ەۆگەني ساتانوۆسكي,
تاياۋ شىعىس ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى (رەسەي):
مەن استاناعا كەلگەن سايىن ەرەكشە ءبىر جوعارى سەزىمدە بولامىن. بۇگىنگى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى الەمدىك اۋقىمدى شارا رەتىندە وتە جوعارى دارەجەدە ۇيىمداستىرىلعان. اقيقاتىن ايتار بولسام, نۇرسۇلتان نازارباەۆ سياقتى پرەزيدەنتى بار ەل شىنىمەن باقىتتى. نەگە دەيسىز عوي, سەبەبى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اۋەل باستان ءوزىنىڭ ماڭايىنا بىلىكتى كادرلاردى تاڭداي ءبىلدى. ءبىر ادامنىڭ قولىنان كوپ نارسە كەلمەيدى. ال نازارباەۆ كومانداسى «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭگەن قول» شىعارا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن رەفورمالاۋ ماقساتىندا اسا زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. پوستكەڭەستىك ەلدەر ىشىندە قازىر قازاقستان ەكونوميكاسى قارقىندى دامىعان, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتى ايقىن كوشباسشى مەملەكەت بولىپ تابىلادى. قازاقستان باسشىلىعىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كوماندا شىن مانىندە ورتالىق ازيا ءتىپتى, تمد كەڭىستىگىندە وزىق بولىپ سانالادى. قازاقستاندا قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرىلعان رەفورمالار ەرتەڭگى كۇنگە ۇلكەن سەنىم تۋدىرادى. بۇل كەشەندى رەفورمالار جۇيەسىن رەسەي ەندى عانا قولعا الىپ جاتىر. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاقىندا جاريالاعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسى ەلدىڭ قانشالىقتى جوعارى دامۋ ساتىسىنا كوتەرىلگەنىن ايقىن كورسەتەدى. پرەزيدەنتتى ەكسپورتتاي المايتىنىمىز وكىنىشتى. ايتپەسە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي كوشباسشى رەسەيگە دە اۋاداي قاجەت.
حولگەر ۆيفەل,
ەقدب-نىڭ قازاقستاندا جانە موڭعوليادا شاعىن بيزنەستى قولداۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسىنىڭ باسشىسى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءساندى دە ساۋلەتتى باس قالاسىندا ءوتىپ جاتقان بۇگىنگى ەكونوميكالىق فورۋم الەمدىك ساحناداعى وتە ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى. بۇگىن دۇنيەجۇزىنىڭ 100-گە تارتا مەملەكەتىنەن جينالعان ساراپشىلار جاھاندىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ كەيبىر كەزەڭدەرى تۋرالى وزدەرىن تولعانتقان پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالۋدا. مۇنداي اشىق تا ماڭىزدى ۇنقاتىسۋ الاڭىندا ۇنەمى باس قوسا بەرمەيمىز. سوندىقتان بۇگىنگى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەردىڭ ماڭىزى زور. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماقساتىندا ءبىرازدان بەرى جەمىستى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. قازىر ءبىزدىڭ بولىمشەلەرىمىز قازاقستاننىڭ استانا, الماتى, قوستاناي, شىمكەنت, وسكەمەن جانە باسقا وڭىرلەرىندە جۇمىس ىستەيدى. ءبىز جەرگىلىكتى بانكتەرگە جانە شاعىن قارجىلىق ينستيتۋتتارعا قارجىلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق كومەك كورسەتەمىز. سونىمەن بىرگە, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قازاقستاننىڭ قارجى ينستيتۋتتارى ءۇشىن شاعىن بيزنەستى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزىق الەمدىك تاجىريبەنى جانە ۇزدىك تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا كومەكتەسەدى. سوڭعى جىلدارى ءبىز قازاقستاندا ايەل كاسىپكەرلەرگە جانە اگرارلىق سالانىڭ كاسىپكەرلەرىنە اتاۋلى قارجىلىق كومەك كورسەتۋ جوباسىن ءىس جۇزىنە اسىرا باستادىق. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكادا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارىمىزدىڭ جەمىستى بولۋىنا استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ تيگىزەتىن يگى ىقپالى دا زور.
پان سۋك كيم,
ازيا مەملەكەتتىك باسقارۋ قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى (وڭتۇستىك كورەيا):
مەن استاناعا تالاي مارتە كەلدىم دەپ ماقتانا المايمىن. دەگەنمەن, مۇنىڭ الدىنداعى فورۋم جۇمىستارىنىڭ جاقسى تابىستارعا جەتكەندىگىن جاقسى بىلەمىن. ەڭ الدىمەن, قازاقستاننىڭ دامۋ جاعدايى تۋرالى ايتا كەتكىم كەلەدى. مەن اسەم قالا استاناعا وسى كەلگەن ساتىمدە ونىڭ كورىكتەنىپ بارا جاتقانىنا كوز جەتكىزدىم. ويتكەنى, مۇنداي زاماناۋي جاڭا قالالار الەمدە كوپ ەمەس. وسىنىڭ وزىنەن قازاقستاننىڭ دامۋى قارىشتى ەكەندىگىن بايقاۋعا بولادى.
قازاقستان دامۋىنا, مەنىڭ ويىمشا, ونىڭ باسشىلىعىنىڭ اشىق ساياسات جۇرگىزۋى, الەمدىك قاۋىمداستىقپەن ينتەگراتسيالانۋعا ۇلكەن ءمان بەرۋى جاعىمدى ىقپال ەتۋدە. وسى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ءوزى ەل باسشىلىعىنىڭ وسىنداي ساياسات جۇرگىزىپ كەلە جاتقاندىعىن جاقسى ايگىلەيدى.
مەن قازىر فورۋم اياسىنداعى «مەريتوكراتيا جانە قىزمەتتىك ەتيكا مەملەكەتتىك قىزمەت تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارى رەتىندە» اتتى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋدامىن. قازاقستان قازىرگى ۋاقىتتا ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن رەفورمالاۋعا ۇلكەن كوڭىل بولۋدە. بۇل جونىندە العاشقى ناتيجەلەر دە جوق ەمەس. دەگەنمەن, ۇلكەن ىستەر الدا تۇرعان سەكىلدى. ويتكەنى, قازاقستان پرەزيدەنتى كەشەگى كۇنى عانا جاريالانعان بەس رەفورماسىندا بۇل ماسەلەگە باستى نازار اۋدارعان. كادرلاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءوسۋ مۇمكىندىكتەرى مەن باسپالداقتارىن ايقىنداپ بەرگەن. ولارعا جالاقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋدى كوزدەگەن. مەنىڭ ويىمشا, رەفورمانىڭ بۇل باعىتىنىڭ ناتيجەسى جەمىستى بولادى. ال, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنىڭ رەتتەلىپ, دۇرىس جولعا ءتۇسۋى ەل ەكونوميكاسىنا ۇلكەن قوزعاۋ اكەلەدى. سوندىقتان مەن قازىرگى كۇنى قازاقستانداعى قولعا الىنىپ جاتقان وسىناۋ ىرگەلى شاراعا قولداۋ بىلدىرەمىن. باسقا دا ەلدەر وسىنداي ماڭىزدى رەفورمانى جەدەلدەتىپ قولعا السا ءجون بولادى دەپ ەسەپتەيمىن.
كلەمەنس گراف,
Goldman Sachs كومپانياسىنىڭ رەسەي جانە تمد بويىنشا باس ەكونوميسى, جاڭا نارىقتار بويىنشا زەرتتەۋلەردىڭ جەتەكشىسى:
قازاقستانعا ەڭ العاش وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ باسىندا كەلگەن بولاتىنمىن. مۇنان كەيىن دە تالاي كەلۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا دا جۇيەلى تۇردە قاتىسىپ كەلەمىن.
بۇگىن فورۋمنان العان اسەرلەرىم كوپ. مەن مۇندا «جاھاندىق ەكونوميكاداعى ەكونوميكالىق, قارجىلىق جانە مونەتارلىق وزگەرىستەر» اتتى سەسسياعا قاتىستىم. جاڭا عانا ونىڭ وڭىرلىك ماكروەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ ورتالىق ازيا مەن كورشى ەلدەرگە ىقپالى تاقىرىبىنا ارنالعان باسقوسۋىندا بولدىم. مۇندا ءسوز الىپ, ءوز وي-پىكىرلەرىمدى ورتاعا سالدىم.
شىنىن ايتقاندا, قازىر الەمدە قارجى جاعدايى جاقسى ەمەس. كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەڭسەسىن بورىش داعدارىسى باسىپ تۇر. ال, قازاقستان بولسا جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە حالىقارالىق ۇلكەن فورۋمدار وتەتىن, كوپتەگەن كەلەلى ماسەلەلەر تالقىلاناتىن الاڭ رەتىندە ادامزات قاۋىمىنىڭ تولعاقتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. بۇل وتە جاقسى, باعالاۋعا لايىقتى قۇبىلىس.
وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاندا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ كەمەلدەنگەندىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى. بۇگىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 100 قادامنان تۇراتىن بەس رەفورماسىمەن تانىستىم. ودان جاقسى اسەر الدىم. وسىنداي ناقتى قادامدار قاي ەلگە بولسا دا ارتىقتىق ەتپەيدى. ال, ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعاندارىنا كوپ بولا قويماعان ەلدەر ءۇشىن تىپتەن دە قاجەتتى شارا. ودان ءاربىر ەل ۇلگى الۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
يادۋللا گاسانلى,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور (ازەربايجان):
– بۇل فورۋمعا جىل سايىن قاتىسامىن. مۇندا ۇنەمى وتە ماڭىزدى, اۋقىمدى تاقىرىپتار قوزعالادى. بيىلعى جىلى مەن «جاھاندىق ەكونوميكاداعى ەكونوميكالىق, قارجىلىق جانە مونەتارلىق وزگەرىستەر» دەپ اتالعان سەسسياعا قاتىستىم. وتە قىزىقتى ديالوگ بولدى. وندا قاتىسقان سپيكەرلەرگە زالدان قويىلعان سۇراقتاردىڭ كوپ بولۋىنىڭ ءوزى تاقىرىپتىڭ تارتىمدىلىعىن كورسەتتى دەپ ويلايمىن. ارينە, قازىرگى تاڭدا مۇناي باعاسىنىڭ جايى كوپتەگەن ەلدەردى الاڭداتادى. بىراق ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە قاتىستى جاۋاپتار سان ءتۇرلى. مىنە, وسى ماسەلەنى ءبىر الاڭدا وتىرىپ تالقىلاۋ, ناقتى شەشىمدەرگە تۇرتكى سالۋ بۇل فورۋمنىڭ باستى ماقساتى ەكەنى داۋسىز. ماعان بۇگىنگى ديالوگتا مىنا ءبىر پىكىر جاقسى اسەر قالدىردى. ياعني, ساراپشىلار الەمدە مۇنايعا بالاما ەنەرگيا كوزدەرى تابىلۋى مۇمكىن, بىراق بۇل ونىڭ ورنىن ەشقاشان تۇبەگەيلى الماستىرا المايدى دەدى. بۇل دەگەنىڭىز, مۇناي الەمدىك ەكونوميكاعا, ەكونوميكالىق وسىمگە ءالى دە وتە قاجەت ەكەنىن بىلدىرەدى. ايتا بەرسەك, فورۋمدا ايتىلعان پكىرلەردىڭ ءبارى ماڭىزدى. باستىسى, وسىنداي ءىرى حالىقارالىق فورۋمداردىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن شەشىمدەرگە, حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە قادامدار جاسالادى. بۇل تۇرعىدان قازاقستان مەن ازەربايجانعا قاتىستى دا كوپتەگەن ءتيىمدى تەتىكتەردى قاراستىرۋعا بولادى دەگەن ويدامىن.
ەۆگەني ساتانوۆسكي,
تاياۋ شىعىس ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى (رەسەي):
مەن استاناعا كەلگەن سايىن ەرەكشە ءبىر جوعارى سەزىمدە بولامىن. بۇگىنگى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى الەمدىك اۋقىمدى شارا رەتىندە وتە جوعارى دارەجەدە ۇيىمداستىرىلعان. اقيقاتىن ايتار بولسام, نۇرسۇلتان نازارباەۆ سياقتى پرەزيدەنتى بار ەل شىنىمەن باقىتتى. نەگە دەيسىز عوي, سەبەبى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اۋەل باستان ءوزىنىڭ ماڭايىنا بىلىكتى كادرلاردى تاڭداي ءبىلدى. ءبىر ادامنىڭ قولىنان كوپ نارسە كەلمەيدى. ال نازارباەۆ كومانداسى «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭگەن قول» شىعارا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن رەفورمالاۋ ماقساتىندا اسا زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. پوستكەڭەستىك ەلدەر ىشىندە قازىر قازاقستان ەكونوميكاسى قارقىندى دامىعان, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتى ايقىن كوشباسشى مەملەكەت بولىپ تابىلادى. قازاقستان باسشىلىعىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كوماندا شىن مانىندە ورتالىق ازيا ءتىپتى, تمد كەڭىستىگىندە وزىق بولىپ سانالادى. قازاقستاندا قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرىلعان رەفورمالار ەرتەڭگى كۇنگە ۇلكەن سەنىم تۋدىرادى. بۇل كەشەندى رەفورمالار جۇيەسىن رەسەي ەندى عانا قولعا الىپ جاتىر. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاقىندا جاريالاعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسى ەلدىڭ قانشالىقتى جوعارى دامۋ ساتىسىنا كوتەرىلگەنىن ايقىن كورسەتەدى. پرەزيدەنتتى ەكسپورتتاي المايتىنىمىز وكىنىشتى. ايتپەسە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي كوشباسشى رەسەيگە دە اۋاداي قاجەت.
كلەمەنس گراف,
Goldman Sachs كومپانياسىنىڭ رەسەي جانە تمد بويىنشا باس ەكونوميسى, جاڭا نارىقتار بويىنشا زەرتتەۋلەردىڭ جەتەكشىسى:
قازاقستانعا ەڭ العاش وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ باسىندا كەلگەن بولاتىنمىن. مۇنان كەيىن دە تالاي كەلۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا دا جۇيەلى تۇردە قاتىسىپ كەلەمىن.
بۇگىن فورۋمنان العان اسەرلەرىم كوپ. مەن مۇندا «جاھاندىق ەكونوميكاداعى ەكونوميكالىق, قارجىلىق جانە مونەتارلىق وزگەرىستەر» اتتى سەسسياعا قاتىستىم. جاڭا عانا ونىڭ وڭىرلىك ماكروەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ ورتالىق ازيا مەن كورشى ەلدەرگە ىقپالى تاقىرىبىنا ارنالعان باسقوسۋىندا بولدىم. مۇندا ءسوز الىپ, ءوز وي-پىكىرلەرىمدى ورتاعا سالدىم.
شىنىن ايتقاندا, قازىر الەمدە قارجى جاعدايى جاقسى ەمەس. كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەڭسەسىن بورىش داعدارىسى باسىپ تۇر. ال, قازاقستان بولسا جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە حالىقارالىق ۇلكەن فورۋمدار وتەتىن, كوپتەگەن كەلەلى ماسەلەلەر تالقىلاناتىن الاڭ رەتىندە ادامزات قاۋىمىنىڭ تولعاقتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. بۇل وتە جاقسى, باعالاۋعا لايىقتى قۇبىلىس.
وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاندا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ كەمەلدەنگەندىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى. بۇگىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 100 قادامنان تۇراتىن بەس رەفورماسىمەن تانىستىم. ودان جاقسى اسەر الدىم. وسىنداي ناقتى قادامدار قاي ەلگە بولسا دا ارتىقتىق ەتپەيدى. ال, ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعاندارىنا كوپ بولا قويماعان ەلدەر ءۇشىن تىپتەن دە قاجەتتى شارا. ودان ءاربىر ەل ۇلگى الۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
