الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدى دامىتۋداعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ءرولى

تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەلەرى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن وزىق الەۋمەتتىك پروگرەسس مودەلىنە ءوتۋىنىڭ وزەكتىلىگىن جانە ماڭىزدىلىعىن كورسەتتى. كەز كەلگەن مەملەكەت الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى مودەلىن قۇرۋعا تىرىسادى جانە مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – سول ەلدىڭ جوعارى ءومىر ءسۇرۋ ستاندارتتارىنىڭ قارقىندى دامۋى بولىپ تابىلادى. لايىقتى ءومىر ءسۇرۋدى قولداۋعا قاجەتتى قوعام دامۋىنىڭ شارتتارى ءاربىر ادامنىڭ ءوزىنىڭ فيزيولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ مۇمكىندىكتەرى قانداي دا ءبىر كولەمدە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستاندا قۇرىلعان الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مودەلى ەڭبەك قاتى­ناستارى سالاسىنداعى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى جۇزەگە اسىرۋدى, ءونىمدى ەڭبەكپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋدى, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى, حالىقتىڭ از قامتىلعان توپتارىن الەۋمەتتىك قولداۋدى, تۇرعىندارعا قاجەتتى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇگىندە ەلىمىز حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن اق­­­پاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەح­­نولوگيالار (اكت) سالاسىن­دا ناقتى جەتىستىكتەرگە قول جەت­كىز­دى. ەلەك­تروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ دەڭگەيى جونىندەگى بۇۇ رەيتينگىسىنىڭ 2014 جىلعى قورى­تىندىسى بويىنشا 193 مەم­لەكەتتىڭ ىشىندە قازاقستان 28 ورىن­دى يەلەندى جانە ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋعا ارنالعان بۇۇ جاھاندىق فورۋمى 2014 جىل­دىڭ قازان ايىندا ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە وتكىزىلدى. سوندىقتان, حالىقارالىق الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋ قا­ۋ­ى­م­­داستىعىنىڭ (حاقق), دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ جانە «مەم­لەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتان­دى­رۋ قورى» اق باستاماسىمەن اس­تانا قالاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك سارايىندا بيىلعى جىلعى قىر­كۇيەك ايىنىڭ باسىندا «الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ماق­ساتتارىنا جەتۋدەگى اكت سالا­سىنىڭ ستاندارتتارى مەن ءبىر­ىڭعاي شەشىمدەرىن قابىلداۋ جولدارى» تاقىرىبىندا الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋ سالا­سىنداعى اقپاراتتىق جانە كوم­مۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا حاقق XIV حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى وتكىزىلۋى زاڭدى. حاقق مۇشەلەرىنىڭ الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋدى ۇيىم­داستىرۋدىڭ الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردى جوعارى دەڭگەيدە تالقىلاۋعا جانە ءتاجى­ريبە الماسۋعا مۇمكىندىك الاتىن وسىنداي جاھاندىق فورۋم الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنىڭ ماماندارى ءۇشىن ماڭىزدى باعىت بولاتىنى انىق. مۇشە ۇيىمدارعا عانا ءوت­كى­زىلگەن مۇنداي پىكىر الماسۋ الاڭدارى وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىمدەرىن كەڭەيتۋگە كەلگەن قاتىسۋشىلاردىڭ جوعارى باعا­سىنا يە بولدى. زاماناۋي اكت قولدانۋ ار­قىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ ستاندارتتارىن ەنگىزۋ جونىندەگى حاقق نۇسقاۋلىقتارى قازاقستاندا دا كەڭىنەن قول­دا­نىلۋدا, سوندىقتان دا كونفەرەنتسيانى بىزدە وتكىزۋ ۇيعارىلدى. القالى باسقوسۋعا الەمنىڭ 50 ەلىنەن 300-گە جۋىق ادام كەلدى. ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇي­ىم­داردىڭ جەتەكشىلەرى, اكت جونىندەگى مەنەدجەرلەر مەن ساراپشىلار, حاقق باسشىلارى مەن مۇشە ۇيىمداردىڭ اعا پەرسونالدارى, سونىمەن قاتار حالىقارالىق ۇيىمداردان دەلەگاتتار مەن تاۋەلسىز ساراپشىلار بولدى. اۋقىمدى جيىندا الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ازىرلەۋ كەزىن­دە اكت شەشىمدەرىنىڭ ماقسات­تارى مەن قاعيداتتارى سياق­تى ماڭىزدى ماسەلەلەر, الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋ سالا­سىن­­داعى باعدارلامالىق قام­سىز­داندىرۋدىڭ كورپوراتيۆتىك جانە ءىرى اۋقىمدى جۇيەلەرىن قول­دانۋداعى اعىمداعى تاجىريبەلەر تالقىلاندى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى اكت كورپوراتيۆتىك قولدانۋ ناقتى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە وپەراتسيالار مەن قىزمەتتەردى تولىقتاي وزگەر­تۋ­دى جۇزەگە اسىرۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەردى. سونىمەن قا­تار, تەح­نولوگيالاردىڭ جو­عا­رى قار­قىنمەن دامۋى ۇيىم­دار­­دىڭ الدىنا كۇردەلى ءمىن­دەتتەردى دە قويدى. مىسالى, ستان­دارت­تالعان شەشىمدەردىڭ كوپ­رەتتىك قولدانىلۋىن جۇزەگە اسى­رۋ­دىڭ بازالىق تەحنولوگيالارى حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ار­تۋى ناتيجەسىندە تۋىندايتىن مىندەتتەرمەن توعىستى. قول­دا­­نىستاعى تەحنولوگيالاردىڭ قار­قىندى دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇگىندە الەۋمەتتىك قام­سىزداندىرۋ ۇيىمدارى قاجەتتى تالاپتارعا جاۋاپ بەرە الاتىن, سونىمەن بىرگە قۇنى قولجەتىمدى جانە تاۋەكەل دەڭگەيى قولايلى اكت-جۇيەلەرىنىڭ لايىقتى ءادىس-تاسىلدەرىن ىزدەستىرۋ ماقساتىندا جۇمىس اتقارۋدا. كونفەرەنتسيا بارىسىندا مى­ناداي ماسەلەلەر بويىنشا اق­پاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەح­نولوگيالار جونىندەگى حاقق باسشىلىعىنىڭ: الەۋمەتتىك قام­سىزداندىرۋدىڭ ماقساتى ءۇشىن نەگىزگى دەرەكتەردى باسقارۋ; الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالا­سىنداعى اكت بازاسىندا حا­لىقارالىق كەلىسىمدەردى ورىن­داۋعا قاتىستى جاڭا ەكى ءبولىمى تالقىلاندى. اتالعان بولىمدەر حالىق­ارا­لىق وزىق تاجىريبەلەردى ەس­كەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك قام­سىزداندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بىرىڭعاي شەشىمدەردى ازىرلەۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. مىسالى, الەۋمەتتىك قام­­سىزداندىرۋ, ونىڭ ىشىندە, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ, سونداي-اق ازاماتتار باسقا ەلدەرگە كوشكەن كەزدە ولارعا زەينەتاقى مەن ءجار­دەماقى تولەۋ ماسەلەلەرى قا­رالدى. كونفەرەنتسياعا شەت­ەل­دىك قاتىسۋشىلار «قازاق­ستان­داعى اقپاراتتىق-كوممۋ­ني­كا­تسيالىق تەحنولوگيالار» كور­مەسىن تاماشالاعاننان كەيىن ءوز سوزدەرىندە اكت سالاسىنداعى جەت­كەن جەتىستىكتەر مەن ءناتي­جە­لەردەن العان اسەرلەرىمەن ءبولىستى. كورمەدە قازاقستانداعى مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىم­داردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى (اج) ونلاين-رەجىمدە كورسەتىلدى. كونفەرەنتسيادا قوناقتاردىڭ ەڭ كوپ تاماشالاعانى رەسپۋبليكامىزدا العاش رەت جاسالعان Kinect سەنسورلى بەينە-ستەندى بول­دى, وندا قولدانۋشى ادام قوزعالىس ارقىلى باعدارلامالىق قامسىزداندىرۋمەن جۇمىس ىستەي الادى. شاراعا قاتىسۋشىلار قازاقستان ازاماتىنىڭ مۇشەل جاس ارالىعى بويىنشا (بالا, جىگىت/قىز, ازامات/ازاماتشا, اعا/اپا, اتا/اجە) بارلىق ومىرىندەگى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر تۋرالى اقپارات الدى. ەكراندا ءاربىر ومىرلىك كەزەڭدە حالىققا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تۋرالى اقپاراتتىق جۇيەلەر كورسەتىلەدى. حاقق پرەزيدەنتى ەررول فرانك ستۋۆە قازاقستاننىڭ الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋداعى جەتكەن جەتىستىكتەرىن, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك سالاعا اكت ەنگىزۋ بو­يىن­شا باعدارلامالاردى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. قازاقستاندا باستالعان الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قىز­مەتتەرىن موبيلدىك قوسىمشالار ارقىلى پايدالانۋ كونفەرەن­تسيادا تالقىلانعان باستى ءما­سەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى. حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىق دامۋىندا باستى ءرول اتقارادى جانە ەل ازاماتتارىن وسىنداي قىزمەتتەرمەن كەڭىنەن قامتىماق. حاقق باس حاتشىسى حانس-حورست كونكولەۆسكي الەۋمەتتىك سالا­داعى اكت دامۋىنداعى قا­زاق­­ستاننىڭ جەتكەن جەتىس­تىكتەرىن جوعارى باعالادى. ونىڭ پىكىرى بويىنشا, استانادا وتكەن كون­فەرەنتسيا قاۋىمداستىق تاري­حىنداعى ەرەكشە وقيعاعا اينالدى. كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى قورىتىندىسى قاۋىمداستىققا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى كەلى­سىمدەر اياسىندا ءارتۇرلى ەلدەردەگى اكت جۇيەلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ۇيلەسىمدىلىگى ماسەلەلەرىنە باستى نازار اۋدارىلدى جانە نەگىزگى دەرەكتەردى باسقارۋ ءجو­نىندەگى قاۋىم­داستىقتىڭ ەكى جا­ڭا باس­شىلىعىنىڭ قابىل­دانۋى بولدى. اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لار­دىڭ جاھاندانۋى قوعامدى وزگەرتتى, وعان قويىلاتىن تالاپتار بۇرىنعىدان دا ارتۋدا. كورسەتىلگەن وسىنداي وزگەرىستەر حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا مودەلدەرىنە ءوتۋدى ايقىندادى. قوعامدىق وزگەرىستەرگە جاۋ­ا­پ رەتىندە الەۋمەتتىك قام­سىز­­­­­دان­دىرۋ ۇيىمدارى جۇيە­لەر­­دى جاڭعىرتۋ بويىنشا ءوز­دە­رىنىڭ كۇشتەرىن بىرىكتىرۋى قا­جەت. بۇل رەتتە, الەۋمەتتىك قور­­عاۋ سا­لاسىنداعى اقپاراتتىق تەح­نولوگيالاردىڭ كومەگىمەن بە­رىلەتىن قىزمەتتەر كورسەتۋ ءمۇم­كىندىگىنىڭ ارتۋىن ەسكەرگەن وتە ما­ڭىزدى. مۇنداي مۇمكىندىكتەر ينفراقۇرىلىم, ساپا, قارجىلىق قولجەتىمدىلىك سياقتى نەگىزگى فاكتورلار ەسكەرىلە وتىرىپ, رەس­پۋبليكا تۇرعىندارى ءۇشىن اق­پاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەح­نولوگيالاردىڭ قولجەتىمدىلىگىمەن سيپاتتالادى. قازاقستانداعى زاماناۋي اق­پاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەح­نولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋىمەن جانە قولدانىلۋىمەن شارتتالعان قوعامدىق ومىردەگى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-ساياسي جانە رۋحاني