«اۋىلىم – قاسيەتتى مەكەن, مەكتەبىم كيەلى ەكەن»

ءبىلىم وشاعىنىڭ ەلۋ جىلدىق تويىنا جينالعان 500 تۇلەكتى وسىنداي وي تولقىتتى اۋليەكول اۋدانىنداعى قابيدوللا تۇرعىنباەۆ اۋىلىندا جاستىقتىڭ, بالالىق شاقتىڭ, اۋىلعا, التىن ۇياعا دەگەن ساعىنىشتىڭ, ۇستاز بەن شاكىرت ساعىنىشىنىڭ, اۋىلعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمنىڭ تويى دۇركىرەپ ءوتتى. مەكتەپتى العاش بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ قازىر باسىن اق قىراۋ شالعان, جاسى جەتپىستى القىمدادى. كەڭەس وداعى ۋاقىتىندا ماسكەۋگە تىكەلەي باعىناتىن «تسەليننىي» استىق وسىرەتىن عىلىمي-تاجىريبە شارۋاشىلىعىنىڭ 5-6 بولىمشەسى, ولاردىڭ ارقايسىسىندا كەمىندە 60-70 ءتۇتىن بولۋشى ەدى. تسەليننىي ارالاس ورتا مەكتەبىندە كەمىندە مىڭ بالا وقيتىن. ءار سىنىپ «ا», «ب», «ۆ» بولىپ, ءۇش سىنىپتان تۇراتىن. ونىڭ ارقايسىسىندا كەمىندە 30 بالا وتىراتىن. نارىقتىڭ قيىندىعى اۋىلدىڭ بەلىن قايىستىرعان 90-شى جىلدارعا دەيىن وسى اۋىلدا 500 ءۇي بولىپتى, ونداعى تۇرعىنداردىڭ سانى 3200-دەن اسىپ جىعىلىپتى. ۋاقىت تا, زامان دا وزگەردى, قازىر دۇرىلدەگەن شارۋاشىلىق جوق, ال اۋىلدا بارلىعى 62 ءۇي عانا قالعان. وندا 276 ادام تۇرادى. – اۋىلىمىزدىڭ دا, مەك­تەبىمىزدىڭ دە تاريحى تاعى­لىمدى. بىراق قازىر شاعىن اۋىل, 42 وقۋشى عانا ءبىلىم الىپ جاتقان نەگىزگى مەكتەپتىڭ 50 جىلدىعىن قۇر قالدىرماي اتاپ وتەيىك دەگەن نيەتپەن, مەكتەپتىڭ ءار جىل­دارداعى تۇلەكتەرىنە قولدان كەل­گەنشە حابار ايتقانبىز. ءبىز­دىڭ شاقىرتۋىمىز جەتكەن تۇلەكتەردىڭ بارلىعى گەر­ما­نيادان, رەسەيدىڭ قالا­لا­رىنان, تاتارستاننان, قا­زاق­ستاننىڭ كوپتەگەن وبلىستارىنان كەلدى. ولار ءبىرى-بىرىنە حابار ايتقان. بارلىعى 500-دەن اسا تۇلەك جينالدى. سونىڭ ىشىندە 50 تۇلەك وبلىستان تىس جەرلەردەن, الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلدى. كىشكەنتاي اۋىلىمىز بەن مەك­تەبىمىز رياسىز كوڭىلدەردەن ەرتەگىدەگى سيقىرلى سارايعا اينالىپ كەتكەندەي بولدى, – دەپ اعىنان جارىلادى مەكتەپ ديرەكتورى ايناگۇل الپىسباەۆا. تۇلەكتەر وزدەرىنىڭ بالالىق شاعى وتكەن اۋىلدى ارالاپ شىقتى. ارينە, قازىر كەزىندە «تسەليننىي» بيدايدىڭ جوعارى سورتتارىن وسىرەتىن تاجىريبە شارۋاشىلىعىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان, كسرو جوعارعى كەڭە­سىنە دەپۋتات بولعان قابي­دوللا تۇرعىنباەۆ كرەمل قابىر­عاسىنا ەلىكتەپ, قىزىل كىرپىش­تەن سالدىرعان قابىرعا توزعان, وسىدان 50-60 جىل بۇرىن سا­لىنعان ۇيلەردىڭ ورنى عانا قالعان. بىراق كوزگە سونشاما جىلى ۇشىرايدى. اۋىلعا كەلگەن قوناقتاردىڭ سا­عىنىشتان كوزى جاساۋرايدى. تاتارستاننىڭ نابەرەجنىە چەلنى فەدەرالدىق قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى روزا­ليا عايفۋتدينوۆانىڭ ءوزى تۇرعان ۇيدەن قالعان ىرگەتاستى ءسۇيىپ جىلاعانى بارلىعىن دا تول­قىتتى. – وسى اۋىلدا تۋىپ-ءوستىم, مەك­تەپتە ءبىلىم الدىم. قايدا جۇرسەم دە وسى اۋىل, وسى مەكتەپ, وسى ءۇي ويىمنان ءبىر ءسات شىق­قان ەمەس. بالالىق شاعىم وتە با­قىت­تى ءوتتى, تەك ساعىنۋمەن كۇن كە­شەمىن, – دەدى روزاليا زاحا­روۆنا. تويدىڭ سالتاناتى ساپ تۇزەپ تۇرىپ وتەتىن مەكتەپ جينالىسىنان باستالدى. بۇرىنعىداي بارابان سوعىلىپ, كەرنەي تارتىلىپ, ءبىر كلاستىڭ ۇلدارى اق كويلەك, قارا شالبار, قىزدارى اق فارتۋك, قارا كويلەك كيىپ, شاشىنا اق بانتيك تاعىپ شىقتى. بۇگىندە جاسى الپىستى القىمداعان كىسىلەردىڭ بالالىق شاققا وسىلاي «ورالۋى» جينالعان جۇرتتى ءارى تولقىتتى, ءارى شىنايى كۇلكى, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي دە سىيلادى. ءبىر قىزىعى, جارتى عاسىردا مەكتەپتى ءۇش ديرەكتور عانا باسقارىپتى. العاشقى ديرەكتور موكەش شىنكەنتاەۆ, ورتا مەكتەپتى 1965-2002 جىلدارى باسقارعان سۇگىرالى نابيەۆ اتالار, مەكتەپتىڭ بايىرعى مۇعا­لىمدەرى, ارداگەر ۇستازدار زىليحا نابيەۆا, ۆالەنتينا چۋحنەنكو اجەلەر تۇلەكتەر ورتاسىنان تابىلدى. ومىردەن وتكەن اۋىلداستارىنا, ۇستازدارىنا قۇران باعىشتالدى. كىشكەنتاي اۋىلدا وسىنداي توي وتكىزۋگە شامامىز قالاي كەلەر ەكەن دەگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۋايىمى بىردەن سەيىلدى دەسە دە بولادى. جان-جاقتان كەلگەن تۇلەكتەر تويدىڭ قارجىسىن دا, قامىن دا وزدەرى كوتەرىپ كەتتى. ۇستازدارعا, ءبىلىم وشاعىنا سىي-سياپاتتارىن دا جاسادى. مەكتەپتىڭ 70-ءشى جىلدارعى تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى, ءبۇ­گىندە وبلىسقا, ودان قالدى رەس­­پۋبليكاعا بەلگىلى كاسىپكەر تولەگەن جايلاۋباەۆ مەكتەپكە ءبىر ميلليون تەڭگە تارتۋ ەتتى. ۇس­تازدارىنا سىي-سياپاتىن دا ۇمىتپادى, داستارقان جايدى. – وسى مەكتەپتە ءبىزدىڭ وتباسىمىزدان ءتورت بالا وقىدى. مەنىڭ مەكتەپتى ءبىتىرىپ كەتكەنىمە 40 جىلدان اسقان ەكەن. مەن تاۋەلسىز ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى العاشقى باستاعانداردىڭ قاتارىندامىن, ونىڭ قيىندىعىن كورگەن, سۇرلەۋىن سالعان اداممىن. بالالاردى, نەمەرەلەردى تاربيەلەدىم, ولار دا ەلىنە قىزمەت ەتە باستادى. مەن ۇستازدارىمنىڭ بەرگەن ءبىلىمىنىڭ, اۋىلىمنىڭ بەرگەن تاربيەسىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي جەتىستىككە جەتكەنىمدى ءتۇسىندىم. مەكتەپ تەرەزەسىنىڭ, ەسىگىنىڭ جاقتاۋىن سيپالاۋمەن بولدىم, – دەيدى تولەگەن عالىمجان ۇلى. تويعا جينالعان تۇلەكتەردىڭ قايسىسى بولسا دا وسى اۋىلدا با­لالىق شاعىنىڭ قىزىق وتكەنىن, سول ءۇشىن دە ءوزىن باقىتتى سە­زىنەتىندىگىن ايتتى. راسىندا, بالالىق شاعىن ساعىنعان ادام قاشان دا باقىتتى. اۋىلداعى تۇرعىنداردىڭ تەڭ جارتىسى قازاقتار, قالعانى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى, ءتىپتى ون ءۇي قىتايعا دەيىن تۇرىپتى. سولاردىڭ بار­لىعى دا ۋاقىت وزگەرىستەرىمەن تاراپ كەتسە دە, تۋعان اۋىلعا, مەكتەپكە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمىن, جۇرەك جىلۋىن جوعالتپاعانى ءسۇيسىنتتى. تويدىڭ سالتاناتىندا ءتۇ­لەكتەر مەكتەپتىڭ بۇگىنگى ۇزدىك وقۋشىلارىنا سىيلىقتار تاپسىردى. تولەگەن اعامىزدىڭ توسىن ۇسىنىسى توي قىزىعىن ۇستەمەلەي ءتۇستى. «وسى مەكتەپتە ءوزى «ءۇش» دەگەن باعاعا وقيتىن, سوتقار بالا بار ما؟» دەپ سۇرادى. مۇعالىمدەرى توسىن ساۋالعا توسىلىپ تا قالعانداي ەدى. مەكتەپتىڭ جاقسىسىن اسىرىپ, جامانىن جاسىرىپ جۇرەتىن ۇستازدار, 6 سىنىپتىڭ وقۋشىسى ەراسىل ءاشىموۆتى كورسەتتى. توكەڭ «ەر­اسىلعا 50 مىڭ تەڭگە بەرىپ تۇرىپ: «بۇل اۋىل مەن مەكتەپتىڭ سوتقار بالالارى كەيىن بۇزاقى ەمەس, ءبىر جەردى تەسىپ شىعۋى ءتيىس. سوتقار بولۋ اردى اتتاۋ ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنىپ وسسەڭ بولدى. مەن اۋىلعا بەلگىلى سوتقار ەدىم, بيزنەسمەن بولدىم. ال سەن مەكتەپتى جاقسى ءبىتىر, جوعارى ءبىلىم الۋىڭدى ءوز موينىما الامىن» دەدى. راسىندا بۇل اۋىلدا جانە تسەليننىي مەكتەبىندە قىلمىس دەگەن بولمايدى ەكەن. اۋىل بالالارىنىڭ وقۋ مەن سپورتتان قولى بوسامايتىن. سول ءبىر باقىتتى ساتتەر سارى مەيىزدەي ساعىنىشقا اينالعان. – اكەم سوزحوزدىڭ مالىن باقتى, كوپبالالى وتباسى بول­­دىق. كوكتەمدە ءبىزدى اكەم جاي­­لاۋعا الىپ كەتەدى, سودان قازان-قاراشادا ءبىر-اق كەلەمىز. سونداي بالا نەشەمەن وقۋى كەرەك؟ ۇستازدارىمنىڭ شەگەلەپ وقىتۋىنىڭ ارقاسىندا سا­باققا ۇلگەرىپ كەتىپ ءجۇردىم. اۋىلدا سپورت كەرەمەت ەدى. ءبىز تۇرعان بولىمشەنىڭ بالالارى سپورتتىڭ قاي تۇرىنەن بولسىن سوۆ­حوز بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا ەدىك. بولىمشەدەن 2,5 شاقىرىم جەردەگى مەكتەپكە تۇسكە دەيىن ساباققا بارامىز, تۇستەن كەيىن سپورت دەپ جۇگىرەمىز. سوندا كۇنىنە ون شاقىرىم جاياۋ جۇرەدى ەكەنبىز عوي. ول كەزدە اۋىلدىڭ تازالىعىن قاراڭىز, قازىرگىدەي بالالار قىلمىسى, ەسىرتكى, باسقا قىلمىس دەگەندى ەستىمەيتىن ەدىك. مەن سوتقار بالا اتاندىم. قازىر ويلاسام, ءۇزىپ-جۇلقىپ بارا جاتقان ەشتەڭەم جوق ەكەن, ۇلدار ويىنعا تالاسىپ توبەلەسەمىز عوي. بىراق 6-شى سىنىپتان باس­تاپ, اۋىل بالالارىنىڭ شاشىن الدىم, شالبارلارىن تىگىپ بەردىم. جايلاۋدا گەولوگتاردان ءتۇسىپ قالعان فوتواپپارات تاۋى­پ العاننان كەيىن, ونىمەن اۋىلداستاردى سۋرەتكە تۇسىرەتىن بولدىم. وسىلارمەن اقشا تابا باستادىم. شالبار تىگىپ بەرگەنىم ءۇشىن ءبىر سوم الاتىنمىن, – دەپ بالالىق شاقتىڭ قىزىعىن ەسكە الادى بۇگىندە ءوز مەكتەبىنىڭ ماق­تانىشتارىنىڭ بىرىنە اينالعان تولەگەن جايلاۋباەۆ. مەكتەپتەن عالىم دا, دارىگەر دە, ەلشى دە, ەڭبەك تورىسى دا تۇلەپ ۇشتى. ول ءوز الدىنا ۇزاق اڭگىمە. مەكتەپ تويى كەشكە قاراي باياعى پيونەرلەر جاعاتىن «كوس­تەر» الاۋمەن, بي كەشىمەن جال­عاستى. گەرمانيادان, سانكت-پە­تەر­بۋرگتەن, ماسكەۋدەن, ءوزى­مىز­دىڭ وزگە دە وبلىستاردان كەلگەن تۇلەكتەر تاڭ اتقانشا الاۋ وتتىڭ اينالاسىندا وتىرىپ, گيتارامەن 60-70-ءشى جىلداردىڭ جاستارى تابىنا تىڭداعان, شىرقاعان بريتاندىق اتاقتى روك-توپ «بيتلزدىڭ», ءوزىمىزدىڭ ءشامشىنىڭ, اسەتتىڭ, ەسكەندىردىڭ اندەرىن شىرقادى. بي كەشىندە بالالىق شاقتا بيلەگەن تۆيست ءبيىن بيلەدى. تاڭ اتقانشا ەشكىم كوز ىلمەدى, ەشكىم شارشادىم دەپ ايتپادى. كەزدەسۋگە كەلگەندەر توي سوڭىندا مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ كەزدەسۋىن ءار بەس جىل سايىن وتكىزىپ تۇرۋدى ۇيعاردى. جاقسى ءىستىڭ داستۇرگە اينالاتىنى دا ءومىردىڭ زاڭى ىسپەتتى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي وبلىسى, اۋليەكول اۋدانى.