«يمستالكون» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ميحايل رەزۋنوۆپەن اڭگىمە
جەلەگىن جامىلىپ, جەلمەن جارىسىپ وسكەن استانانىڭ سۇلۋلىق ءسانى مەن بەتىنىڭ ءارى – «بايتەرەك». استاناعا العاش اتباسىن بۇرعان قوناق قالانىڭ باس مۇناراسىنان اينالاعا كوز شالىپ, توڭىرەكتەگى دۇبىرگە ءبىر ءسات قۇلاق ءتۇرىپ, ەلتيتىنى بار. الدىمەن, ارينە, پرەزيدەنتتىڭ اقورداسىنا زەر سالادى! ۇكىمەت ءۇيى, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ عيماراتتارى, تاۋەلسىزدىك سارايى, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى ەسىل وزەنىنە سالىنعان كوپىر, «استانا-ارەنا» جابىق فۋتبول الاڭى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت, كونتسەرت زالى, تەننيس كورتى, حالىقارالىق اۋەجاي... كوز جەتكەن جەردەگى ءساندى عيماراتتار وسىلايشا تىزبەكتەلەدى.
ارينە, جاس قالانىڭ بۇدان باسقا دا كوكپەن تالاسقان, سالتاناتى جاراسقان عيماراتتارى بارشىلىق. الايدا, جوعارىدا ءبىز ءتىزىمىن جاساعان عيماراتتاردىڭ قابىرعاسىن سوم تەمىردەن قالاپ, ۋىعىن قاداعان ءبىر مەكەمە بار. ونىڭ اتى-ءجونى «يمستالكون» دەپ اتالادى. باس ءوفيسى الماتىدا جايعاسقان.
– ميحايل ميحايلوۆيچ, الدىمەن وقىرمانعا ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان مەكەمەنىڭ «يمستالكون» اتالۋىنىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرىپ بەرىڭىزشى؟
– ونىڭ ەشقانداي دا مەملەكەتتىك قۇپياسى جوق, «يمستالكون» – «مەتالل قۇرىلعىلارىن جاساۋ مەن قۇراستىرۋ» دەگەن ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقارتىلعان ءتۇرى. اكتسيونەرلىك قوعام 1991 جىلى وتاۋ تىكتى. 1956 جىلى نەگىزىن «كازستالكونسترۋكتسيا» قۇراستىرۋ ترەسى بولىپ قۇرعان مەكەمە, ۋاقىت وتە ءوزىنىڭ اتاۋىن دا وزگەرتىپ وتىرعان. وسى ورايدا كاسىپورىننىڭ زامان اعىمىنا قاراي تەز تۇلەپ, قايتا قۇرىلعان كەزى – قازاقستان ماگنيتكاسىنىڭ جاڭعىرۋ كەزەڭىمەن بايلانىستى ەكەنىن ايتا كەتكەن ابزال دەپ ويلايمىن.
قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىزدىڭ 6 مەتالل قۇرىلعىلارىن جاسايتىن زاۋىتىمىز, 20 قۇراستىرۋ بولىمشەمىز, ءبىر جوبالاۋ ينستيتۋتى مەن قۇراستىرۋ زەرتحانامىز بار. ءدال بۇگىنگە دەيىن وتان يگىلىگى ءۇشىن 6,5 ميلليون توننا مەتالل قۇرىلعىلارىن جاساپ شىعارعانىمىز – تاريحي شىندىق.
– مەتالل بۇيىمدارىن قۇراستىرىپ قۇرىلىس سالۋ قازاقستاننىڭ قۇرىلىس سالاسىنا كەش كەلگەن ءتاسىل دەسە بولا ما؟
– جوق. سەبەبى, بالقاش مىس قورىتۋ كومبيناتى 1936 جىلى سالىندى ەمەس پە؟ ونىڭ عيماراتى وسىناۋ مەتالل بۇيىمدارىن قۇراستىرۋ ارقىلى سالىنعان. بالكىم, ءسىز مەتالل قۇرىلعىلارىن جاساۋ مەن قۇراستىرۋدىڭ ازاماتتىق قۇرىلىستا, ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي سالۋدا پايدالانۋى حاقىندا ايتقىڭىز كەلگەن شىعار؟
– بۇرىنعى كەزدەردە راسىمەن دە تۇرعىن ۇيلەر سالۋدا مەتالل قۇرىلعىلار مەن تەمىر بۇيىمدارى پايدالانىلماعانى راس قوي؟
– راس ايتاسىز, ويتكەنى بۇرىنعى كەزدە مەتالل ەلىمىزدە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماتەريال بولىپ سانالدى. الماتى قالاسى ءزىلزالا قاۋپى بار وڭىردە جاتقانىمەن دە, تۇرعىن ۇيلەرى كىرپىشتەن, بەتونعا ارماتۋرالار قوسۋ ارقىلى عانا سالىندى. سول زاماننىڭ وزىندە جاپونيا 5 قاباتتان جوعارى سالىناتىن ۇيلەرگە قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن مىندەتتى تۇردە مەتالل قاڭقالارىن پايدالاندى. قازىر اباي داڭعىلىمەن ورتالىققا قاراي كەلە جاتقانىڭىزدا, وڭ جاعىڭىزدا – جاروكوۆ كوشەسى مەن گاگارين داڭعىلىنىڭ ورتاسىنداعى اۋماققا زەر سالىڭىزشى, كوكپەن تالاسقان كوپ قاباتتى ءزاۋلىم ۇيلەر كەشەنى ءسىز ايتىپ وتىرعان مەتالل قۇرىلعىلارىنان قۇراستىرىلىپ سالىندى.
– قالا جۇرتى مۇنى كوپتەن بايقاپ تا ءجۇر. ءسانى وزگەشە تۇرعىن ءۇي عيماراتتارىن ءسىزدىڭ «يمستالكون» سالىپ جاتىر. سولاي ەمەس پە؟
– ءيا, تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە شەتەلدەن قۇرىلىس كومپانيالارى كوپتەپ كەلە باستادى. اسىرەسە, تۇرىك كومپانيالارى بيىك-بيىك تۇرعىن ۇيلەر سالۋدى ءبىرىنشى بولىپ باستادى. ءبىزدىڭ بايقاعانىمىز, ولار مەتالل بۇيىمدارىمەن قۇراستىرىپ سالۋعا ونشالىقتى ق ۇلىقتى بولماي شىقتى. مىنە, ءبىزدىڭ مەتالل قۇرىلعىلارىن ازاماتتىق قۇرىلىسقا وڭتايلاپ, سونىڭ ءىشىندە تۇرعىن ءۇي سالۋعا پايدالانا باستاعانىمىز دا سول كەزەڭمەن ءدوپ كەلەدى.
كەڭەس وداعى قۇلاعان سوڭ رەسپۋبليكاداعى اۋىر قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىسى, جول قۇرىلىسى مينيسترلىكتەرى مەن «الماتىقۇرىلىس» باس باسقارماسىن قوسقاندا بارلىعى 15-كە جۋىق ترەست بار ەدى, ءبارى تاراپ كەتتى. مىنە, سول كەزدە جاعدايدىڭ تىم اۋىرلىعىنا قاراماستان, ءبىز مەكەمەنىڭ نەگىزىن ساقتاپ قالدىق. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىزدىڭ ۇيىمدا 7500 ادام جۇمىس ىستەيدى. استانا مەن الماتىنى قوسپاعاننىڭ وزىندە وسكەمەندە, اقتوبەدە, ەكىباستۇزدا ءىرى-ءىرى قۇرىلىس نىساندارىن سالىپ جاتىرمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازىرگى قازاقستانداعى مەتالل قۇرىلعىلارىن جاساۋ مەن قۇراستىرۋ ارقىلى قۇرىلىس سالۋدىڭ 65 پايىزى ءبىزدىڭ ۇلەسىمىزدە.
– ەلىمىزدىڭ جۇرەگى – استانا تۋرالى اڭگىمەگە ورالۋدىڭ ءساتى تۋعان سەكىلدى. باس قالامىزدا قالدىرعان قولتاڭبالارىڭىز تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– باس قالامىزدىڭ كوركىن اشاتىن نەگىزگى قۇرىلىس عيماراتتارىنىڭ بارلىعىندا ءبىزدىڭ قولتاڭبامىز بار دەسەم, وتىرىك ايتپايمىن. سونىڭ ىشىندە, ءبىز ەڭ الدىمەن «بايتەرەكتى» سالعانىمىزدى ءاردايىم ماقتانىشپەن ايتىپ وتىرامىز. ال ەندى بۇلاردان تىس قانشاما وندىرىستىك نىساندار سالدىق. ولاردىڭ قاتارىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ءۇشىن لوكوموتيۆ جاسايتىن, ەلەكترپويىزدار مەن «تالگو» ۆاگوندارىن جاسايتىن زاۋىت سالۋعا نەگىزگى كاسىبي قىزمەتىمىزگە وراي قوسالقى مەردىگەر بولىپ اتسالىستىق. استاناداعى «سارىارقانىڭ» تۇبىندەگى سالىنعان ۇلكەن كوپىر دە ءبىزدىڭ ەنشىمىزدەگى قۇرىلىس نىسانى.
– «يمستالكوننىڭ» استاناداعى ەكسپو-2017 قۇرىلىسىنا قاتىسۋداعى ۇلەس سالماعى قانداي؟
– جاڭا تەمىرجول بەكەتى قۇرىلىسى ءۇشىن بارلىعى 22 مىڭ توننا مەتالل بۇيىمدارى قۇرىلعىلارىن دايىندادىق. ەسكى مەن جاڭا بەكەت اراسىنداعى اسپالى كوپىرگە 7 مىڭ تونناداي مەتالل جۇمسادىق. «بازيس» جانە «ءۆى گرۋپپ» كومپانيالارىمەن بىرىگىپ, كورمە پاۆيلونىن, تۇرىكتىڭ «سيمبول» فيرماسىمەن كونگرەسس ورتالىعىن سالۋدى باستاپ جىبەردىك. جالپى ەسەپتەگەندە, بۇل قۇرىلىس ۇيىمدارى ارقىلى ەكسپو-2017 عيماراتتارىن سالۋ ءۇشىن عانا ءبىز 17 مىڭ توننا مەتالل قۇرىلعىلارىن جۇمسايدى ەكەنبىز.
– اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ءسىز قازاقستان ماگنيتكاسىنىڭ جاڭعىرۋ كەزىن كومپانيانىڭ قايتا تۇلەگەن تۇسى دەپ ايتىپ قالدىڭىز. سول كەزدە ءسىز قانداي قىزمەت اتقارىپ ەدىڭىز؟
– مەن قۇراستىرۋشىدان باستاپ, شەبەر, ينجەنەر, باس ينجەنەر قىزمەتتەرىن اتقاردىم.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ءدال سول تۇستا مەتاللۋرگيانىڭ قازانى قايناعان تەمىرتاۋدىڭ تۇلەگى بولدى عوي, ۇشىراسقان بولارسىزدار...
– ارينە, بىرگە وتىرىپ داستارقانداس بولماعانمەن, وندىرىستىك ماسەلەلەر بويىنشا جولىمىز سان رەت ءتۇيىستى. ول كىسى ۆتۋز-دى مەنەن ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ءبىتىردى. ن.نازارباەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەندە, مەن باسقارمانىڭ باس ينجەنەرى ەدىم. قاراعاندى وبلىسىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىندە جۇرگەندە دە وندىرىستىك ماسەلەلەرگە قاتىستى الدەنەشە رەت جولىققانبىز.
– ءسىز, ميحايل ميحايلوۆيچ, ءوزىڭىز ايتقانداي, اسەم قالا استانانىڭ «بايتەرەكتەن» باستاپ قانشاما قۇرىلىس نىساندارىنىڭ بوي كوتەرۋىنە كۇش-جىگەرىڭىزدى جۇمسادىڭىز. اتالعان اسەم قالانىڭ باس ساۋلەتشىسى كىم ەكەنىن ءوزىڭىز دە جاقسى بىلەسىز – ءسىزدىڭ تەمىرتاۋلىق جەرلەسىڭىز, زامانداسىڭىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. بۇل ۇيلەسىمدىلىككە ءوز باسىڭىز ازامات رەتىندە قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– باسقاسىن بىلاي قويعاندا, حالىق ءۇشىن ەڭ الدىمەن كەرەگى – بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن كەلىسىم, ءتىل تابىسۋ! قازاقستاندا ول بار. مۇنىڭ ءبارى دە ەلدەگى ءبىرىنشى ادامنىڭ سارقا جۇمساعان كۇش-قۋاتىنىڭ جەمىسى.
– ەلىمىزدەگى جاپپاي سالىنىپ جاتقان قۇرىلىستىڭ حال-احۋالى ءسىزدىڭ ءسوز ولشەمدەرىڭىزبەن سالماقتاپ-سارالاپ قاراعاندا, شىن مانىندە عاجاپ! ءارى وعان استانا مەن الماتى جانە ەلىمىزدىڭ باسقا قالالارىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتى بىردەن-ءبىر ايعاق...
– بۇگىن قازاقستان مەن ونىڭ جەلبىرەگەن كوك تۋى الەمنىڭ تالاي-تالاي ەلدەرىنە جاقسى تانىس. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەملەكەت قۇرۋداعى نەگىزگى ساياساتىنىڭ قۋاتتىلىعىندا دەپ ويلايمىن. ونىڭ ۇستىنە تاعى ءبىر قوسىپ ايتارىم, قانداي الپاۋىت شەتەلدىك كومپانيامەن بىرلەسە جۇمىس اتقارساق تا, ءبىز سىرتىمىزدا ول كىسىنىڭ تۇرعانىنا, قولداۋشىمىزدىڭ مىقتىلىعىنا سۇيەنەمىز ءارى سەنەمىز. سونداي ساتتەردە بويىمىزدا باتىلدىق قاسيەتتەر پايدا بولا كەتەدى. ارينە, ول – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ارقاسى!
– ميحايل ميحايلوۆيچ, سوناۋ 60-شى جىلدارى قازاقستانعا بريانسكىدەن كومسومولدىق جولدامامەن كەلگەن جاس جىگىت ءومىر جولىن قايتا باستار بولسا, وعان تۇزەتۋلەر مەن وزگەرىستەر ەنگىزەر مە ەدى؟
– جوق. مەن وسى ءجۇرىپ وتكەن جولىمدى قايتادان قالايتىن ەدىم. وكىنىشىم جوق. بالا-شاعام اياقتانعان. وزدەرىمەن وزدەرى. ءبارى دە وسىندا, قازاقستاندا تۇرادى. تۋعان وتانىنان الىسقا ۇزاعىلارى جوق. نەمەرەلەرىم دە وسىنداعى مەكتەپتەردە ءبىلىم الادى. تاربيەلەپ وسىرگەن ۇرپاعىم ءۇشىن جۇرت الدىندا ەشقاشان دا قىزارعان ەمەسپىن. ءومىردىڭ شىنايى ءمانى دە سوندا جاتقان جوق پا؟!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
