مىنە, اتا زاڭىمىزدى ارداقتاۋدىڭ جيىرما جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسى دە كەلىپ جەتتى. وسى كونستيتۋتسيامىزدى بىلۋمەن قاتار ونى ارداقتاۋ ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتىنىڭ باستى مىندەتى. ويتكەنى, «كونستيتۋتسيانى ءبىلۋ, زاڭدىلىقتى ساقتاۋ – قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ ءبىرىنشى شارتى. ءاز تاۋكەنىڭ تۇسىنداعى قازاق قاۋىمىنىڭ داۋىرلەۋى, ەڭ الدىمەن, وسى زاڭعا جۇگىنۋگە بايلانىستى بولعانىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. زاڭدى جەتىك بىلمەيىنشە, ونى سىيلامايىنشا, بەرىك ۇستانبايىنشا, ءبىز ءومىردىڭ قاي سالاسىندا دا قيىنشىلىقتان ارىلا المايمىز», دەپ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ ءوتتى. ەندەشە, كونستيتۋتسيامىزدىڭ 20 جىلدىعى تويىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى انار جايىلعانوۆاعا جولىعىپ, بىرقاتار سۇراقتار قويعان ەدىك.
– انار نۇرالىقىزى, نەگىزگى زاڭنىڭ جوباسىن دايىنداۋ بارىسىندا پرەزيدەنتتىڭ قاۋلىسىمەن ارنايى ساراپتامالىق-كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس قۇرىلعانى بەلگىلى. اڭگىمەمىزدى وسى كەڭەستىڭ قۇرىلۋى مەن قىزمەتىنەن باستاساق.
– ءيا, ەلباسىمىزدىڭ 1995 جىلعى 22 مامىرداعى قاۋلىسىمەن ارنايى قۇرىلعان ساراپتىق-كونسۋلتاتيۆتiك كەڭەس كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىن دايىنداۋ بارىسىندا ازاماتتاردىڭ 1100 ۇسىنىسىن ەسكەرىپ, سوعان وراي كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى 99 باپتىڭ 55-ىنە ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزگەن ەكەن. دەمەك, كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ جارتىسىنان كوبى, حالىقتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا جازىلعان جانە سول ارقىلى ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەسىن كوتەرە الدى. وسىلاي كونستيتۋتسيا ءبىر جاعىنان بۇكىلحالىقتىق, ەكىنشى جاعىنان جەكە ادامنىڭ مۇددەسىن كوزدەۋشى ناعىز اتا زاڭ رەتىندە قابىلداندى. بۇل دەموكراتيانىڭ شىنايى كورىنىسى, ياعني, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق ەكەندىگىنىڭ دالەلى ەدى. 1995 جىلدىڭ 30 تامىزىندا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قازاقستاندىقتار داۋىس بەرىپ, ولاردىڭ 90 پايىزعا جۋىعى جاڭا نەگىزگى زاڭىمىزدى قابىلداۋدى جاقتادى.
– دۇرىس ايتاسىز, 1995 جىلعى كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ – قازىر قولدانىپ جۇرگەن كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ عانا ەمەس. بۇل مەملەكەتىمىز دامۋىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭا كەزەڭىنە كوشىپ, تاريحىمىزدىڭ تاعى ءبىر پاراعىن اشۋ بولدى عوي.
– ءيا, بۇل كەزەڭنىڭ ماڭىزدىلىعى – العاش رەت ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ساياسي جۇيەنىڭ وزەگىنە اينالعاندىعى. ماڭىزى سول, ساياسي دەموكراتيا جانە نارىقتىق ەكونوميكا ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ىسكە اسىرىلۋىنىڭ شارتى دەپ تانىلدى. ءسويتىپ 1995 جىلعى كونستيتۋتسيا جاڭا قازاقستاننىڭ بەت-بەينەسىن ايقىندايتىن, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, ونىڭ دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت ەكەندىگىن, بيلىك ءبولىنۋى جانە پارلامەنتاريزم سەكىلدى نەگىزگى ساياسي قۇندىلىقتاردىڭ زاڭ جۇزىندەگى جيىنتىق كورىنىسىنە اينالدى.
وسى كونستيتۋتسيانى رەسمي تانىستىرۋ سالتاناتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ: «حالىق پەن مەملەكەت ءۇشىن كونستيتۋتسيانىڭ قۇندىلىعى تەك ونىڭ مازمۇنىمەن عانا ايقىندالمايدى. بۇل نەگىزگى زاڭ ناقتى ومىردە, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىندا, كۇندەلىكتى ازاماتتىق ءىس-ارەكەتتەردە قالاي جۇزەگە اسادى سونىسىمەن دە ماڭىزدى بولماق. بىلايشا ايتقاندا, كونستيتۋتسيانىڭ شىنايى باعاسى ۋاقىت وتە كەلە ءومىر ارقىلى, ءبىزدىڭ العا جىلجۋ ارەكەتتەرىمىز ارقىلى بەرىلەتىن بولادى. نەگىزگى زاڭعا سوڭعى باعانى ءبىزدىڭ ءوز قولىمىزبەن قالاپ جاسايتىن قازاقستاننىڭ تاريحى بەرەدى», دەگەن ەدى.
– بيىل, مىنە, قازاقستانىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا 20 جىل تولىپ وتىر. قانداي وزگەرىستەر بار؟
– بۇگىنگى تاڭدا ءبىز وسى 20 جىل ىشىندە قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ جاپپاي قۇقىقتىق ساناسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولىپ, قۇقىقتىق مەملەكەت جانە دەموكراتيا قۇندىلىقتارىن بويىنا ءسىڭىرۋ پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق مادەنيەت بەلگىلەرى قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندىعى دا ايقىن اڭعارىلۋدا. قازىرگى تاڭدا, ەڭ نەگىزگىسى, كۇندەلىكتى زاڭ شىعارۋ مەن قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە, قوعام ومىرىندە كونستيتۋتسيالىق ۇستانىمداردىڭ جۇزەگە اسۋى بولىپ تابىلادى.
ويتكەنى, كونستيتۋتسيا – ەلىمىزدىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ تۇراقتىلىعىن دا, سەرپىندىلىگىن دە قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان بۇكىل قۇقىقتىق جۇيەنىڭ مىقتى دا يكەمدى تىرەگى. مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتى جانە سەرپىندى دامۋى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن جۇزەگە اسىرۋى جانە مىقتى ءارى بەرىك مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ قىزمەت ەتۋى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى تالاپ ەتەدى. مۇنداي جاعدايدا ەكى ۇلكەن قاۋىپتى ەلەمەۋگە بولمايدى. ءبىرى – بيلىك تاراپىنان بولاتىن زاڭسىز اۆتوريتارلىق ارەكەتتەر بولسا, ەكىنشىسى – كوپشىلىك تاراپىنان بولۋى مۇمكىن ارەكەتتىڭ زاڭسىزدىق قۇردىمىنا قۇلدىراۋى.
بۇل قاۋىپ-قاتەرلەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ رولىمەن ايقىندالاتىن, كونستيتۋتسيانى ساقتاۋ كەپىلدىگى قارسى تۇرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كونستيتۋتسيا نەگىزىندە مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرادى جانە جۇزەگە اسىرادى. ول – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ كەپىلدىگى.
– بۇل تۇستا مەملەكەتتەگى كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدىڭ ءمانى زور دەيمىز عوي.
– ءيا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, كونستيتۋتسيانىڭ رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعىنداعى ۇستەمدىگىن جانە تىكەلەي قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسياعا رەسمي, ياعني جالپىعا بىردەي مىندەتتى تۇسىندىرمە بەرەدى, زاڭداردىڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرەدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسياعا قايشى نورماتيۆتىك اكتىلەردى جويا وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى بۇزىلعان ازاماتتارعا قاتىستى ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرەدى, سول ارقىلى زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ بولۋىنىڭ ءوزى وسىنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋدا ۇلكەن ماڭىزعا يە. باقىلاۋ بار جەردە زاڭدار شىعاراتىن زاڭ شىعارۋشى دا, قۇقىق قولدانۋعا قاتىستى شەشىم قابىلدايتىن شەنەۋنىك تە, الەۋمەتتىك ءومىردىڭ ءار سالاسىندا كۇندەلىكتى ءىس-ارەكەتىن جاساپ جۇرگەن قاتارداعى ازامات تا تارتىپكە مويىنسۇنادى.
– سۇحباتىمىزدىڭ باسىندا اتاپ وتكەنىمىزدەي, كونستيتۋتسيامىزدى بىلۋمەن قاتار ونى ارداقتاۋ ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتىنىڭ باستى مىندەتى دەدىك.
– كونستيتۋتسيالىق مەملەكەتتە بيلىك ەشقانداي دا زاڭسىز ارەكەتتەرگە بارماۋى ءتيىس. قۇقىقتىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى, كونستيتۋتسيانىڭ ۇلىقتىعى, زاڭنىڭ, ياعني, بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا ساي زاڭنىڭ بيلىگى – قازاقستاننىڭ ودان ءارى دامۋىنداعى, قازىرگى جاھاندىق دەموكراتيالىق ەلدەر قاتارىنا ابىرويمەن ەنۋىندەگى الدىڭعى قاتارلى ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تابىلادى. بۇل ۇدەرىس ەلدىڭ, ءوزىڭىز ايتقانداي, نەگىزگى زاڭىنا دەگەن قۇرمەتتەن باستالادى. قوعامىمىز كونستيتۋتسيا بويىنشا ءومىر ءسۇرىپ, ونىڭ ءارپى مەن رۋحىن قاتاڭ ساقتاعاندا عانا دەموكراتيالىق پروتسەستەر العا باسا بەرمەك. بيىل 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ وتىرعان كونستيتۋتسيامىز قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندە ساقتالىپ, جاس ەلىمىزدى نىعايتۋ جولىنداعى ءوز ماقساتىن ورىنداۋ ءۇشىن جازىلدى.
كونستيتۋتسيا حالىق بيلىگىنە, شىنايى تۇردەگى پىكىر الۋاندىعىنا, كوپ پارتيالىلىققا; ازاماتتاردىڭ نەگىزگى جانە اجىراماس قۇقىقتارى رەتىندە جەكە جانە ساياسي قۇقىقتارى قورعالۋىنا, ءاركىمنىڭ ءوز جەكەمەنشىگىنەن ايىرىلماۋ قۇقىعىنا نەگىزدەلە وتىرىپ, جەكە ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىنا, ونىڭ جەكە تۇلعا رەتىندە ءوزىنىڭ قابىلەتتەرىن بەلسەندى تۇردە اشۋى ءۇشىن قاجەتتى بارلىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتارعا, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىقتارى قورعالۋىنا كەپىلدىك بەرەدى.
– مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك سيپاتىن, ونىڭ جالپىحالىقتىق ءمانىن, ەڭ الدىمەن, وسىنداي بايلىعى بار ازاماتتارىمىز تەرەڭ ۇعىنۋى كەرەك سەكىلدى.
– البەتتە, مەملەكەتتىگىمىزدى, ونىڭ قۇقىق ىسپەتىندەگى جيىنتىعى – كونستيتۋتسيامىزدى – بۇكىل حالىق باعا جەتپەس اسىل دۇنيە دەپ ۇعىنۋى كەرەك. باعا جەتپەس دەۋگە سەبەپ – مەملەكەتتىلىگىنەن ايىرىلعان حالىق ماتەريالدىق, يماندىلىق, مادەني, رۋحاني جۇتاڭدىققا ۇشىرايدى. سودان كەلە, اياعىندا ەل بولۋدان قالادى. سوندىقتان, مەملەكەتتى تەك قاراپايىم حالىق قانا ەمەس, سول حالىقتان ءبولىنىپ شىعىپ, قۇلقىن قامىن كوبىرەك ويلاعان ەل مىقتىلارى دا ءسۇيۋى كەرەك. وسىنداي ەن داۋلەتكە حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ ارقاسىندا كەنەلىپ وتىرعانىن, ال مەملەكەت بولماعان جاعدايدا, ماتەريالدىق بايلىعىنان, ەڭ باستىسى, پايدا تابۋ كوزىنەن وپ-وڭاي ايىرىلىپ قالاتىنىن سانالارىنا مىقتاپ ءسىڭىرۋى كەرەك.
قوعامنىڭ بارلىق بولىكتەرىنىڭ, بارلىق توپتارىنىڭ, بارلىق تۇلعالارىنىڭ جەكە ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعى, وزىندىك مۇددەلەرى, الەمدەگى بارلىق قۇبىلىستارعا وزىندىك كوزقاراسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىمەن قورعالادى. سونىمەن قاتار, وسى جەكە تۇلعالار مەن بىرلەستىكتەردىڭ – تۇتاس قوعام قۇرۋ مىندەتتەرى دە قورعالادى. كونستيتۋتسيا بار ەكەن, دەمەك ءبىزدىڭ قۇقىقتارىمىز قورعاۋلى, مىندەتتەرىمىز ايقىنداۋلى.
– كونستيتۋتسيامىزعا ءجيى ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– زامان تالابىنا سايكەس, 1998 جىلعى 7 قازاندا اتا زاڭعا مەملەكەتتiك قىزمەتشiنiڭ جاسى تۋرالى, سايلاۋشىلاردىڭ سانى جونىندە, سەناتتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى – 6 جىل, ال ءماجىلىس ءۇشىن – 5 جىل دەپ بەكىتىلۋى تۋرالى, قىلمىستىق سوت iسiن جۇرگiزۋ القابيلەردiڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىنى جونىندە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرىلۋلار ەنگىزىلدى. ال 2007 جىلعى مامىرداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا سايكەس بيلىك وكىلەتتىكتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىكتەرىن قايتا ءبولۋ, پارلامەنتتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ماسەلەسى العا قويىلدى. پرەزيدەنتتىك باسقارۋ مەرزىمى 7-دەن 5 جىلعا دەيىن قىسقاردى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ سانى 107 دەپۋتاتقا دەيىن ۇلعايتىلدى: 98-ءى ساياسي پارتيالاردىڭ ءتىزىمى بويىنشا, ال 9 دەپۋتاتتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلايتىن بولىپ بەلگىلەندى. سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ سانى پرەزيدەنتتىك كۆوتانى ۇلعايتۋ ەسەبىنەن كوبەيتىلدى, ولاردىڭ ءبىر بولىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن ءتيىستى كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن تاعايىندالادى.
ۇكىمەتتىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ الدىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, پارلامەنتتىڭ الدىندا اتقارۋشى بيلىكتىڭ مەملە- كەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ جوعارى تيىمدىلىگى مەن ساپاسىن, قوعامدىق ەسەپتىلىك پەن قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاۋاپتىلىعى بەلگىلەندى. پرەزيدەنت پرەمەر-ءمينيستردى ساياسي پارتيالاردىڭ فراكتسيالارىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندايدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىن قالىپتاستىرۋ كەستەسى وزگەرتىلدى. ەندى بۇل ورگانداردىڭ قۇرامى الدەقايدا دەموكراتيالىق نەگىزدە, ياعني پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن قالىپتاستىرىلادى. وسىلايشا, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, وسك-ءنىڭ جانە ەسەپ كوميتەتىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن پارلامەنت قالىپتاستىراتىن بولدى.
كونستيتۋتسيانىڭ جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ءبولىمى ىرگەلى وزگەرىسكە ۇشىرادى. ءماسليحاتتار جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ نەگىزىنە اينالدى. وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق باعىنىستاعى قالالار مەن ەلوردانىڭ اكىمدەرىن پرەزيدەنت بۇدان بىلاي ءماسليحاتتاردىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندايدى. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ارقاسىندا, قازاقستاندا ءولىم جازاسى ءىس جۇزىندە جويىلدى. قازىر بۇل جازاعا تەرروريستىك قىلمىستار جاساعانى سونداي-اق, سوعىس ۋاقىتىندا ەرەكشە اۋىر قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن ەڭ اۋىر جازا زاڭمەن بەلگىلەنەدى, ونداي جازاعا كەسىلگەن ادامنىڭ كەشىرىم جاساۋ تۋرالى ءوتىنىش ەتۋ حاقى بار. كونستيتۋتسيالىق رەفورمادان كەيىن تەك قانا سوتتىڭ سانكتسياسىمەن تۇتقىنداۋعا جانە قاماۋدا ۇستاۋعا بولادى. وسىلايشا, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر ەلىمىزدە دەموكراتيالىق جانە ساياسي جۇيەنىڭ دايەكتى قالىپتاسۋىنا, ادام قۇقىعى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋىن جاقسارتۋعا جاعداي جاسادى.
– جالپى العاندا, كونستيتۋتسيامىز ءتيىمدى مەملەكەتتىك قۇقىقتىق جۇيەمىزدىڭ ورنىعۋىنىڭ, نارىقتىق ەكونوميكامىزدىڭ قالىپتاسۋىنىڭ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋدىڭ, قازاقستانىمىزدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ باستاۋى بولىپ وتىر ەمەس پە؟
– ءيا, كونستيتۋتسيامىز – قازاقستاندىقتاردىڭ بويىندا ازاماتتىق جانە قازاقستاندىق
پاتريوتيزم سەزىمدەرىن تاربيەلەۋدە, حالىقتىڭ يدەيالىق-مادەني دامۋىنىڭ نەگىزىن قۇراۋشى, قوعامدىق ساياسي پروتسەستەرگە ءاربىر ادامنىڭ قاتىستىلىعىن پاش ەتەتىن ۇلكەن ساياسي جانە قۇقىقتىق قۇجات بولىپ تابىلدى. ەندى 20 جىلدىعىن اتاپ وتىرعان كونستيتۋتسيامىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى, قۇقىقتىق نەگىزىنە اينالدى. مىنە, 20 جىل بويى قازاقستان كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن نەگىزدەرگە سۇيەنىپ ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ءبارىن بىردەي مەڭگەرىپ كەتتىك دەي المايمىز.
– وسى ارادا اتا زاڭىمىزدىڭ 1-بابىندا رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى قاعيداتى رەتىندە اتاپ كورسەتىلگەن قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىققا توقتالا كەتسەڭىز.
– ءوزىڭىز ورىندى اتاپ وتىرعان اتالعان قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق ۇدايى ساقتالىپ كەلەدى. بۇل ءپرينتسيپتى وسى باپقا, زاڭگەر عالىمدارمەن قىزۋ پىكىر تالاستىرا وتىرىپ, ەلباسىمىز ەنگىزدىرتكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. وسى ەرەجەنى ناقتىلاۋ تەتىگىنىڭ ءبىرى رەتىندە كونستيتۋتسيانىڭ 44-بابىندا پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرەتىنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ قۇقىسى كىرەتىنى ايقىندالدى. سونىمەن قاتار, اتا زاڭىمىزدىڭ 39-بابىنىڭ 2-تارماعىندا ۇلتارالىق تاتۋلىقتى بۇزاتىن كەز كەلگەن ارەكەت كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانىلاتىنى كورسەتىلگەن.
ياعني, ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ 1993 جىلى «بەرەكە باسى-بىرلىك» دەگەن ورداباسى تاۋىندا ايتقان: «..ءبىزدى دە بۇل كيەلى تورگە ارماندى تىلەك, ەلىم دەگەن پەرزەنتتىك جۇرەك الىپ كەلىپ وتىر. ءبىزدىڭ دە ويلاعانىمىز – بىرلىك. ءبىزدىڭ دە اڭسارىمىز – ەلىمىزدىڭ كوسەگەسىنىڭ كوگەرگەنى, داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر سۇرگەنى. تولە بي, قازىبەك بي, ايتەكە بي زامانىنداعى باستى ماقسات – بار قازاقتىڭ بىرلىگى بولسا, بۇگىنگى باستى ماقسات تا ءدال سول. جالعىز-اق ايىرماسى – قاسيەتتى بابالارىمىز باسىن قوسىپ بەرگەن قازاق حالقى ەندى بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىنە ۇيىتقى بولۋى ءتيىس. وسى ماقسات جولىندا رەسپۋبليكاداعى بارلىق ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي كۇش بىرىكتىرگەنى لازىم. قازاقستان – وسى ۇلان-بايتاق ءوڭىردى مەكەندەپ جاتقان بارشا ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنىڭ ورتاق وتانى دەگەن قاراپايىم دا قاستەرلى قاعيدانى بۇگىنگى ادامداردىڭ دا, كەلەر ۇرپاقتىڭ دا ساناسىنان ءبىر ساتكە شىعارماۋىمىز كەرەك», – دەگەن سوزدەرى ءوز ورنى مەن ورىندالۋىن تاپقانداي.
– دەمەك, وسى اتالعان جاعدايلاردىڭ بارلىعى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ونىڭ الەۋمەتتىك ءوپتيميزمىن جوعارىلاتاتىنىنا سەنىمدىمىن دەيسىز عوي.
– البەتتە. سوندىقتان, «ءبىز, ورتاق تاريحي تاعدىر بىرىكتىرگەن قازاقستان حالقى, بايىرعى قازاق جەرىندە مەملەكەتتىلىك قۇرا وتىرىپ, ءوزىمىزدى ەركىندىك, تەڭدىك جانە تاتۋلىق مۇراتتارىنا بەرىلگەن بەيبىتشىل ازاماتتىق قوعام دەپ ۇعىنا وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا لايىقتى ورىن الۋدى تىلەي وتىرىپ, قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاقتار الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى سەزىنە وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ ەگەمەندىك قۇقىعىمىزدى نەگىزگە الا وتىرىپ, وسى كونستيتۋتسيانى قابىلدايمىز», – دەپ اتا زاڭنىڭ پرەامبۋلاسىندا كورسەتىلگەندەي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارمانداعان ماڭگىلىك ەل, اياۋلى مەكەنگە اينالارى ءسوزسىز.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
