23 مامىر, 2015

ارتىندا وشپەس ءىز قالدىرعان

635 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن جىلدار بەتتەرى پاراق­­­تالىپ, جىلدار كەيىن شەگىنگەنىمەن, ونىڭ كوكجيەگى بۇگىنىمىزبەن, بولا­شاعىمىزبەن تىعىز بايلانىستى. ويتكەنى, «وتكەنسىز – بۇگىن جوق, ءبۇ­گىن­سىز – ەرتەڭ جوق», «تاريحى جوق­تىڭ بولاشاعى جوق» دەيدى دانا حالقىمىز. ءيا, بۇگىندە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگىن ساقتاۋعا ۇيىتقى بول­عان قاريالارىمىز – ءبىزدىڭ اسىل قازىنامىز, ءتىرى تاريحىمىز. ولار وزدەرى بەينەتىن دە, زەينەتىن دە كور­­گەن سوڭعى ءجۇز جىلدىڭ باستى وقي­­عالارىنىڭ ڭاعىز كۋاگەرلەرى. سون­دىقتان دا, ولاردىڭ كەشەگى جانە بۇگىنگى, ەرتەڭگى بولاشاق جايلى, ادام­دىق قۇندىلىقتار تۋرالى ءومىر­شەڭ وي تولعامدارى, ۇلىمىزدى ۇلا­عاتتى, قىزىمىزدى ادەپتى ەتىپ ءوسىرۋ جولىنداعى انالىق, اتالىق جاناشىر لەبىزدەرى بارشامىز ءۇشىن زور عانيبەت. كەشەگى اتا ءداستۇرىمىز بەن بۇگىنگى زامان تالاپتارىن ءوزارا ۇيلەستىرە وتىرىپ, بالالارىن, نەمەرەلەرىن تاربيەلەۋ بارىسىندا ادامگەرشىلىك پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ عاجايىپ ۇلگىلەرىن كورسەتىپ, كونەنىڭ كوزىندەي تاربيەگە تولى تاعىلىمىمەن اينالاسىنا ۇلگى بولعان, ەل ءۇشىن, جەر ءۇشىن قان مايداندا ەرلىك كورسەتكەن جانداردىڭ ءبىرى شولپانقۇل قاراشەۆ اتا تۋرالى سىر شەرتكىم كەلەدى. ول كىسى 1925 جىلى 20 مامىردا دۇنيەگە كەلگەن. قاراپايىم وتباسىنان شىققان شولپانقۇل اتانىڭ جاستىق شاعى سوعىس جىلدارىنا تۇسپا-تۇس كەلدى. سول كەزدە نەبارى 18 جاستاعى ورىمدەي جاس جىگىت ىلە اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنان شاقىرۋ قاعازىن الىپ, 1943 جىلى قان مايدانعا اتتانادى. ۇلى وتان سوعىسىندا №205 اتقىشتار پولكىندە بولىمشە كو­مانديرى, كىشى سەرجانت شەنىندە II ۋكراينا مايدانىندا سوعىسقا كىرەدى. باتىس ۋكراينانى فاشيس­تەردەن ازات ەتۋگە قاتىسقان. سول جولدا تالاي قيىنشىلىقتى باس­تان كەشىرگەن بۇلاردىڭ پولكى جاۋ قورشاۋىندا قالادى. قورشاۋداعى اسكەردە تاماق تا تاۋسىلادى. باسىنان وتكەن قيىن­شىلىقتارعا قاراماستان, اش-جا­لاڭاش ءجۇرىپ, قورشاۋدى بۇزىپ, تۇراقتى ارمياعا قوسىلدى. سول باتىس ۋكراينادا ەلتۋشكي دەگەن دەرەۆنيانى ازات ەتۋ كەزىندە وڭ اياعىنان اۋىر جاراقاتپەن قوسا كونتۋزيا الىپ, دارىگەرلەردىڭ تالابى بويىنشا مايداننان جەتىگەن اۋىلىنا قايتقان. مايداننان العان اۋىر جا­راقا­تىنا قاراماستان, 40 جىل تەمىر­جول­شى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. ەڭبەكتە وزات بولعاندىعىن ايگىلەپ, تەمىر جول مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت تاقتاسىندا ۇزبەي سۋرەتى ءىلىنىپ تۇراتىن. شولپانقۇل اتامىز ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقانى ءۇشىن كوپتەگەن مەدال, وردەنمەن ماراپاتتالعان. ءبىرىنشى-ەكىنشى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن, ەكى مارتە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن, جەڭىس­تىڭ 20, 30, 40 جىلدىعىنا ارنال­عان مەرەيتويلىق مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. 1959 جىلى جەتىگەن اۋىلدىق وكرۋگىندە دەپۋتات بولىپ سايلانعان. جارى كۇلشارا المەنبەتوۆا ەكەۋى 10 بالا تاربيەلەپ, وسىرگەن. كۇلشارا اپا دا ۇلى وتان سوعىسىندا تىلدا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. قازىرگى ۋاقىتتا ۇلكەن ۇلى بولات – وتستاۆكاداعى وفيتسەر. تاسبولات «سك بازيس» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى, مۇرات وسى كومپانيا­دا بريگادير بولىپ ەڭبەك ەتەدى. اكەسىنىڭ جولىن قۋىپ, تەمىرجولشى بولعان بەكبولات 2012 جىلى جەلتوقسان ايىندا اياق استىنان دۇنيە سالدى. تالعات, قايرات, سامات دەگەن ۇلدارى قۇرىلىس سالاسىندا, قاراشاڭىراق يەسى كەنجەبەك – جەكە كاسىپكەر. ەكى قىزدىڭ ۇلكەنى باتيحا – زەينەتكەر. ءاليا جقت «الماتى گاز تارماعىندا» قىزمەت ەتەدى. وسىنشاما اقىلدارىنا كوركى ساي تاربيەلى بالالاردى وسىرگەن اتامىز بەن اپامىز 54 جىل تاتۋ-ءتاتتى بىرگە ءومىر سۇرگەن. 24 نەمەرە ءسۇيىپ, ءومىر­دەن وزعان. ەكەۋى دە ابىرويلى, ەلگە سىيلى, وتە ەڭبەكقور, ادال جاندار ەدى. قاراشەۆتار وتباسىنىڭ ەرەك­شەلىگى: ارتىندا قالعان ۇل, قىزدارى قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن ۇلى جەڭىس كۇنىن اسا قۇرمەتپەن اتاپ وتەتىنى جانە بارلىعى قاراشاڭىراققا جينالىپ, اكە-شەشەسىن ەسكە الىپ, قادىر تۇتاتىندىعى. تۋىپ-وسكەن ىلە اۋدانىندا 40 جىلدان اسا ادال ەڭبەك ەتىپ, جاستارعا ۇلگى بولعان شولپانقۇل اتا 2000 جىلى دۇنيەدەن وزسا دا, ەسىمى ۇمىت بولماي جەتىگەن اۋىلى حالقىنىڭ زەردەسىندە قۇرمەتپەن ساقتالۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىن.

ريزا ساۋىرباەۆا, جەتىگەن اۋىلىنداعى № 3 ورتا مەكتەپ مۇعالىمى. الماتى وبلىسى.

سوڭعى جاڭالىقتار