كەرەك. شەشىمدى تەز قابىلداعان ءجون... ەكىنشىسى – اسىقپاۋ. ۇلتتىق مۇددەگە نۇقسان كەلەتىن, يا بولماسا اياقاستى ەتىلەتىن جاع­دايدا شەشىم قابىلداۋعا ەشۋاقىتتا اسىق­پاۋ كەرەك. ساعىزداي سوزىپ, سوزبۇيداعا سا­لىپ, ونى كەلەسى بۋىننىڭ ۇلەسىنە قالدىرىپ كەتۋ كەرەك دەگەن ەكەن.” ءبىز ءبارىمىز وسى ءسوز­دەن مىندەتتى تۇردە قورىتىندى شىعارۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇل ۇلت ءۇشىن, بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن اسا قاجەت دۇنيە! وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 873 ەلدى مە­كەننىڭ 404-ءىن (7 اۋدان, 2 قالا, 85 اۋىل­دىق جانە كەنتتىك وكرۋگ, 310 اۋىل ) وزگەر­ت­­كەننىڭ وزىندە ءالى 33 اۋىلدىڭ اتاۋى تاۋەلسىز زامان تا­لا­بىنا ساي بولماي وتىر. وزدە­رى­ڭىزگە بەل­گىلى, بىلتىرعى جىلى ەلىمىزدەگى حا­لىق سانا­عىنا بايلانىستى 2008 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ ەلدى مەكەن, كوشە اتاۋ­لارىن قايتا اتاۋ ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن ۋا­قىتشا توق­تا­تىلدى. حالىق ساناعىنان كەيىن مەملە­كەت­تىك حاتشىنىڭ حاتىنا سايكەس, وبەك­تىلەر اتاۋىن وزگەرتۋگە ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ 1 ناۋ­رى­زى­نا دەيىن مورا­توري جا­ريا­لاندى. سول سە­بەپ­تى وبلىستاعى 33 اۋىلدىڭ اتاۋى وزگەرتىلمەي قالدى. شىندىعىن ايتساق, وبلىستىق ونوماس­تيكا كوميسسياسىنا بايىرعى جەر-سۋ اتاۋ­لا­رىن قايتارۋ تۋرالى ۇسىنىستار كەلسە قۋا­نا قول­داي­مىز. سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق كەل­بەتىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوساتىنى­مىز­دى بىلەمىز. ۇلتتىق اتاۋلار تاۋەلسىز مەم­­لەكەتى­مىز­دىڭ بەت-بەينەسى بولسا, ال شە­كارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەن اتاۋلارى قا­زاق­ستاننىڭ بەت-پەر­دەسى ىسپەتتى. سوندىقتان دا, ءوزىمىز تۇگىلى وزگەگە دە قازاقتىڭ جەرى مەن سۋىن, قالاسى مەن دالا­سىن, ءتىلى مەن تاري­حىن تانىتاتىن ۇلتتىق اتاۋ­لارىمىزدى قاي­تارىپ, تاريحي-گەوگرافيالىق اتاۋلا­رى­مىز­دى قالپىنا كەلتىرۋگە بىلەك سىبانىپ كىرىستىك. قازىرگى كەزدە ۇلتتىق ونوماستيكا جاي تا­ري­حي-مادەني مۇرا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامدىق-ساياسي ماڭىزدى ماسەلە بو­لىپ وتىر. ونوماستيكا جۇمىسىنىڭ ما­ڭىز­دىلىعىن ەس­كەرىپ, اۋىل, اۋدان (قالا) اكىم­دە­رىنەن تاۋەلسىز ەلدىڭ توپونيميكاسى دا ءتاۋ­ەل­سىز بولۋى ءۇشىن, اسىرەسە, قازاقستان شە­كاراسى توڭىرەگىندەگى ءاربىر ەلدى مەكەننىڭ اتىنان ۇلتتىق بولمىس پەن ۇلتتىق تاريح­تىڭ ءيىسى سەزىلىپ تۇراتىنداي, ول اتاۋدى وقىعان وتانداسىمىزدىڭ بويىن ماقتانىش سەزىمى بيلەيتىندەي اتىنا زاتى ساي, ءمان-ماعىنالى قازاقى اتاۋلار ۇسىنۋىن تالاپ ەتتىك. وسى ماقساتتا وزبەكستانمەن شەكا­را­لاس جاتقان اۋدان, كەنت, اۋىل اتاۋلارىن اۋىس­­­تى­رۋدى ءبىرىنشى كەزەكتە قولعا الدىق. سوعان باي­لا­نىستى, وبلونومكومنىڭ ءمۇ­شە­لەرىنەن قۇ­رال­عان توپ (قۇرامىندا ونوماست-عالىم, زاڭ­گەر, تاريحشى, تىلشىلەر بار) 2006 جىلى سارى­اعاش, ماقتاارال, قازىعۇرت, شاردارا, سايرام اۋداندارى مەن تۇركىستان, ارىس قالالارىنا قاراستى اۋىلدارعا بارىپ, ونوماستيكا سالاسىنداعى زاڭنامالاردى تۇر­عىندارعا ءتۇسىندىرىپ جانە بۇقارانىڭ بۇگىنگى تاڭداعى ونوماستيكاعا دەگەن ىنتا-ىقى­لاسىن دەموكرا­تيالىق, قۇقىقتىق, وركە­نيەت­تى ۇيعارىمدار جاساۋعا يكەمدەپ, ونو­ماستيكا ماسەلەلەرىندە شىنايى ادىلەت­تىلىك­ت­ىڭ ورنىعۋىنا جانە “اتام­نىڭ اتىن اۋىلعا, كوكەمنىڭ اتىن كو­شەگە” دەگەن تار پيعىلدان ارىلىپ, كەلەشەكتى ويلاۋعا باعىتتادىق. وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى اۋ­داندىق, قالالىق ونوماستيكا كوميسسيالا­رى­نا ادىستەمەلىك كومەك رەتىندە سوڭعى 4 جىلدا ونوماستيكالىق جۇمىسقا قاتىستى 7 ءتۇرلى نۇس­قاۋلىق, انىقتامالىق كىتاپتار شى­عارىپ, اۋدان, قالالارعا تاراتتى. “قا­زاق­ستان” رترك اق “قازاقستان-شىمكەنت” وقو فيليا­لى­مەن بىرلەسىپ ء“تىل مەن ءدىل” حا­بارىن ۇيىمداس­تى­رىپ, تەلەحاباردا ونو­ماستيكا ماسەلەلەرى بوي­ىن­شا جەرگىلىكتى ونوم­كوم توراعالارى مەن حاتشىلارىنىڭ ەفير ارقىلى ءسوز الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىلدى. وبلونومكوم 2006 جىلدان باستاپ, اۋ­دان, قالالارداعى ونوماستيكالىق جۇمىستىڭ جاع­دايىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ونىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا اۋداندىق, قالالىق ونوم­كوم ءتو­را­عالارىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭ­داۋ­دى تاجىريبەگە ەنگىزدى. وبلونومكومنىڭ 2006 جىلعى ءماجىلى­سىندە ماقتاارال اۋدانى مەن تۇركىستان قالاسى اكىمدەرى ورىن­با­سار­لا­رىنىڭ, ال 2007 جىلعى ماجىلىسىندە سارى­اعاش, سايرام اۋداندىق ونو­ماس­تيكا كوميس­سيالارى توراعالارىنىڭ ەسەپ­تەرى تىڭدالىپ, ولاردىڭ ونوماستيكا سالاسىن­داعى اتقارعان جۇمىستارىنا “قاناعاتتانار­لىقسىز” دەگەن باعا بەرىلىپ, كوميسسيا توراعالارىنا ءتارتىپ­تىك شارا قولدانۋ جونىندە اۋدان اكىمدەرىنە ۇسىنىس بەرىلگەن بولاتىن. ءدال وسىنداي جۇمىس اۋداندار مەن قالالاردا جۇرگىزىلەتىن بولسا, وندا اۋىل اكىمدەرى كوشەگە كىم بولسا سونىڭ اتىن قويماس ەدى... ءۇش جىل ىشىندە وبلونومكوم تاراپىنان 6 اۋدان مەن 3 قالانىڭ ونوماستيكا سالا­سىنداعى اتقارعان جۇمىستارىنىڭ جاي-كۇيىنە تەكسەرۋ­لەر جۇرگىزىلىپ, ولارعا پراك­تيكالىق كومەك كور­سەتىلدى. كوميسسيادا 12 اۋداندىق, قالالىق ونومكوم توراعالارىنىڭ ەسەپتەرى تىڭدالىپ, ولارعا ءتيىستى شارالار قولدانۋدىڭ جانە تالاپ ەتۋدىڭ ناتيجەسىندە 1 قالا مەن 2 اۋداندا ونو­ماستيكالىق ولقى­لىقتار جويىلدى. تۇركىستان, كەنتاۋ, شىم­كەنت قالالارى مەن ماقتاارال, سارىاعاش, تۇلكىباس, قازىعۇرت اۋداندارىندا 92 ەلدى مەكەن مەن 14 مەكتەپتىڭ تاريحي اتاۋلارى قاي­تارىلىپ, ەكى مىڭداي كوشە اتتارى وزگەرتىلىپ نەمەسە جاڭادان ات قويىلدى. وبلىستا 2008 جىلى 48 اۋىلدىڭ اتاۋلارى اۋىستىرىلسا, سونىڭ ەكەۋى عانا ادام اتتارى, ال 46-سى تاريحي اتاۋلار. كەلەشەكتە ەلدى مەكەندەرگە ادام اتتارىن بەرمەۋ باعىتىندا باتىل قادام جاساۋ مىندەتى تۋىنداپ وتىر. ياعني, وبلونومكوم تاراپىنان جۇرگىزىلگەن ەسەپ تىڭداۋ, ءتۇسىندىرۋ, تەكسەرۋ, ۇگىت-ناسيحات, ۇسىنىس حاتتار جازۋ, ادىستەمەلىك قۇرالدار شىعارۋ جانە وتكىزىلگەن ءتۇرلى ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى دا ءوز جەمىسىن بەردى. اتقارىلعان جۇ­مىستىڭ ناتيجەسى رەتىندە “وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق كارتا­سى” مەملەكەتتىك تىلدە جاساتىلىپ, اكىمدىكتەر مەن باسقارمالارعا تاراتىلدى. وسى كارتا سىزباسىن وقىرمان­دارعا دا ۇسىنىپ وتىرمىز. ونوماستيكا جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلى­عىن ەسكەرىپ, 2009 جىلعى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن وبلونومكوم توراعالىعىنا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ بەكىتىلدى. سوعان بايلانىستى, اۋداندار مەن قالالاردا دا جەر­گىلىكتى كوميسسيالاردىڭ توراعالارى بولىپ, اۋدان, قالا اكىمدەرى بەكىتىلدى. وب­لو­ن­ومكوم توراعاسى اسقار يسابەك ۇلى بىلتىرعى جىلى وبەكتىلەردى اتاۋعا جانە قايتا اتاۋعا مورا­توري جاريالانۋىنا وراي, وبلىس اۋداندارى مەن قالالارىندا ەلدى مەكەن, مەكتەپ, كوشە اتاۋلارىنا تال­داۋ, ساراپتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى وبلىس­تىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنا تاپ­سىر­عان. وبلىس اكىمى بيىل وسى تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى جونىندە باسقارما باستىعىنىڭ ەسەبىن تىڭداي كەلە, ءتيىستى ورگانداردىڭ باسشىلارىنا 33 اۋىلدىڭ بايىرعى اتاۋىن قايتارۋدى, تاۋەلسىزدىك تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىن 597 كوشەنىڭ اتىن وزگەرتۋدى جانە جاڭادان سالىنعان 506 كوشەگە ات قويۋدى مىندەتتەدى. سونىمەن بىرگە, ا.مىر­زاحمەتوۆ اۋدان, قالا باسشىلارى مەن زيالى قاۋىمعا, ونوماستيكا سالاسىنا رۋحاني سىلكىنىس قاجەت ەكەنىن ايتىپ, ۇلتتىق مادە­نيەتىمىزدىڭ فەنومەنى بولىپ وتىرعان كونە اتاۋلاردى تىلدىك مۇرا, تاريحي جادىگەر رە­تىن­دە ساقتاپ قالۋ, قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرى بۇگىنگى كۇن­نىڭ باستى نازارىندا بولاتىن­دىعىن جەتكىزدى. بىلتىر وبلىستاعى جەر-سۋ, ەلدى مەكەن اتتا­رىنىڭ پايدا بولۋىنا, شىعۋىنا بايلا­نىستى اڭىز-اڭگىمەلەر مەن ول اتاۋلاردىڭ قالىپتاسۋ, وزگەرۋ تاريحىنان قىسقاشا مالىمەتتەر قامتىلعان “وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى جەر-سۋ, ەلدى مەكەن اتاۋلا­رىنىڭ قىسقاشا تاريحى” تۋرالى كىتاپ جارىق كوردى. سونىمەن قاتار, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حا­لىق­ارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ستۋ­دەنت­تەرىنىڭ قاتىسۋىمەن “قازاقستان-شىم­كەنت” تەلەستۋدياسىندا “اتاۋلار سىرى” اتتى تەلەويىن وتكىزىلىپ, ول رەسپۋب­ليكالىق “مەملەكەتتىك ءتىل جانە باق” بايقاۋىندا ءىى ورىندى يەلەندى. بيىلعى 1 ناۋرىزدان 2009 جىلى جاريا­لانعان ءموراتوريدىڭ اياقتالۋىنا بايلا­نىس­تى, وبلىس اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆ وبلونوم­كومنىڭ كەزەكتى ءماجىلىسىن وتكىزىپ, ونىڭ قو­رىتىندىسى بويىنشا 6 اۋىلدىڭ بايىرعى اتتارىن قاي­تارۋ, جاڭادان قۇرىلعان 2 ەلدى مەكەنگە ات قويۋ جونىندە ۇيعارىم قابىل­دادى. كوميسسيا وتى­رىسىندا شىمكەنت, كەنتاۋ قالالىق, شار­دارا, بايدىبەك اۋدان­دىق ونوماستيكا كوميس­سيالارىنىڭ اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ ەسەپتەرى تىڭدالىپ, ولاردىڭ ونوماستيكا سالاسىندا اتقارعان جۇمىستارى قاناعاتتانارلىقسىز دەپ تانىلدى. وبلو­نومكوم ءماجىلىسىنىڭ حاتتامالىق شە­شىمىمەن شىمكەنت قالاسىنداعى وتارشىل­دىق-توتا­ليتارلىق داۋىرلەردەن قالعان 200-دەن استام كوشە اتتارىن لايىقتى اتاۋلارمەن ءوز­گەر­تۋدى, كوشەلەر مەن عيماراتتارداعى ماڭ­داي­شا, جارناما جازۋلارى مەن كورنەكى اقپارات ماتىندەرىنىڭ تىلدىك, كوركەمدىك, ارحيتەكتۋرا­لىق جاعىنان زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس كەل­تىرۋ جونىندەگى جۇمىستارعا ءتيىستى ورگان­داردىڭ بارلىعىن جۇمىلدىرىپ, ناقتىلى شارالاردى ىسكە اسىرۋدى جانە ەلۋدەن استام ايالدامانىڭ اتاۋلارىن بۇگىنگى زامان تالاپ­تا­رىنا سايكەستەندىرۋدى 1 شىلدەگە دەيىن رەت­تەۋدى قالا اكىمىنە تاپسىردى. اۋداندار مەن قالا­لارعا قاراستى ەلدى مەكەندەردەگى اتاۋى جوق كو­شەلەرگە وركەنيەتكە ساي ات قويۋ ءۇشىن ار­نايى ەرەجە ازىرلەۋدى, شىمكەنتتەگى كا­سىپ­كەر­لىك نىسانداردىڭ اتاۋلارىنا موني­تو­رينگ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ شەت تىلدەرىندەگى اتتارىن قازاقشا اتاۋلارمەن اۋىستىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق اتاۋلاردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, ولارعا ۇسىنۋدى جانە ونوماستيكا سالاسىنداعى پروبلەمالار­دى شەشۋ ماقساتىندا “قازاق­ستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى” قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ­لار ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋدى وب­لىس­تىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنا جۇكتەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ونوماس­تيكا كوميسسياسىنىڭ 2010 جىلعا ارنالعان جۇمىس جوسپارىندا ناقتى 14 ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇدان بىلاي كوميسسيا ءماجى­لىسى اي سايىن وتەتىن بولىپ كەلىسىلدى. الايدا, ونوماستيكا جۇمىستارىنا بايلانىستى زاڭنامالارداعى ولقىلىقتار­دان بىرقاتار ماسەلەلەردى نورماتيۆتىك قۇ­قىق­تىق تۇرعىدان شەشۋ جاعى كۇردەلى كۇي­ىندە قالىپ كەلەدى. سوندىقتان, وسىنداي كۇرمەۋى قيىن پروبلە­ما­لاردى ارنايى جاڭا زاڭ قابىلداۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋعا بولادى. توقسان ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, توپونيميكا سالاسىندا جۇرگىزىلىپ وتىرعان تىلدىك ساياسات تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ, مەملەكەتتىك سايكەس­تىك­تى قالىپتاستىرۋداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ونوماس­تيكاداعى قور­دالانىپ قالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ەلىمىزگە “ونوماستيكا تۋرالى” ارنايى زاڭ قاجەتتىگى كۇن وتكەن سايىن ايقىن سەزىلۋدە. قابىل دۇيسەنبي, وقو تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى, وبلىستىق ونوماستيكا  كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى.