ءتۇبى ءبىر تۇركىنىڭ كيەسى, شاناعىنان كۇي ساۋلاعان قارا قوبىزدىڭ يەسى قورقىت اتا جەرىنە, دالاسىن ءدان, حالقىن ءان تەربەگەن قاسيەتتى سىر ەلىنە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارنايى ساپارمەن كەلدى.
سوڭعى جىلدارى قىزىلوردا وبلىسى قارقىندى قۇرىلىس الاڭىنا اينالدى. وڭىردە الەۋمەتتىك نىسانداردان بولەك, تۇرعىن ءۇيلەر دە كوپتەپ سالىنىپ جاتىر. قىزىلوردا وبلىسىندا بيىل قۇرىلىس كولەمى 3,5 ەسەگە ءوستى. ونىڭ ىشىندە قىزىلوردا قالاسىندا اتالعان كورسەتكىش 8 ەسەگە ارتتى. وتكەن جىلى قىزىلوردا قالاسىندا 364 پاتەر سالىنسا, بيىل 2406 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.
قىزىلوردا وبلىسى الەۋمەتتىك سالاعا قارجى بولۋدەن رەسپۋبليكادا كوش باستاپ تۇر. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 19 مەكتەپ, 4 بالاباقشا بوي كوتەردى. 1 قىركۇيەك كۇنى 11 ءبىلىم وشاعى پايدالانۋعا بەرىلسە, جىل سوڭىنا دەيىن 20 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ەڭ اتاپ ايتارلىعى, وسى جىلى جەتىم بالالارعا قامقورلىق جاساۋ ماقساتىندا بالالار اۋىلى پايدالانۋعا بەرىلدى. «اتامەكەن» دەپ اتالاتىن اۋىلدا اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا بارلىق جاعداي جاسالعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا 6 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. مادەنيەت سالاسى دا قۇرالاقان ەمەس. وبلىس شەڭبەرىندە 7 اۋىلدىق كلۋب, كىتاپحانا جانە مۇراجايدىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, بارلىعى بيىل پايدالانۋعا بەرىلمەك. مۇنىڭ سىرتىندا ى.التىنسارين اتىنداعى كينوتەاتردى «دوستىق ۇيىنە» بەيىمدەپ, قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جاسالىپ جاتىر. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا كۇللى تۇركى حالقىنىڭ ابىزى قورقىت اتا ەسكەرتكىشى جاڭعىرتىلىپ, زيارات ەتۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. زاماناۋي كەشەن 2017 جىلى وتەتىن ەكسپو كورمەسىنىڭ قوناقتارىن قابىلداۋعا ءازىر.
سپورت سالاسىنا كەلسەك, جۋىردا عانا يپپودرومنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. وبلىستىڭ جاڭا كەلبەتىن قالىپتاستىراتىن ءوندىرىس ورىندارىن سالۋدا دا قارقىن بار. اتاپ ايتار بولساق, شىنى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا ءتيىستى 33 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, جوبانىڭ بارلىق ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلدى.
ەلباسى «اراي» شاعىن اۋدانىندا سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. وسى جەردە قالا اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ قۇرىلىس سالاسىنداعى قارقىندى ءتىرلىكتەردى باياندادى.
– ءدال قازىر قىزىلوردا قالاسىندا 52 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. قالا بويىنشا بۇگىندە 16 مىڭنان استام ازامات پاتەر كەزەگىندە تۇر. قولعا العان جوبالاردىڭ اياسىندا وسى تۇرعىنداردىڭ 17 پايىزى جاڭا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. جىل باسىنان بەرى 420 پاتەردى قۇرايتىن 8 تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەردىك. ال بۇگىن ءوزىڭىزدىڭ قاتىسۋىڭىزبەن سالتاناتتى تۇردە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى سالعان 10 تۇرعىن ءۇيدى تابىستاعالى وتىرمىز,– دەدى قالا اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ.
– بۇگىندە تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە قارجىلىق جاعداي قيىن بولىپ تۇر. «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا كەڭ كولەمدە قارجى ءبولىپ كەلدى. بىراق الداعى ۋاقىتتا جاعداي باسقاشا دامۋى كەرەك. مۇنداي قۇرىلىستاردى الەۋەتتى ينۆەستورلارعا بەرىپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سولار ارقىلى جۇرگىزۋدى قولعا الۋ قاجەت,– دەدى ەلباسى.
«بەينەۋ–بوزوي–شىمكەنت» گاز ماگيسترالى قىزىلوردا وبلىسىن كولدەنەڭنەن قيىپ ءوتىپ جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا بيىل اۋدان ورتالىقتارىنا گاز جەتتى. اتاپ ايتقاندا, وسىعان دەيىن جاڭاقورعان جانە شيەلى اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورۋدە. ەندى بىرەر كۇندە تاعى ەكى اۋدان وتىن مەن كومىردەن ارىلىپ, گازدىڭ پايداسىن كورەدى. جالپى, 2017 جىلعا دەيىن ايماقتاعى بارلىق اۋىلدارعا گاز جەتكىزۋ جوسپارلانعان.
مەملەكەت باسشىسى بۇعان دەيىن ايماقتارعا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى كوپتەپ تارتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ەلباسى تاپسىرماسىن تۇڭعىش ورىنداعان قىزىلوردا وبلىسى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مىسالى, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قىزىلوردا وبلىسىندا 9 جوبانى قولعا الىپ, وعان 100 ميلليارد تەڭگەنىڭ كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالۋعا كەلىسىمىن بەردى. مۇنىڭ سىرتىندا ازيا دامۋ بانكىمەن دە كەلىسىمدەر جاسالدى. وسىنىڭ وزىندە ازيا دامۋ بانكى سىرداريانىڭ سول جاعالاۋىنان سالىناتىن جاڭا قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن قارجىلاندىرۋدى ماقۇلداپ وتىر. ول ءۇشىن 172 ميلليارد تەڭگە قارجى سالۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزگەن. جالپى, سىرداريانىڭ سول جاعالاۋى يگەرىلسە, وندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ كوركىنە كورىك قوسىلايىن دەپ تۇر. قازىردىڭ وزىندە داريانىڭ ەكى بەتىن جالعايتىن كوپىردىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.
ايماقتاعى وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ بارىسىمەن تانىسقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «وبلىسقا گاز تارتۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. سۋ بار. ينفراقۇرىلىم جاساقتالعان. وسىنداي مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ كەرەك», – دەپ تاپسىردى. ءوز كەزەگىندە وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ءبىر عانا «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» ءاۆتودالىزىنىڭ بويىندا 33 نىساننىڭ سالىنىپ جاتقانىن, ولاردىڭ حالىققا لايىقتى قىزمەت كورسەتۋگە جارايتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ەسەبىنەن 300 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلعانىن دا ايتتى.
مۇنان سوڭ ەلباسى جاڭا عانا قونىستانعان شالقار دەمەستىڭ ۇيىنە كىرىپ, قۇتتى بولسىن ايتتى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىندا جۇمىس ىستەيتىن جاس مامان بەس جىل كەزەكتە تۇرىپ, جاڭا باسپاناعا يە بولىپ جاتىر ەكەن. ءوزىنىڭ قۋانىشىن ەلباسىنىڭ ءوزى بولىسكەنىنە زور ريزا. مەملەكەت باسشىسى قونىس تويىن تويلاپ جاتقان تۇرعىندارمەن دە كەزدەستى.
– سىزدەردىڭ جاڭا قونىستارىڭىزعا قۇتتى بولسىن ايتايىن دەپ ارنايى كەلدىك. «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىن بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرى, ونىڭ ىشىندە مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەر باسپانا جاعدايىنان قيىنشىلىق كورمەسىن دەپ ارنايى قابىلدادىق. ارەندالىق تۇرعىن ءۇي دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىردىق. مىسالى, تۇرعىندار پاتەردى جالداعانى ءۇشىن باسقا بىرەۋگە اقى تولەمەيدى. ونىڭ ورنىنا بولاشاقتا ءوزىنىڭ مەنشىگىندە قالاتىن باسپاناعا اقشا سالادى. مۇنداي باعدارلاما قازاقستاننان باسقا ەش جەردە جوق,– دەگەن ەلباسى تۇرعىنداردى جاڭا قونىسىمەن قۇتتىقتاپ, وتباسىلارىنا اماندىق تىلەدى.
جاڭا پاتەرگە قول جەتكىزگەن №120 مەكتەپتىڭ مۇعالىمى جادىرا قۇسەيىنوۆا پرەزيدەنتكە العىسىن ءبىلدىردى:
– ءوزىم ۇستازدىق قىزمەت ەتىپ كەلەمىن. ءتورت بالانىڭ اناسىمىن. ءسىزدىڭ تىكەلەي باستاماڭىزبەن قولعا الىنىپ, ىسكە اسىپ جاتقان باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا بالا-شاعامىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولادى دەپ سەنەمىن. ءبىز ءسىزدىڭ قامقورلىعىڭىزدى ۇدايى سەزىنىپ كەلەمىز. سىر ەلىنىڭ بۇكىل حالقىنىڭ اتىنان, تۇرعىندارىنىڭ اتىنان سىزگە شەكسىز العىس بىلدىرۋگە رۇقسات ەتىڭىز. ءوزىڭىز ايتقانداي, «سىر – الاشتىڭ اناسى» دەسەك, قورقىت بابا جاتقان كيەلى مەكەندەگى اتا-بابا ارۋاقتارى ءسىزدى ارقاشان جەلەپ-جەبەپ ءجۇرسىن. سىزگە ۇلكەن راحمەت! – دەدى ۇستاز.
وسى ورايدا, ەلباسى مەملەكەت قابىلداعان باعدارلامالاردىڭ جەرگىلىكتى جەردە ءوز دارەجەسىندە اتقارىلۋىنا ايماق باسشىلىعىنىڭ دا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ جاتقانىن ايتىپ: «قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى قىزىلوردا وبلىسىندا قىرۋار شارۋا اتقارىپ جاتىر. بەرىلگەن بارلىق تاپسىرما تاپ-تۇيناقتاي ورىندالادى. سىر ەلى مەنىڭ ۇدايى نازارىمدا. كوڭىلىمدە جۇرەدى. سوندىقتان, الداعى ۋاقىتتا دا جۇمىس قارقىنى ءباسەڭدەمەيدى», – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن تانىسىپ, جاڭا باسپانا يەلەرىنە تىلەكتەستىگىن بىلدىرگەن ەلباسى تاۋلىگىنە 80 توننا قۇراماجەم وندىرەتىن جانە 150 توننا كۇرىش وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ جۇمىسىن كوردى. زاۋىتتا 250-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىندا شيكىزات جانە دايىن ونىمدەر ساقتايتىن قويمالار, اۆتوتارازى مەن زەرتحانا, قالتالاۋ تسەحى, ۇن تارتۋ ديىرمەنى مەن ماكارون شىعارۋ وندىرىستەرى بار. اتالعان وندىرىستەردەن شىعاتىن ءداندى داقىل قالدىقتارى قۇراماجەم شىعارۋعا پايدالانىلادى.
جىل سايىن وبلىس كولەمىندە مال سانىنىڭ كوبەيۋى ءوز كەزەگىندە قۇراماجەم زاۋىتىنىڭ قاجەتتىلىگىن ارتتىرۋدا. كاسىپورىن باسشىسى باقداۋلەت ماقاشەۆ بۇل جۇمىستاردىڭ ءارى قاراي جالعاساتىنىن ايتا كەلە, كەلەشەكتە ۇن شىعارۋ زاۋىتىن جانە ماكارون فابريكاسىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. قازىرگى تاڭدا وعان قاجەتتى بارلىق عيمارات سالىنىپ قويعان. ال قۇراماجەم شىعاراتىن زاۋىت جوباسىنىڭ قۇنى – 375,9 ميلليون تەڭگە. زاۋىت مەملەكەتتىك جانە جەكە ارىپتەستىك نەگىزىندە جۇمىس ىستەيدى. اتاپ ايتقاندا, «بايقوڭىر» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ» ۇلەسى 49 پايىز بولسا, قالعانى «جان-اراي جەم» جشس-ءنىڭ ءوز ۇلەسىندە. ءوندىرىس وشاعىنا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى ينفراقۇرىلىم تەگىن جەتكىزىپ بەرىلگەن.
