حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ
باس حاتشىسى حانس-حورست كونكولەۆسكي:
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى ۇيىمداستىرۋدا ەكونوميكالىق تيىمدىلىك پەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ءرولى تۋرالى حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسىمەن سىندارلى اڭگىمە ءوربىدى.
– باس حاتشى مىرزا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە تەحنيكالىق وزگەرىستەر, سونىمەن قاتار قوعامدىق تالاپتاردىڭ كۇن ساناپ ارتۋى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى قىزمەت كورسەتۋدە جاڭا مودەلدەردى ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. حالىققا ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى جانە رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الدىمىزعا قانداي مىندەتتەر قويۋىمىز قاجەت جانە قانداي جاڭا مودەلدەردى قولدانۋىمىز كەرەك؟
– ماعان سۇحبات بەرۋگە ءمۇمكىندىك بەرگەندەرىڭىزگە راحمەت. ءسىزدىڭ ەلگە تاعى دا كەلۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. 2014 جىلى مەن VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا جانە «الەۋمەتتىك قورعاۋدان – الەۋمەتتىك پروگرەسكە» تاقىرىبىنا وتكەن ءىىى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا قاتىسقان ەدىم. بۇل جولى مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ XIV حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىساتىن بولامىن.
سوڭعى جىلدارى اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسى جۇمىسىنىڭ ورتالىق ستراتەگيالىق فاكتورى بولىپ وتىر. سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ۇكىمەتتىك جانە مەملەكەتتىك سەكتور ءۇشىن اكت سالاسىندا جاڭا زەرتتەۋلەردىڭ ورتالىعى بولۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. اكت قولدانۋ ناقتى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, سونداي-اق كوپتەگەن وپەراتسيالار مەن قىزمەتتەردى قايتا وزگەرتە وتىرىپ, وندىرىستىك تيىمدىلىكتى جاقسارتىپ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا دا مۇمكىندىك بەردى.
ەگەر ءبىز الەمدىك تاجىريبەگە قارايتىن بولساق, وندا اكت سالاسىنداعى ءارتۇرلى ءتيىمدى باستامالار مەن شەشىمدەرگە مىسالداردى كوپتەپ كورەمىز. بىرىكتىرۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى قايتالاۋدى جانە بولشەكتەۋدى تومەندەتۋ ەسەبىنەن, سونىمەن قاتار ءارتۇرلى مەكەمەلەر مەن سۋبەكتىلەر اراسىنداعى بايلانىستاردى جاقسارتۋ ەسەبىنەن الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىگى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى. جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ۇدەرىستەردىڭ دالدىگى قانداي دا ءبىر دارەجەدە باقىلاۋ مەن ەسەپتەۋلەر زاڭدىلىعىنا سەنىمدىلىكتى ارتتىردى.
بۇگىندە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ساپاسىن ارتتىرۋ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ ماڭىزدى باسىمدىعى بولىپ تابىلادى. ونىڭ باستى ماقساتى بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تىكەلەي سويلەسۋ ارقىلى عانا ورىنداۋ مۇمكىن بولعان وپەراتسيالار جيىنتىعىن قولدانۋشىلارىمىزدىڭ پايدالانۋ اياسىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارتۋى بولىپ وتىر. بۇعان قوسا ينتەرنەتكە جانە ءموبيلدى قۇرىلعىلارعا نەگىزدەلگەن از شىعىندى زاماناۋي تەحنولوگيالار كوبىنە ازاماتتارعا ارنالعان قىزمەتتەردى كورسەتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋگە كومەكتەسىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى.
– الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىنە قانشا مەملەكەتتىك ۇيىم قوسىلعانىنا قاراماستان وعان بايلانىسسىز, تۇتاستاي بىرىكتىرىلگەن جۇيە بولۋى كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا ءارتۇرلى ۇيىمداردىڭ دەرەكتەر بازاسىن تابىستى جانە تيىمدى باسقارىپ وتىرعان جانە ءوزارا اكىمشىلىك بىرىكتىرۋگە قول جەتكىزگەن مەملەكەتتەر تۋرالى مىسال كەلتىرسەڭىز. وسىنداي ءبىرىكتىرىلۋ جاعدايىندا قىزمەت كورسەتۋ شىعىنى قانشالىقتى تومەندەيدى؟
– تولىقتاي كەلىسەمىن: اكت سالاسىنداعى وسىنداي زەرتتەۋلەردىڭ ماقساتى – ءتيىمدى بىرىكتىرۋدى جانە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى قولداۋ بولىپ تابىلادى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋداعى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ باسقا سالالارىنداعى وپەراتسيالىق تۇعىرنامالارداعى جالپى اقپاراتتىق رەسۋرستاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارتۋى جۇيەلەردىڭ بىرىكتىرىلۋىنە نەگىزدەلگەن جاڭا ۇيىمداستىرۋشىلىق مودەلدەردىڭ قۇرىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل بىرنەشە اگەنتتەر باسقاراتىن, سونىمەن بىرگە, قاتىساتىن ۇيىمداردىڭ ناقتى قانداي دا ءبىر ەرەجەلەرى مەن مىندەتتەرىن سىيلاي وتىرىپ, وپەراتسيالىق تيىمدىلىگى مەن كەشەننىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرادى.
استانادا وتەتىن كونفەرەنتسيا ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ وزدەرىنىڭ باسىمدىقتارىن بايلانىستىرۋ قاجەتتىلىگى مەن جالپى ماسەلەلەرىمەن ءجيى توعىساتىن ءار ەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى وزىق تاجىريبەلەرىن تالدايدى. مىسالعا, ستاندارتتالعان دەرەكتەر الماسۋ جانە وپەراتسيالىق ءوزارا قىزمەتتەرگە نەگىزدەلگەن سالالىق قۇرىلىمدى قولدانا وتىرىپ, وزدەرىنىڭ وپەراتسيالارىن بىرىكتىرەتىن فرانتسۋز الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇيىمىن ايتار ەدىم. مۇنداي ءتاسىل كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە جارنا تولەۋدەن جالتارۋ مەن ءارتۇرلى الاياقتىقتىڭ الدىن الۋعا دا كومەكتەسەدى.
لاتىن امەريكاسىنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە (ونىڭ ىشىندە, ارگەنتينا, برازيليا, چيلي, مەكسيكا جانە ۋرۋگۆاي) الەۋمەتتىك قورعاۋ باعدارلامالارى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ءارتۇرلى باعىتتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ءارتۇرلى مەكەمەلەردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ باعدارلامالارىنا جارنا جيناۋ سالاسىنداعى كەيىنگى قارقىندار جارنا جيناۋعا جانە جۇمىس بەرۋشىلەرگە جاۋاپتى ۇيىمدار ءۇشىن اكت بىرىڭعاي تۇعىرناماسى قولدانىلادى. كورەيا رەسپۋبليكاسىندا جانە ۋرۋگۆايدا, مىسالى, مۇنداي ىنتىماقتاستىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرى مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا جۇزەگە اسىرىلسا, ال ارگەنتينادا مۇنداي جۇمىس سالىق اگەنتى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرىمەن ىنتىماقتاسۋى ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
وسىنداي تاجىريبەلەر ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدى جانە ءاربىر جەكەلەگەن ۇيىم جۇمىسىنىڭ شەڭبەرىنەن تىس اكت جۇيەسىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتسە دە ءوز جەمىسىن بەردى.
– الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىندا حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە وپەراتسيالاردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى جۇرگىزىلەدى. دەرەكتەردى قورعاۋ, قاۋىپسىزدىك ءجانە اقپاراتتىڭ قۇپيالىلىعى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟
– الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەر, جۇمىس بەرۋشىلەر, بەنەفيتسيارلار, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باعدارلامالارى جانە باسقا دا دەرەكتەر تۋرالى اقپاراتتىڭ ۇلكەن كولەمىن جينايدى جانە ساقتايدى. اكت سالاسىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, اسىرەسە الاياقتىق قاتەرلەرگە قاتىستى, ۇنەمى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ورگاندارى مىندەتتەرىنىڭ ءبىر بولىگى بولدى, بىراق ۆەب-نەگىزدە حالىققا جاڭادان جالپى قىزمەتتەر كورسەتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ مەكەمەلەردىڭ قورعاۋ جۇيەلەرى ءۇشىن دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جاڭا شارالاردى قابىلداۋدى تالاپ ەتتى.
وسىنداي اقپاراتتاردىڭ كوپ بولىگى جينالادى, ساقتالادى, وڭدەلەدى جانە اكت جۇيەسىنىڭ كومەگىمەن بەرىلەدى. اقپاراتتىڭ مازمۇنىنا بايلانىسسىز اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن دەرەكتەردى قورعاۋ اكت سالاسىنداعى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعى ماسەلەلەرىن ءارتۇرلى شەشەدى. اكت جانە دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ۆەب-نەگىزدە ستاندارتتى كوممۋنيكاتسيالىق ارنالاردى قولدانۋمەن بايلانىستى بولاتىندىقتان, دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءمىندەتى نەگىزىنەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق ەرەجەلەرگە سايكەس شەشىلەدى.
جەكە دەرەكتەردىڭ قۇپيالىعىن قورعاۋ مەن مەكەمەلەر اراسىنداعى دەرەكتەر الماسۋ كولەمىنىڭ ارتۋى اراسىنداعى قولايلى تەڭگەرىم الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, ءالى دە اشىق ماسەلە بولىپ وتىر.
– بۇگىندە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ XIV حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى وتەدى. وعان حاقق مۇشە-ۇيىمداردان الەمنىڭ 50 اسا ەلىنەن وكىلدەر قاتىسادى. وسىنداي كەڭ اۋقىمدى شارادان قانداي ءناتيجەلەر كۇتەسىز؟
– اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا استانا قالاسىندا «الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ماقساتتارىنا جەتۋدەگى اكت سالاسىنىڭ ستاندارتتارى مەن بىرىڭعاي شەشىمدەرىن قابىلداۋ جولدارى» تاقىرىبىنا وتەتىن كونفەرەنتسيا حاقق اعىمداعى باعدارلاماسىنداعى باستى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ءبىز كونفەرەنتسيا بىرنەشە سالادا بىرقاتار ماڭىزدى ورلەۋلەرگە اكەلەدى دەپ كۇتۋدەمىز.
حاقق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ باسقارۋ سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە اكت سالاسىنىڭ دامۋىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سوندىقتان كونفەرەنتسيانىڭ كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى دەرەكتەردى باسقارۋ بويىنشا حاقق جاڭا باسشىلىعىن, سونىمەن قاتار حالىقارالىق شارتتاردا پايدالانۋ ءۇشىن اكت قولدانىلۋ اياسى تالقىلاناتىن بولادى.
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءۇشىن اكت دامۋى تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا جانە ونىڭ قولدانىلۋ قارقىنىنا بايلانىستى بولاتىندىقتان, ءبىز كونفەرەنتسيا شەڭبەرىندە الەم بويىنشا مەملەكەتتىك اكىمشىلىكتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن باستى كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن سالالىق فورۋم ۇيىمداستىرۋدى, ونىڭ ىشىندە قاتىسۋشىلاردىڭ يدەيالارىمەن, ماسەلەلەرىمەن ءبولىسۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز.
سونىمەن قاتار, كونفەرەنتسيانىڭ استانادا وتكىزىلۋىنىڭ ءوزى ساياسي ەرىك پەن ينۆەستيتسيانىڭ ۇيلەسۋى رەتىندە ازاماتتاردىڭ يگىلىگىنە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتە الاتىندىعىنىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى.
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ءاربىر ادامنىڭ مۇددەسى مەن قاجەتتىلىگى قازاقستان ۇكىمەتى ءۇشىن نەگىزگى باسىمدىق بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كونفەرەنتسيا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن ءجاردەماقىلار تولەۋ, سونىمەن قاتار, ءاربىر ادامعا قىزمەت كورسەتۋ ارقىلى حالىق ءۇشىن ىڭعايلى جانە لايىقتى جاعدايلار جاساۋعا ۇمتىلاتىنىن كورسەتىپ وتىر. قازاقستانداعى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن ءسىز قالاي باعالايسىز جانە بولاشاقتاعى قىزمەتتەرىمىزگە تىلەر تىلەگىڭىز قانداي؟
– ەلدەگى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ دەڭگەيى – بۇل مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك كەمەلدەنۋىندەگى باستى كورسەتكىشى ەكەندىگىنە مەن تولىقتاي سەنەمىن. حاقق قازاقستاندى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى قازىرگى زامانعى قوعامنىڭ قاجەتتى شارتى جانە تۇراقتى دامۋى رەتىندە جوعارى باعالايدى. مەنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىنىڭ ءوز حالقىنىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن كۇشەيتۋى ءۇشىن قولدانىلاتىنى تولعاندىرادى.
ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا قازاقستان ۇرپاقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قاعيداتىنا قۇرىلعان بازالىق مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى, قوسىمشا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى جانە جيناقتاۋشى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدى, سونىمەن قاتار ەرىكتى جيناقتاۋلاردى بىرىكتىرەتىن حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ دامىعان كوپدەڭگەيلى مودەلىن بىلدىرەدى.
بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندا تۇراقتىلىعى اعىمداعى ەكونوميكالىق دامۋ رەسۋرستارىمەن جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتىلەتىن, حالىقتى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىمەن جاپپاي قامتۋ ساقتالعان.
سونىمەن بىرگە, سىزدەردەگى ۇلتتىق جۇيە سوڭعى ون جىلدىقتا جىلدام وزگەرەتىن ەكونوميكالىق تۇرعىدا حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, جانە بارلىق حالىقتى بىردەي الەۋمەتتىك قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە ساياسي باسىمدىقتى ساقتاي وتىرىپ, بارىنشا قارقىندى دامۋدا. مۇنداي مىندەتتەر الەمدەگى باسقا دا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ اكىمشىلىكتەرىنىڭ الدىندا دا تۇر, سونىمەن بىرگە, ەگەر جۇيە تەڭدەستىرىلگەن جانە ءتيىمدى باسقارىلعان جاعدايدا عانا جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن.
سوندىقتان دا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باعدارلامالارى مەن تولەمدەر جانە جاردەماقىلار, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر دەڭگەيىنىڭ تەڭبە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسۋرستارعا ۇنەمى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە سىزدەردىڭ ۇكىمەت ەرەكشە كوڭىل اۋدارادى. مىسالى, سىزدەردىڭ كوپسالالى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى اياسىندا قازاقستاندا مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىن قۇرۋ مەديتسينالىق كومەك جۇيەسىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋ جولىندا ماڭىزدى قادام بولاتىنى ءسوزسىز. مەن, سونىمەن بىرگە, تاياۋداعى مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس زەينەتاقى قورلارىنىڭ بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا اينالعانىن دا باسا ايتقىم كەلىپ وتىر. بۇل شارا اكىمشىلىك شىعىنداردى ازايتىپ, بارلىق زەينەتتىك جۇيەنى باسقارۋدى ورتالىقتاندىراتىنى ءسوزسىز.
اڭگىمە سوڭىندا, ءبىز حاقق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا شەشۋشى ينۆەستيتسيا بولىپ تابىلاتىنىن جانە تەڭدەستىرىلگەن ەكونوميكالىق جانە تۇراقتى الەۋمەتتىك دامۋدىڭ باستى فاكتورى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. بارلىعىمىز ءۇشىن دە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى ودان ءارى نىعايتۋ ماقساتىندا حاقق قازاقستانداعى مۇشەلەرىمەن تىعىز ىنتىماقتىستىقتىڭ ودان ءارى جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدى.
– مازمۇندى اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
• 02 قىركۇيەك, 2015
«ەلدەگى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ دەڭگەيى – بۇل مەملەكەتتىڭ كەمەلدەنۋىندەگى باستى كورسەتكىشى»
حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ
باس حاتشىسى حانس-حورست كونكولەۆسكي:
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى ۇيىمداستىرۋدا ەكونوميكالىق تيىمدىلىك پەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ءرولى تۋرالى حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسىمەن سىندارلى اڭگىمە ءوربىدى.
– باس حاتشى مىرزا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە تەحنيكالىق وزگەرىستەر, سونىمەن قاتار قوعامدىق تالاپتاردىڭ كۇن ساناپ ارتۋى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى قىزمەت كورسەتۋدە جاڭا مودەلدەردى ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. حالىققا ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى جانە رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الدىمىزعا قانداي مىندەتتەر قويۋىمىز قاجەت جانە قانداي جاڭا مودەلدەردى قولدانۋىمىز كەرەك؟
– ماعان سۇحبات بەرۋگە ءمۇمكىندىك بەرگەندەرىڭىزگە راحمەت. ءسىزدىڭ ەلگە تاعى دا كەلۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. 2014 جىلى مەن VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا جانە «الەۋمەتتىك قورعاۋدان – الەۋمەتتىك پروگرەسكە» تاقىرىبىنا وتكەن ءىىى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا قاتىسقان ەدىم. بۇل جولى مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ XIV حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىساتىن بولامىن.
سوڭعى جىلدارى اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسى جۇمىسىنىڭ ورتالىق ستراتەگيالىق فاكتورى بولىپ وتىر. سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ۇكىمەتتىك جانە مەملەكەتتىك سەكتور ءۇشىن اكت سالاسىندا جاڭا زەرتتەۋلەردىڭ ورتالىعى بولۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. اكت قولدانۋ ناقتى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, سونداي-اق كوپتەگەن وپەراتسيالار مەن قىزمەتتەردى قايتا وزگەرتە وتىرىپ, وندىرىستىك تيىمدىلىكتى جاقسارتىپ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا دا مۇمكىندىك بەردى.
ەگەر ءبىز الەمدىك تاجىريبەگە قارايتىن بولساق, وندا اكت سالاسىنداعى ءارتۇرلى ءتيىمدى باستامالار مەن شەشىمدەرگە مىسالداردى كوپتەپ كورەمىز. بىرىكتىرۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى قايتالاۋدى جانە بولشەكتەۋدى تومەندەتۋ ەسەبىنەن, سونىمەن قاتار ءارتۇرلى مەكەمەلەر مەن سۋبەكتىلەر اراسىنداعى بايلانىستاردى جاقسارتۋ ەسەبىنەن الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىگى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى. جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ۇدەرىستەردىڭ دالدىگى قانداي دا ءبىر دارەجەدە باقىلاۋ مەن ەسەپتەۋلەر زاڭدىلىعىنا سەنىمدىلىكتى ارتتىردى.
بۇگىندە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ساپاسىن ارتتىرۋ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ ماڭىزدى باسىمدىعى بولىپ تابىلادى. ونىڭ باستى ماقساتى بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تىكەلەي سويلەسۋ ارقىلى عانا ورىنداۋ مۇمكىن بولعان وپەراتسيالار جيىنتىعىن قولدانۋشىلارىمىزدىڭ پايدالانۋ اياسىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارتۋى بولىپ وتىر. بۇعان قوسا ينتەرنەتكە جانە ءموبيلدى قۇرىلعىلارعا نەگىزدەلگەن از شىعىندى زاماناۋي تەحنولوگيالار كوبىنە ازاماتتارعا ارنالعان قىزمەتتەردى كورسەتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋگە كومەكتەسىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى.
– الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىنە قانشا مەملەكەتتىك ۇيىم قوسىلعانىنا قاراماستان وعان بايلانىسسىز, تۇتاستاي بىرىكتىرىلگەن جۇيە بولۋى كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا ءارتۇرلى ۇيىمداردىڭ دەرەكتەر بازاسىن تابىستى جانە تيىمدى باسقارىپ وتىرعان جانە ءوزارا اكىمشىلىك بىرىكتىرۋگە قول جەتكىزگەن مەملەكەتتەر تۋرالى مىسال كەلتىرسەڭىز. وسىنداي ءبىرىكتىرىلۋ جاعدايىندا قىزمەت كورسەتۋ شىعىنى قانشالىقتى تومەندەيدى؟
– تولىقتاي كەلىسەمىن: اكت سالاسىنداعى وسىنداي زەرتتەۋلەردىڭ ماقساتى – ءتيىمدى بىرىكتىرۋدى جانە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى قولداۋ بولىپ تابىلادى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋداعى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ باسقا سالالارىنداعى وپەراتسيالىق تۇعىرنامالارداعى جالپى اقپاراتتىق رەسۋرستاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارتۋى جۇيەلەردىڭ بىرىكتىرىلۋىنە نەگىزدەلگەن جاڭا ۇيىمداستىرۋشىلىق مودەلدەردىڭ قۇرىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل بىرنەشە اگەنتتەر باسقاراتىن, سونىمەن بىرگە, قاتىساتىن ۇيىمداردىڭ ناقتى قانداي دا ءبىر ەرەجەلەرى مەن مىندەتتەرىن سىيلاي وتىرىپ, وپەراتسيالىق تيىمدىلىگى مەن كەشەننىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرادى.
استانادا وتەتىن كونفەرەنتسيا ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ وزدەرىنىڭ باسىمدىقتارىن بايلانىستىرۋ قاجەتتىلىگى مەن جالپى ماسەلەلەرىمەن ءجيى توعىساتىن ءار ەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى وزىق تاجىريبەلەرىن تالدايدى. مىسالعا, ستاندارتتالعان دەرەكتەر الماسۋ جانە وپەراتسيالىق ءوزارا قىزمەتتەرگە نەگىزدەلگەن سالالىق قۇرىلىمدى قولدانا وتىرىپ, وزدەرىنىڭ وپەراتسيالارىن بىرىكتىرەتىن فرانتسۋز الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇيىمىن ايتار ەدىم. مۇنداي ءتاسىل كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە جارنا تولەۋدەن جالتارۋ مەن ءارتۇرلى الاياقتىقتىڭ الدىن الۋعا دا كومەكتەسەدى.
لاتىن امەريكاسىنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە (ونىڭ ىشىندە, ارگەنتينا, برازيليا, چيلي, مەكسيكا جانە ۋرۋگۆاي) الەۋمەتتىك قورعاۋ باعدارلامالارى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ءارتۇرلى باعىتتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ءارتۇرلى مەكەمەلەردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ باعدارلامالارىنا جارنا جيناۋ سالاسىنداعى كەيىنگى قارقىندار جارنا جيناۋعا جانە جۇمىس بەرۋشىلەرگە جاۋاپتى ۇيىمدار ءۇشىن اكت بىرىڭعاي تۇعىرناماسى قولدانىلادى. كورەيا رەسپۋبليكاسىندا جانە ۋرۋگۆايدا, مىسالى, مۇنداي ىنتىماقتاستىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرى مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا جۇزەگە اسىرىلسا, ال ارگەنتينادا مۇنداي جۇمىس سالىق اگەنتى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرىمەن ىنتىماقتاسۋى ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
وسىنداي تاجىريبەلەر ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدى جانە ءاربىر جەكەلەگەن ۇيىم جۇمىسىنىڭ شەڭبەرىنەن تىس اكت جۇيەسىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتسە دە ءوز جەمىسىن بەردى.
– الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىندا حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە وپەراتسيالاردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى جۇرگىزىلەدى. دەرەكتەردى قورعاۋ, قاۋىپسىزدىك ءجانە اقپاراتتىڭ قۇپيالىلىعى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟
– الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەر, جۇمىس بەرۋشىلەر, بەنەفيتسيارلار, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باعدارلامالارى جانە باسقا دا دەرەكتەر تۋرالى اقپاراتتىڭ ۇلكەن كولەمىن جينايدى جانە ساقتايدى. اكت سالاسىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, اسىرەسە الاياقتىق قاتەرلەرگە قاتىستى, ۇنەمى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ورگاندارى مىندەتتەرىنىڭ ءبىر بولىگى بولدى, بىراق ۆەب-نەگىزدە حالىققا جاڭادان جالپى قىزمەتتەر كورسەتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ مەكەمەلەردىڭ قورعاۋ جۇيەلەرى ءۇشىن دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جاڭا شارالاردى قابىلداۋدى تالاپ ەتتى.
وسىنداي اقپاراتتاردىڭ كوپ بولىگى جينالادى, ساقتالادى, وڭدەلەدى جانە اكت جۇيەسىنىڭ كومەگىمەن بەرىلەدى. اقپاراتتىڭ مازمۇنىنا بايلانىسسىز اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن دەرەكتەردى قورعاۋ اكت سالاسىنداعى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەكەمەلەرى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعى ماسەلەلەرىن ءارتۇرلى شەشەدى. اكت جانە دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ۆەب-نەگىزدە ستاندارتتى كوممۋنيكاتسيالىق ارنالاردى قولدانۋمەن بايلانىستى بولاتىندىقتان, دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءمىندەتى نەگىزىنەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق ەرەجەلەرگە سايكەس شەشىلەدى.
جەكە دەرەكتەردىڭ قۇپيالىعىن قورعاۋ مەن مەكەمەلەر اراسىنداعى دەرەكتەر الماسۋ كولەمىنىڭ ارتۋى اراسىنداعى قولايلى تەڭگەرىم الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, ءالى دە اشىق ماسەلە بولىپ وتىر.
– بۇگىندە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ XIV حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى وتەدى. وعان حاقق مۇشە-ۇيىمداردان الەمنىڭ 50 اسا ەلىنەن وكىلدەر قاتىسادى. وسىنداي كەڭ اۋقىمدى شارادان قانداي ءناتيجەلەر كۇتەسىز؟
– اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا استانا قالاسىندا «الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ماقساتتارىنا جەتۋدەگى اكت سالاسىنىڭ ستاندارتتارى مەن بىرىڭعاي شەشىمدەرىن قابىلداۋ جولدارى» تاقىرىبىنا وتەتىن كونفەرەنتسيا حاقق اعىمداعى باعدارلاماسىنداعى باستى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ءبىز كونفەرەنتسيا بىرنەشە سالادا بىرقاتار ماڭىزدى ورلەۋلەرگە اكەلەدى دەپ كۇتۋدەمىز.
حاقق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ باسقارۋ سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە اكت سالاسىنىڭ دامۋىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سوندىقتان كونفەرەنتسيانىڭ كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى دەرەكتەردى باسقارۋ بويىنشا حاقق جاڭا باسشىلىعىن, سونىمەن قاتار حالىقارالىق شارتتاردا پايدالانۋ ءۇشىن اكت قولدانىلۋ اياسى تالقىلاناتىن بولادى.
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءۇشىن اكت دامۋى تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا جانە ونىڭ قولدانىلۋ قارقىنىنا بايلانىستى بولاتىندىقتان, ءبىز كونفەرەنتسيا شەڭبەرىندە الەم بويىنشا مەملەكەتتىك اكىمشىلىكتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن باستى كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن سالالىق فورۋم ۇيىمداستىرۋدى, ونىڭ ىشىندە قاتىسۋشىلاردىڭ يدەيالارىمەن, ماسەلەلەرىمەن ءبولىسۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز.
سونىمەن قاتار, كونفەرەنتسيانىڭ استانادا وتكىزىلۋىنىڭ ءوزى ساياسي ەرىك پەن ينۆەستيتسيانىڭ ۇيلەسۋى رەتىندە ازاماتتاردىڭ يگىلىگىنە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتە الاتىندىعىنىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى.
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ءاربىر ادامنىڭ مۇددەسى مەن قاجەتتىلىگى قازاقستان ۇكىمەتى ءۇشىن نەگىزگى باسىمدىق بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كونفەرەنتسيا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن ءجاردەماقىلار تولەۋ, سونىمەن قاتار, ءاربىر ادامعا قىزمەت كورسەتۋ ارقىلى حالىق ءۇشىن ىڭعايلى جانە لايىقتى جاعدايلار جاساۋعا ۇمتىلاتىنىن كورسەتىپ وتىر. قازاقستانداعى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن ءسىز قالاي باعالايسىز جانە بولاشاقتاعى قىزمەتتەرىمىزگە تىلەر تىلەگىڭىز قانداي؟
– ەلدەگى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ دەڭگەيى – بۇل مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك كەمەلدەنۋىندەگى باستى كورسەتكىشى ەكەندىگىنە مەن تولىقتاي سەنەمىن. حاقق قازاقستاندى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى قازىرگى زامانعى قوعامنىڭ قاجەتتى شارتى جانە تۇراقتى دامۋى رەتىندە جوعارى باعالايدى. مەنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىنىڭ ءوز حالقىنىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن كۇشەيتۋى ءۇشىن قولدانىلاتىنى تولعاندىرادى.
ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا قازاقستان ۇرپاقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قاعيداتىنا قۇرىلعان بازالىق مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى, قوسىمشا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى جانە جيناقتاۋشى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدى, سونىمەن قاتار ەرىكتى جيناقتاۋلاردى بىرىكتىرەتىن حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ دامىعان كوپدەڭگەيلى مودەلىن بىلدىرەدى.
بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندا تۇراقتىلىعى اعىمداعى ەكونوميكالىق دامۋ رەسۋرستارىمەن جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتىلەتىن, حالىقتى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىمەن جاپپاي قامتۋ ساقتالعان.
سونىمەن بىرگە, سىزدەردەگى ۇلتتىق جۇيە سوڭعى ون جىلدىقتا جىلدام وزگەرەتىن ەكونوميكالىق تۇرعىدا حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, جانە بارلىق حالىقتى بىردەي الەۋمەتتىك قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە ساياسي باسىمدىقتى ساقتاي وتىرىپ, بارىنشا قارقىندى دامۋدا. مۇنداي مىندەتتەر الەمدەگى باسقا دا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ اكىمشىلىكتەرىنىڭ الدىندا دا تۇر, سونىمەن بىرگە, ەگەر جۇيە تەڭدەستىرىلگەن جانە ءتيىمدى باسقارىلعان جاعدايدا عانا جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن.
سوندىقتان دا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باعدارلامالارى مەن تولەمدەر جانە جاردەماقىلار, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر دەڭگەيىنىڭ تەڭبە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسۋرستارعا ۇنەمى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە سىزدەردىڭ ۇكىمەت ەرەكشە كوڭىل اۋدارادى. مىسالى, سىزدەردىڭ كوپسالالى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى اياسىندا قازاقستاندا مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىن قۇرۋ مەديتسينالىق كومەك جۇيەسىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋ جولىندا ماڭىزدى قادام بولاتىنى ءسوزسىز. مەن, سونىمەن بىرگە, تاياۋداعى مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس زەينەتاقى قورلارىنىڭ بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا اينالعانىن دا باسا ايتقىم كەلىپ وتىر. بۇل شارا اكىمشىلىك شىعىنداردى ازايتىپ, بارلىق زەينەتتىك جۇيەنى باسقارۋدى ورتالىقتاندىراتىنى ءسوزسىز.
اڭگىمە سوڭىندا, ءبىز حاقق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا شەشۋشى ينۆەستيتسيا بولىپ تابىلاتىنىن جانە تەڭدەستىرىلگەن ەكونوميكالىق جانە تۇراقتى الەۋمەتتىك دامۋدىڭ باستى فاكتورى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. بارلىعىمىز ءۇشىن دە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى ودان ءارى نىعايتۋ ماقساتىندا حاقق قازاقستانداعى مۇشەلەرىمەن تىعىز ىنتىماقتىستىقتىڭ ودان ءارى جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدى.
– مازمۇندى اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
AERC: جاڭا ۇيلەردىڭ باعاسى قىمباتتاۋى مۇمكىن
قوعام • بۇگىن, 15:47
2025 جىلى 83 اۋىل جويىلدى: ەلدى مەكەندەردىڭ ەرتەڭگى تاعدىرى قانداي؟
اۋىل • بۇگىن, 15:30
سپورتشىلار مەن ونەر مايتالماندارى اتا زاڭ جوباسىن قولداۋعا شاقىردى
اتا زاڭ • بۇگىن, 15:23
LRT-عا كاسسيرلەر كەرەك: CTS كومپانياسى ۇمىتكەرلەرگە قانداي تالاپ قويىپ وتىر؟
قوعام • بۇگىن, 15:18
پرەزيدەنت Air Astana كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورىن قابىلدادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 15:08
ايىپپۇل وسسە دە ادام ءولىمى ازايماي تۇر؟ ساراپشى نە دەيدى؟
قۇقىق • بۇگىن, 14:42
پرەزيدەنت جاپونيا يمپەراتورىن تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 14:32
گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىنداعى 20 جوبا قارجىلاندىرىلادى
ۇكىمەت • بۇگىن, 14:22
ايدا بالاەۆا: جاڭا اتا زاڭ ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعىن باستى ورىنعا قويادى
اتا زاڭ • بۇگىن, 14:10
ەندى حقكو-دان قۇجاتتى تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ساتىندە الىپ كەتۋگە بولادى
قوعام • بۇگىن, 14:04
ونلاين-كازينودان تۇسكەن تابىس تاركىلەندى: Porsche مەن Lexus مەملەكەت كىرىسىنە ءوتتى
قوعام • بۇگىن, 13:51
تۇركىستان اۋەجايىنا 14,3 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى
ايماقتار • بۇگىن, 13:45
جەتىسۋدا جاس كاسىپكەر قول اشىتقىمەن پىسىرەلەتىن نان ءوندىرىسىن جولعا قويدى
ءوندىرىس • بۇگىن, 13:28
التىنكول – قورعاس تورابىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى ەكى ەسەگە جۋىق ارتادى
لوگيستيكا • بۇگىن, 13:11