وزگەرىستەر قوعامدى اقپاراتتاندىرۋعا – دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قاراي قادام باسۋىن بىلدىرەدى. حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىندا يننوۆاتسيالىق تەح­نولوگيالاردىڭ ودان ءارى دامۋى قوعام دامۋىنىڭ تۇراقتىلىعىن, ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋ­قاتى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاق­سارتۋعا باعىتتالعان. وسى­لايشا, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىندا ەنگىزىلەتىن بارلىق يننوۆاتسيالار, ەڭ الدىمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ العا قويعان 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق مىندەتتەرى اياسىن­دا قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامى­عان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋىنە جەتەلەيتىن حالىقتىڭ قا­جەت­تىلىگىنە باعدارلانادى. الەۋمەتتىك سالادا اقپارات­تىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدا ودان ءارى جۇرگىزىلەتىن رەفورمالار حالىققا بارابار جانە اتاۋلى قىزمەت كورسەتۋدەگى مىندەتتەردى تابىستى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2011 جىلعى 20 قازانداعى جارلىعىمەن قازان ايىنىڭ سوڭعى جەكسەنبىسىندە اتالىپ وتىلەتىن الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە كۇنى ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. وسىعان وراي قازاقستاندا باستالعان الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ الەۋ­مەتتىك قورعاۋ جۇيەسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرىنە ەرەكشە مارتەبە بەرىلگەنىن راستادى. بۇگىندە ەل ازاماتتارىن الەۋمەتتىك قور­عاۋ­دىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسىندە تە­لەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى سوڭعى جەتىستىكتەردى بەلسەندى تۇردە ەن­گىزىپ جانە قولدانا وتىرىپ, حا­­لىققا تيەسىلى بارلىق الەۋ­مەت­تىك كومەك تۇرلەرىن قىسقا مەر­زىمدە رەسىمدەۋگە دايىن 50 مىڭ­عا جۋىق قىزمەتكەر ەڭبەك ەتۋدە. سوندىقتان, جاڭا ينتەراكتيۆتى قۇرالداردى قارقىندى تۇردە مەڭگەرۋمەن بايلانىستى تۋىندايتىن جاڭا مىندەتتەرگە قاراماستان, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ كا­سىبي مارتەبەسى ءالى دە جوعارى. ال ولاردىڭ قامقورلىعىمەن مىڭ­­داعان ادامنىڭ ماسەلەسى شە­شىلەتىندىكتەن, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرى وڭ ناتيجەلەرىن كورسەتۋدە. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ۇي­ىم­دارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وزدە­رىنىڭ كاسىبي مەرەكەلەرى قار­ساڭىندا جەتكەن جاڭا جەتىس­تىكتەرىنە الەم­دىك ساراپتاما قاۋىم­داس­تىعىن مويىنداتىپ قانا قوي­ماي, سونىمەن بىرگە ازاماتتار مەن ەل اراسىنداعى قاتىناستى تۇبىرىنەن جەڭىلدەتەتىن, الەۋ­مەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن جەدەلدىگىن ەداۋىر وزگەرتۋدى كوز­دەيتىن جاڭا مىندەتتەر دە قويىپ وتىر. الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قازاقستان ازاماتتارى تاراپىنان ۇلكەن سە­نىم مەن قۇرمەتكە يە. بۇل سالادا جوعارى دەڭگەيلى كاسىبي ما­ماندار جۇمىس ىستەيتىنىن تو­لىق سەنىممەن ايتا الامىز. وسىن­داي ايتۋلى كۇنى بارلىق الەۋ­مەتتىك قىزمەتكەرلەردى كاسىبي مەرە­كەلەرىمەن شىن ءجۇ­رەكتەن قۇتتىقتايمىن. مارات جانىبەكوۆ, «مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى.