«استانا-پوليگرافيا» اق باسپاسىنان بەلگىلى جۋرناليست, اۋدارماشى امانگەلدى جۇمابەكتىڭ اۋدارماسىمەن اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك عالىم قۇدايبەرگەنوۆتىڭ «تانىس تا بەيتانىس مونعوليا» («مونگوليا گلازامي «كوچەۆنيكا»), «زامانا بەلەستەرى» («زنامەنيە ۆرەمەني») اتتى كىتاپتارى جارىق كوردى. بىردەن باسىن اشىپ ايتاتىن ماسەلە, بۇل كىتاپتاردى قازاق وقىرماندارى جىلى قابىلدادى. قوس اۋدارما دا قۇيىلىپ تۇر. ءسوز تىركەستەرى مەن سويلەم قۇرىلىسىنىڭ جاتىقتىعى سونداي, ءتول تۋىندىعا بەرگىسىز, وقىرمان ءبىر دەمدە قىزىعا وقىپ شىعادى. وسىعان قاراپ, شىعارمانىڭ ورىسشا تۇپنۇسقاسىنىڭ دا وسال ەمەستىگىن تانيسىز.
ال اۆتور تۋرالى ءوز ويىن امانگەلدى جۇمابەك بىلاي ءتۇيىندەيدى: «اقمولا وبلىستىق «كوممۋنيزم نۇرى» («ارقا اجارى») گازەتىندە ەكونوميكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى بولىمىندە اعا-ءتىلشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىندە ۇزاق جىل جۇرگەندە وبلىس اۋماعىندا ارالاماعان شارۋاشىلىقتار, كورمەگەن ەگىس القاپتارى جوق دەسەم اسىرا ايتقاندىعىم ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ا.ي.باراەۆ اتىنداعى قازاق استىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى عالىمدارىنىڭ جىل سايىنعى كوكتەمگى تۇقىم سەبۋ مەن ەگىن وراعىنا قاتىستى ۇسىنىستارى مەن تۇجىرىمدارىن ورىس ءتىلىنەن الىپ جاريالاۋدىڭ, وندا وتكىزىلىپ تۇراتىن رەسپۋبليكالىق اۋقىمداعى عىلىمي كونفەرەنتسيالار جايلى تولىمدى ماقالالار جازۋدىڭ سالماعى دا موينىمدا بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە اكادەميكتەر ەرۆين فرانتسەۆيچ گوسسەنمەن, مەحليس قاسىم ۇلى سۇلەيمەنوۆپەن, عالىم قۇلجان ۇلى قۇدايبەرگەنوۆپەن تاعى دا باسقا بەلگىلى عالىمدارمەن جۇزدەسىپ, سۇحباتتار العان كەزدەرىم دە از بولماعان... كوپ جىلدار وتكەننەن كەيىن ويلاماعان جەردەن عالىم قۇلجان ۇلى ەكەۋمىزدىڭ شىعارماشىلىق بايلانىسىمىز قايتا جالعاستى. بىردە ول مەنى ارنايى ىزدەپ كەلىپ, اڭگىمەنى توتەسىنەن قويدى. «قىسقاسى ءسوزدىڭ توركىنى مىنادا. مەن 1982-1988 جىلداردا شەتەلدىك ءىسساپاردا, موڭعوليا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعى جانە ەگىنشىلىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي كەڭەسشىسى رەتىندە دارقان قالاسىندا قىزمەت اتقاردىم. سوندا جۇرگەندە وسى ەلدىڭ تاريحى, مادەنيەتى, تابيعاتى, سالت-ءداستۇرى, قىسقاسى كورگەن-بىلگەندەرىمنىڭ ءبارىن جول ساپار وچەركى رەتىندە جازىپ كەلدىم. سونىڭ ناتيجەسىندە ورىس تىلىندە 500 بەتتىك كىتاپتى ءوز وقىرماندارىما ۇسىندىم. ەندى موڭعوليانى جاقىن تاني تۇسسەم دەگەن زيالى قاۋىمنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن تاراۋلى تاقىرىپتارىن قازاق ازاماتتارى دا وقىسىن دەگەن ويعا كەلىپ وتىرمىن. وسىعان نە ايتارىڭىز بار؟», – دەدى ول سۇراۋلى كەسكىنمەن.
ءبىز سول جولى ءوزارا ءبىر توقتامعا كەلىپ تاراستىق. مىنە, سول شىعارماشىلىق تاندەمنىڭ ناتيجەسىندە «تانىس تا بەيتانىس مونعوليا», «زامانا بەلەستەرى» كىتاپتارى جارىققا شىقتى...».
ءساتتى شىققان شىعارما تۋرالى جوعارىدا ايتقان ويىمىزدى تۇيىندەي كەلىپ, مىنا جايلاردى اتاپ كورسەتۋدى ءجون كوردىك. العاشقى كىتاپ اكادەميك عالىم قۇدايبەرگەنوۆ ءوزى ءبىراز جىل تۇرعان ءارى ەڭبەك ەتكەن موڭعوليا تۋرالى جولساپار وچەركى تۇرىندە جازىلعان تۋىندى. شىعارمانى جازۋداعى ۇستانعان پۋبليتسيستيكالىق ءتىلى مەن فيلوسوفيالىق وي-تولعانىستارى كىتاپتىڭ جالپى مازمۇنىمەن ۇيلەسىمدى تۇردە قابىسىپ, اۆتوردىڭ موڭعول حالقىنىڭ تاريحىن, ەكونوميكاسىن, سونىمەن قاتار, كۇنى كەشەلەرى ءدال سولارداي كوشپەلى عۇمىر كەشكەن قازاقتارمەن كوپ جاعدايدا ۇقساستىعى بار تۇرمىس-سالتىن, داستۇرلەرىن جان-جاقتى سيپاتتاۋعا باسا ءمان بەرگەن. سونىمەن بىرگە, اۆتوردىڭ, وزگەلەرگە ۇقساماس وي-تولعامدارى, پايىمداۋلارى ءبىزدىڭ قاس-قاعىم ساتتە سان قۇبىلىپ, بولجاپ بولماس بەينەلىلىگىمەن تالايدى تاڭعالدىرىپ جاتقان تۇستا وقىرمانداردى دا بەيجاي قالدىرمايتىنى انىق.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
