نىق سەنىممەن قادام باسىپ كەلەمىز

بۇگiندە الەمنiڭ كوپتەگەن ەلدەرi كۇردەلi ەكونوميكالىق قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلiپ وتىر. جاھاندىق دەڭگەيدەگi سايا­سي تەكەتiرەستiڭ ءورشي ءتۇسۋi دامىعان, الپاۋىت مەملەكەتتەردiڭ دە iرگەسiن شايقاي باستاعانداي. ءتۇرلi سيپاتتاعى جانجالدار مەن قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ جاڭا وشاقتارى پايدا بولىپ, سالدارىنان ميلليونداعان ادامدار كەدەيلiك پەن اشتىققا, بوسقىندىققا ۇشىراپ, مىڭداعان بەيكۇنا جانداردىڭ قانى توگiلۋدە. وسىناۋ الماعايىپ الەمدە تۇراقتىلىعى مەن بەيبiتشiلiگiن ساقتاپ, ورنىقتى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەر ساناۋلى عانا. سولاردىڭ بiرi دە بiرەگەيi – قازاقستان. ارينە, بۇكiل دۇنيەجۇزiن جاي­لاعان ەكونوميكالىق داعدارىس بiزدiڭ ەلiمiزدi دە اينالىپ وتپەسi انىق. قازاقستان ەكسپورتقا شى­عاراتىن ونiمدەر باعاسىنىڭ كۇرت ارزانداۋى ەلىمىزدىڭ ەكونو­ميكاسىنا دا ايتارلىقتاي اسەر ەتكەنi تۇسiنiكتi. دەگەنمەن, ەكو­نوميكالىق جاعدايىمىز جاق­سى كەزدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلتتىق قوردى قالىپ­تاستىرعان بولاتىن. سول كەزدەردە كەيبiرەۋلەر «مۇنايدان تۇسكەن قارجىنى حالىققا تاراتىپ بەرۋ كەرەك» دەپ شۋ كوتەرگەنi دە ەسiمiزدە. بiراق, حالقىمىزدا «تارتا-تارتا جەسەڭ تاي قالادى, قويا-قويا جەسەڭ قوي قالادى, قويماي-قويماي جەسەڭ نەڭ قالادى؟» دەگەن ماتەل بار ەمەس پە؟! راسىندا, نۇرسۇلتان ءابiش ۇلى سول كۇندەرi الدا قيىن كەزەڭدەر بولارىن ءدال بولجاعان ەكەن. بۇگiندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەمەڭگەرلiگi مەن كورەگەندiگiنiڭ ارقاسىندا ۇلتتىق قورعا جيناقتالعان قارجى وتاندىق ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ وتىر. باسقاشا ايتقاندا, وسىناۋ قيىن كەزدە سiز بەن بiز­دiڭ زەينەتاقىمىزدىڭ ۋاقتىلى تولەنiپ, اۋرۋحانا مەن مەكتەپ سەكiلدi الەۋمەتتiك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنىڭ توقتاماي تۇرۋى, ۇل-قىزدارى­مىزدىڭ جۇمىسسىز قالىپ, بوسىپ كەتپەگەنi ەلباسىنىڭ بiر كەزدەرi قابىلداعان دۇرىس شەشiمiنiڭ جەمiسi. قازاقستاننىڭ بۇگiنگi ماق­ساتى – قيىن كۇندەر وتكەنشە كۇنەل­تۋ, ايتەۋiر جان باعۋ ەمەس, داع­دارىستان سەرپiندi دامۋعا جول تابۋ. وسى قي­ىندىقتاردىڭ ءوزiن العا ۇمتىلۋعا العىشارت ەتiپ, بولاشاققا زور جەڭiستەرمەن قا­دام باسۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «100 ناقتى قادام­نان», تۇراتىن ۇلت جوس­پارىن تاپ وسىناۋ اسقاق ماقساتقا باستايتىن ما­ڭىز­دى تاريحي قۇجات دەپ اتار ەدiم. ۇلت جوسپارى ۇزاق مەرزiمگە ەسەپتەلگەن ستراتەگيالىق قۇجات دەگەنiمiزبەن, ونىڭ اياسىندا قا­بىلدانىپ جاتقان ناقتى قا­دامداردىڭ يگiلiگiن حالىق قازiردiڭ وزiندە سەزiنۋدە. ايتالىق, 2016 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ بيۋدجەتتiك سالاداعى ازا­ماتتىق قىزمەتكەرلەردiڭ جالاقىسى مەن قاريالاردىڭ زەينەتاقىسىنىڭ جانە مۇمكiندiگi شەكتەۋلi ازا­ماتتاردىڭ جاردەماقىسىنىڭ ءوسۋi بارشانى قۋانىشقا بولەدi. ءويت­كەنi, ەڭبەك ادامدارىنا لايىقتى جاعداي جاساۋ مەن مۇقتاج جان­دارعا الەۋمەتتiك قولداۋدى كۇ­شەي­تۋ قاشاندا ماڭىزدى ءارi قاي­ىر­لى iس. قازاقستاننىڭ باسقا وڭiرلەرi سەكiلدi وڭتۇستiك قازاقستان وبلى­سىندا دا اۋقىمدى iستەر اتقا­رىلۋدا. ماڭدايىنان كۇن سۇيگەن بiزدiڭ تۋعان ولكەمiزدە بۇرىن­عىسىن ايتپاعاندا, سوڭعى بiر جىلدا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءوزi ۇشان-تەڭiز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلتتىق ەكونوميكامىزدى شيكiزاتقا تاۋەلدiلiكتەن قۇتقارۋ ءۇشiن كاسiپكەرلiك پەن ءوندiرiستiڭ دامۋىنا, اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنىڭ جاندانۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلە جاتقانى بەلگiلi. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جەكە قاداعالاۋى مەن قامقورلىعىنىڭ ناتيجەسiندە وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى, كاسiپكەرلiك سالالارى ايتارلىقتاي دامىپ, ءوندiرiس جاندانا باستادى. سونىڭ بiر ايعاعى ورداباسى اۋدانىندا تراكتور زاۋىتىنىڭ اشىل­عان­دىعى دەر ەدiم. اگرارلى ءوڭiر بولىپ سانالاتىن وڭتۇستiك قا­زاقستان وبلىسى ءۇشiن اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكالارىنىڭ قاشاندا ورنى بولەك. بiر ءسات ەسكە تۇسiرەلiكشi, تاپ وسىنداي زاماناۋي, ساپالى تراكتوردى قاشان ءوزiمiز جاساپ, ءوزiمiز قۇراستىرىپ ەدiك؟ جوق, مۇنداي تiرلiك تiپتi كەشەگi كەڭەس وداعىنىڭ دۇركiرەپ تۇرعان كەزiندە دە بول­ماعان. بