ۇلت ۇرانى – ۇلىتاۋ

1. ۇلىتاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى, ۇلى كۇننىڭ تۇساۋىن كەسكەن ەدى. ۇلان-بايتاق تاريح ءالى كۇنگە, ۇلىتاۋدىڭ اتىنان سەسكەنەدى.   ۇلىتاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى, ۇلىلىقتان باستالىپ, حوش كەلەدى. ۇمىتىلعان عاسىرلار شاڭى باسىپ, ۇلى ارماندار ۇرپاققا كوشكەن ەدى.   ۇلىتاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى, ۇمتىلماساڭ ۇستارىڭ بوس كەلەدى. ۇمتىل, ۇلتىم, ۇرانىڭ – ۇلىتاۋىڭ, ۇققانىڭدى جاۋ مەنەن دوس كورەدى.   ۇلىتاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى, ۇلى كۇننىڭ ماقساتىن ەسكەرەدى. ۇلار-داۋىس ۇلتىمنىڭ وي-ارمانى, ۇرپاعىما ولمەيتىن سەس بەرەدى.   ۇلىتاۋدىڭ باسىندا ۇلى ارمانعا, ۇيىپ تۇرىپ, ۇلت بولىپ قۋانعاندا. ۇلىتاۋدىڭ باسىندا جانعان شىراق, ۇيىتقىپ جانىپ, اينالدى شىراعدانعا.   ۇلاعاتتاپ ەرلىكتى شەرگە بوككەن, ۇران سالىپ ەركىندىك كەلگەن وكتەم. ۇياسىنا نامىستىڭ قوناقتاعان, ۇلار-ويدىڭ ءۇنى دە ەلگە جەتكەن.   ۇلىتاۋدىڭ باسىندا ۇلاعات بار, ۇلى كۇننىڭ تىنىسىن سىناپ, اقتار. ۇلان-بايتاق دالامدى جىرمەن ءسۇيدىم, ۇلدىڭ داۋسىن ەستىسىن بۇلا-باقتار.   ۇلى دالا! ۇلى تاۋ! ۇلىق ءبارى, ۇمىتىلدى زار زامان عۇرىپتارى. ۇلتىمىزدىڭ باسشىسى – ەلباسىمىز, ۇلىتاۋدى قادىرلەپ, ۇلىقتادى.   ۇلىقتادى وتكەنىن حالقىمىزدىڭ, ۇلى ەكەنىن ايعاقتاپ سالتىمىزدىڭ. ۇران تاستاپ ەلباسى ەل باستادى, ۇيقىمىزدى وياتىپ جالپىمىزدىڭ.   « ۇلى قازاق» دەدى ول ارعى اتامىز, ۇلىتاۋعا ۇلت تۋىن ورناتامىز. ۇلى كوشتىڭ باسى بار, بايانى بار, ۇلاعاتتاپ ەرتەڭگە جالعاتامىز.   ۇلتىم قانداي, جاڭاعا جۇلقىنعانداي, ۇل مەن قىزىم ۋاقىتپەن قۇلپىرعانداي. ۇرانى ءبىر ەل ەدىك, قىرانى ءبىر, ۇران سالسام حالقىم بار ۇمتىلعانداي.   ۇمتىل, حالقىم, ەسەڭ بار وتكەن كۇندە, ۇعارمىسىڭ سەن وعان جەتكەن كۇندە. ۇلىتاۋدىڭ تورىندە ءسوز ورەيىن, ۇعىپ السىن, كۋا بوپ كوك پەن كۇن دە.   ۇلى ءتىلىم, ۇلى ءدىل, ۇلى ءدىنىم, ۇلتتىڭ جانى سەندە عوي كۇنى بۇگىن. ۇلىتاۋىم – ۇلى ارمان الدىمداعى, ۇلىتاۋىم – ۇلىلىق, ىرىلىگىم.   ۇلىتاۋىم – ماقساتىم, مۇراتىم دا, ۇلى سوزبەن بوستاندىق گۇل اتۋدا. ۇلتىمىزدى ءتورت قۇبىلا, سەگىز قيىر, ۇلاعاتتاپ, كۇللى الەم ۇناتاۋدا.   ۇلىتاۋىم – ۇلى جول, ۇلى بايان, ۇزاق, ءساتتى جول ءتۇسسىن قۇبىلادان. ۇجىمىم بار, اتى ونىڭ – قازاقستان, ۇلى تاڭدا نۇر شاشقان شۇعىلادان.   ۇلىتاۋىم, تورىڭدە شەشىلەيىن, ۇعار ءسوزدى ىرىكپەي, كوسىلەيىن. ۇسىنعانىم – ۇلتىمنىڭ قازىناسى, ۇيقى اشاتىن سامال بوپ ەسىلەيىن.   ۇلىتاۋىم – سۇحباتىم, سىرىم مەنىڭ, ۇمىتىلماس, شاڭ باسپاس شىنىم مەنىڭ. ۇمسىندىم دا, جانىمدى جايىپ سالىپ, ۇلتىما عۇمىر بەر دەپ كۇبىرلەدىم.   ۇلان-بايتاق جەرىمنىڭ قاسيەتى – ۇلى, ۇلى بابالار وسيەتى. ۇلىتاۋىم, ۇلى ەلدىڭ بيىگىسىڭ, ۇل-قىزدارىڭ قاشاندا باس يەتىن.   ۇلىتاۋىم – نامىسقا قولباسىمىز, ۇلى ىستەرگە اتتانساق – جولداسىمىز!» ...ۇزاق ءسوزدىڭ قىسقاسى, سۇحباتتان سوڭ, ۇلىتاۋعا باس ءيدى ەلباسىمىز. 2. قۇلاگەرىن كوڭىلىمنىڭ جاراتايىن, بالداي سىرىن جانىمنىڭ جالاتايىن. ۇلىتاۋىم – اتا ءسوز, شەجىرە شال, بايانىڭدى بارىنشا تاراتايىن.   كوشكەن جەلدىڭ ولەڭىم ۇيقاسىنداي, كوڭىل كوزى جابىلعان – ۇيقى اشىلماي. بايتاق ەلدىڭ ۇلىتاۋ باتىسىندا, سارىارقانىڭ سارى التىن قۇيقاسىنداي.   تەرىساققان, ءبىر جاعى قاراتورعاي, اۋليەاتا, جەلدىادىر دارا تاۋداي. ايباستىڭ داراسى بار التىن جاپقان, اياققامىر, شوتقارا – قاراتاۋداي.   وبالىساي, ءبىر جاعى اياقبۇلاق, قاراكەڭگىر, سارىكەڭگىر كەلەر قۇلاپ. جۇرگەن جەرى جوشىنىڭ قىمىز ءىشىپ, قۇرىق سالىپ قۇلانعا, سايات قۇراپ.   اق كۇمىستەي قايناعان ورداجىلان, قاناتىن كۇنگە جايعان الماس قىران. كەت بۇعا ساۋساعىنان ساز بوپ شىققان, جوشىنىڭ جان ازاسى – «اقساق قۇلان».   كۇي بولىپ وتكەن كۇننەن جەتكەن اڭىز, كۇن استىنان كۇنىكەي وپكەن اۋىز. قورىم بوپ قورىپ جاتىر بۇل دالانى, ساقالىن سامال ساۋىپ وتكەن ابىز.   مەزوليت, نەوليت پەن قولا ءداۋىر, جەز بەن تاس كىرىككەندە بولادى اۋىر. ەكەۋى ەنشى العاندا سەرتتەن تايعان, تەمىرىڭ قان مايداندا – قارا داۋىل.   مۇزبەلدىڭ شوقىسىنا قىران قونار, مۇنارتقان مۇنارالار ۇران بولار. توقتامىس ەدىگەمەن ايقاسقان جەر, باۋىرلار شايقاسقاندا ىلاڭ بولار.   قوس باتىر, قوس حانىمىز ەرەگەسكەن, سەرت بەرىپ, سەمسەر سىلتەپ, سەرەلەسكەن. ەكەۋى ءبىر قىراتتا جاتىر ەندى, نە كوردىك كوز بايلاعان توبەلەستەن.   سىر ايتادى سىرىقتى وبالارىم, توقتاۋىل, دومباۋىلداي مولالارىم. تالدىساي, تال بويىڭدا ءبىر ءمىنىڭ سول, جامانايبات جايىڭدى جوبالادىم.   تۇلپار ءمىنىپ, تۋ العان بابالارىم, قايدا قالدى تەمىردەن تاعالارىڭ؟ سارىسۋىڭ ساعىنىش بۇل كۇندەرى, اششىكولدى امالسىز جاعالادىم.   بايقوڭىردىڭ وزەنى قۇمعا ءسىڭدى, باسىپ الىپ بويىنا تۇل عاسىردى. بەتپاقدالا بەزەرىپ ءتىل قاتپايدى, باراقكولىڭ بوزارعان سىرعا سىندى.   ارعاناتى الىستان سىر ايتادى, سىر مەن بىرگە شەر مەنەن مۇڭ ايتادى. تەرەكتىنىڭ تاۋلارى بويىن تۇزەپ, تىرشىلىكتىڭ تال بويىن تىڭايتادى.   الاشا حان, قاي كەزەڭ, قاي عاسىرىم, ۇلىتاۋىم ايتقان عوي ايعا سىرىن. حاندىعىمنىڭ سان قيلى كەزەڭدەرى, اشا سالماس كورىنگەن جايعا سىرىن.   ازاتتىق كەپ الىندى شىدەرلەرىم, وعان دەيىن ءتوزىمدى ۇنەمدەدىم. جەزقازعاننىڭ ايماعىن جەلە شولىپ, ۇلىتاۋدىڭ ماڭايىن تۇگەندەدىم.   ءداۋىر مۇندا قالعيدى الماسقالى, ۇلىتاۋدىڭ جۇلدىزدى ماڭگى اسپانى. كەندى ايماقتىڭ كەۋدەسىن اشىپ كەتكەن, ساتباەۆتىڭ سۇرلەۋىن شاڭ باسپادى.   ەلگە نۇرىن شاشادى ەرجەتىپ كۇن, ۇمىتتىرىپ بولعانىن كەم-كەتىكتىڭ. قانىش اعا جولىمەن جۇرگەن كەزدە, ءىزىن كورەم ءىزاشار كەرزى ەتىكتىڭ.   ءىزىن كوردىم دۇربەلەڭ, سان بۇلاڭنىڭ, قولامتانى ۇرلەۋمەن جاندىرارمىن. پالەوليت ءداۋىرىن ىزدەپ ەدىم, ءتۇستىم كەلىپ ىزىنە مارعۇلاننىڭ.   اعالار-اي, ايبوزدار, ارداقتىلار, الىس-الىس داۋىرگە سامعاپ تۇرار. ايتار ءسوزى قاشاندا سالماقتىلار, ارعى كۇندى بەرگىمەن جالعاپ تۇرار.   كوڭىلىمنىڭ كارتاسى – كونە تاقىر, ۇلىتاۋىم, ۇلتىڭدى ەلە, باتىر. باۋبەك بولىپ جالعاسىپ ءسوزدىڭ سەرتى, ءجۇرسىن بولىپ جىر توگىپ كەلە جاتىر.   تاس ءداۋىرى سول كۇننەن ءتىل قاتادى, شاقپاق تاستار شىندىقتى جىرلاتادى. قولا ءداۋىر قولقاڭدى سۋىرادى, ءتۇن ۇيقىڭدى تىنىمسىز ۇرلاتادى.   شەجىرەسىن جايىپ ساپ بۇل دالانىڭ, ساعىمىنان ءسوز تەرىپ, سىر باعامىن. ايبالتا مەن قىلىشتان ءجون سۇراسام, ءتىل قاتادى كۇمبىرلەپ قۇمىرالارىم.   تۋعان جەردىڭ ارقاشان ۇلتان ۇلى – اقىن دەگەن ەلىنىڭ جىر-تامىرى. ۇلىتاۋدىڭ توسىندە ۇلىق بولعان, كونە ساقتىڭ قۇدىرەت كۇن ءتاڭىرى.   «كۇننەن تۋعام» دەپ جىرلاپ ماعجانىمىز, جىرىن جازعان – قازىنا, مارجانىمىز. ۇلىتاۋ بۇل – ۇلتىمنىڭ قازىناسى, ۇلىتاۋ – بۇل – ار-يمان, مال-جانىمىز.   جاعام ءبۇتىن – جاۋلارىم جارماسقانىم, جاپان ءتۇزدىڭ كوپ كوردىك شاڭدى اسپانىن. جات كوزدىلەر سۇقتانسا بايتاعىما, قىنىندا ءالى قىلپىعان الداسپانىم.   تاريحىم بار تاۋسىلماس – ءدۇر-ونەرىم, وتكەن كۇننىڭ باعاسىن بىلەدى ەلىم. تەرىستىگىم تۋرالى تەرىس ايتقان, تەنتەك ويدى دۇرەلەپ جىبەرەمىن.   بۇعان كۋا وشپەيتىن تاڭبالىتاس, ەل ەمەسپىز ەلپىلدەك, ارمانى ءپاس. جانىمىزدى بەرەمىز جەر دەگەندە, جاسىق ەمەس جۇرتىمىز جالعانى لاس.   ۇلى جىبەك جولىندا سان ىزدەرىم, تاپتىم ازەر, تاۋىپ اپ, تاعى ىزدەدىم. وعىز-قىپشاق زامانى ويىمدا تۇر, ودان بەرى اداسپاس ءتارىزدى ەدىم.   اداسپايمىز, اداسپاس جولىمىز بار, التىن وردا, حان وردا ءتورىمىز بار. اقوردادان جول شىقتى ۇلىتاۋعا, الاش دەگەن ارداقتى قولىمىز بار.   ەرلىگى ۇران, ەگەمەن ەلىمىز بار, ۇلان-بايتاق, ۇلىستى جەرىمىز بار. جاھان كەلسە جايناعان ءتورىمىز بار, ەلتاڭبامىز, گيمن مەن ءمورىمىز بار.   دوستىق دەگەن سالاتىن ءانىمىز بار, داۋلەتىنە ساۋلەت ساي ءسانىمىز بار. ىنتىماقشىل, مەيىرلى جانىمىز بار, قارعا تارتار قازاقتى قانىمىز بار.   ىرىس تولى دارحانداي دالامىز بار, جاھان بىلەر جايناعان قالامىز بار. ايتا بەرسەك ايتاتىن سان اڭىز بار, ايداي الەم, كوز تاستاپ قاراڭىزدار.   ەلوردامىز بار ءبىزدىڭ – استانامىز, سارىارقادا بوي تىككەن جاس قالامىز. سيمپوزيۋمدار, قۇرىلتاي, سامميتتەردى, وسى جەردە ءبىز, قازاق, باسقارامىز.   جاڭا زامان, جايناعان جارىق نۇرسىڭ, كۇن ساۋلەسىن كوڭىلدىڭ الىپ تۇرسىڭ. قازاقستان – كوشىندە پلانەتانىڭ, قازاعىمدى كۇللى الەم تانىپ ءبىلسىن!   قۇلاق تۇرسەڭ شەجىرە, قارت اڭىزعا, ءتورت قۇبىلاسى وتاننىڭ ورتامىزدا. اسپان مەن جەر بۇل جەردە توعىسادى, مەندەلەەۆ كەستەسى كارتامىزدا.   تۇستىك بىزدەر ەجەلگى سايرار ىزگە, جوعىڭ بولسا, جاس كۇنىم, جايناپ ىزدە. بايتەرەكتىڭ باسىندا كۇن قوناقتاپ, اپپاق نۇرىن توگەدى اي دا بىزگە.   كوز سۋارار كورگەندەر كەلبەتىنە, تۋعان ەلىم جاتقاندا تەربەتىلە. جاھان كەلىپ جانارىن تولتىرسىن دەپ, جۇلدىزداردى قوندىردىق جەر بەتىنە.   تاۋلار سويلەپ, كول ك ۇلىپ, جايناعان ءور, جاننىڭ نۇرى, سامالعا اينالا بەر. جەرۇيىعىڭ ءدال وسى – قازاق ەلى, قازاقستان ۇرانى – ماڭگىلىك ەل!   ءبىر حالىقپىز, ءبىر ەلمىز, جىر-ءانىمىز, تۇراقتى ەلدىڭ تۋ ۇستار قۇرالىمىز. ۇلىتاۋدىڭ تورىندە ۇلتقا جەتكەن, ماڭگىلىك ەل – ماڭگىلىك ۇرانىمىز.   بەۋ, ۇلىتاۋ, اتامىز, باتامىز دا, بوي بەرمەيمىز ءبىز ەندى جات اڭىزعا. اق سەلەۋى – اق شاشى ۇلىتاۋدىڭ, بابالاردىڭ ساقالىن ساتامىز با؟   جوق, ساتپايمىز ساقالدى – نامىسىمىز, ار, ۇيات پەن باستالدى جاڭا ءىسىمىز. جاڭا عاسىر بىزدىكى, تانىسىڭىز, جاڭا كۇندەر, بىزدەرمەن تابىسىڭىز.   ازات ەل بوپ كەڭەيدى ءورىسىمىز, جىلدان-جىلعا كوبەيدى جەڭىسىمىز. جاڭا زامان, بىزدەرگە نازارىڭ سال, جاڭا تاڭدار, بىزدەرمەن كورىسىڭىز.   ۇلىتاۋىم, قارت بابام, جان جىرلاسىم, يىعىڭدى زامانىڭ تالدىرماسىن. ازات ەلىم, سەن ماڭگى ەگەمەن بول, كوڭىلىڭدى بۇل عاسىر قالدىرماسىن. 3. ءتىل قاتادى بۇگىنگە اڭىز قاشىق, ۇلىتاۋدى قالماپتى ساعىم باسىپ. بايتاق وتان, بارىم سەن, باقىتىم سەن, جۇرەگىمدى كور مەنىڭ, جانىمدى اشىپ.   جۇرەگىمدى كور مەنىڭ «ەلىم» دەگەن, جاھان ايتسا جاقسىسىن, كوڭىلدەنەم. تۋعان ەلدى جىرلاۋعا ءتىل بەردى اللا, وسى شىعار شىن باقىت, ءومىر دەگەن.   ايداي الەم, وردامدى – وتاندى كور, تۋ كوتەرىپ, تاۋەلسىز اتاندىق ەل. قاعبا الدىندا حالقىمدى اۋىزعا الىپ, كوككە قاراي قول جايدىم: «باتاڭدى بەر»!   شاپاعاتى بوي كەرنەپ شۋاق كۇننىڭ, شىبىن جاندى ەل ءۇشىن شىراق قىلدىم. جانىم تولقىپ, تەبىرەنىپ, جىلاپ تۇردىم, ماڭگىلىك ەل بولسىن دەپ – قازاق ەلى, ءبىر اللادان تەك سونى سۇراپ تۇردىم! وتەگەن ورالباي ۇلى.