كاسىپورىنعا قاجەتتى شيكىزاتتى, ياعني كۇرىش, بيداي, جۇگەرى جانە كۇنباعىستى جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار وسىرەدى. دالىرەك ايتساق, «جان-اراي جەم» زاۋىتى قازىر وبلىستاعى بىرقاتار شارۋا قوجالىقتارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا جاڭاقورعان اۋدانىنداعى «تۇگىسكەن تش» جشس, سىرداريا اۋدانىنداعى «قىزىلديقان» شارۋا قوجالىعى, قارماقشى اۋدانىنداعى «دوستىق جەر مك» جشس بار. زاۋىت تاۋلىگىنە – 80, جىلىنا 30 000 توننا قۇراماجەم وندىرۋگە قاۋقارلى. جەم زاۋىتىنىڭ ءونىمى ساپالى, تەحنيكالارى زامانعا ساي. كاسىپورىن قۇراماجەمدى نەمىس تەحنولوگياسى بويىنشا وندىرەدى. ياعني, زاۋىتتىڭ قوندىرعىلارى ءداندى داقىلدار وڭدەيتىن جابدىقتار شىعارۋدا الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى گەرمانيالىق «پەتكۋس» كومپانياسىندا دايىندالعان.
– ءبىز بۇعان دەيىن ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دامىتۋعا باسا نازار اۋداردىق. «100 اۋرۋحانا, 100 مەكتەپ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە حالىققا قاجەتتى الەۋمەتتىك نىسانداردى سالدىق. ال ءبۇگىنگىدەي داعدارىس زامانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدى قولعا العانىمىز ءجون. حالقىمىزدىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سوعان سايكەس, ازىق-ت ۇلىك قاجەتتىلىگى دە وسەدى. وسى سەبەپتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, ونىڭ ساپاسىنا ءمان بەرىپ, باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋىمىز كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى داعدارىس كەزەڭىندە ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ لوكوموتيۆى بولىپ قالا بەرمەك,– دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ەلباسى سىر ەلىنە جاساعان جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كۇنىندە وبلىستىق مەكەمەلەر ۇيىنە دە باردى. بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلگەن مەكەمەلەر ۇيىنە ايماقتاعى بارلىق باسقارمالار توپتاستىرىلعان. سونىمەن قاتار, مۇندا وبلىستىق احۋالدىق ورتالىق تا ورنالاسقان. مەملەكەت باسشىسى امستەردامدا وتكەن اۋديوۆيزۋالدىق يننوۆاتسيالار كورمەسىندە «InAVation Awards» سىيلىعىنىڭ جەڭىمپازى اتانعان ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستى. ورتالىق قىزمەتى بىلتىرعى ماۋسىم ايىنان باستاپ جۇزەگە اسىپ كەلەدى.
جوبانىڭ ماقساتى – قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى قىزمەتىنىڭ ءتيىمدىلىگىن زاماناۋي اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار ارقىلى ارتتىرۋ. اتاپ ايتقاندا, احۋالدىق ورتالىق ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى بولجامداۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىن مونيتورينگتەۋ, تالداۋ جانە بولجاۋ, قاۋىپسىزدىكتى باعالاۋ جانە ەكونوميكا, قارجى, دەموگرافيا, ونەركاسىپ, اقپارات, تاعى باسقا دا سالالارداعى تاۋەكەلدەردى باسقارۋ, قوعامدىق-ساياسي احۋالدى تالداۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. سونداي-اق, بۇل ورتالىق شەشىمدەردى ورىنداۋشىعا جەتكىزىپ, ونىڭ ورىندالۋ بارىسىن دا قاداعالايدى. احۋالدىق ورتالىقتا ارنايى ازىرلەنگەن باعدارلاما بويىنشا وقىعان 21 تەحنيكالىق مامان مەن ساراپشى جۇمىس ىستەيدى.
ەلباسى ساپارىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى وسىلاي تۇيىندەلدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
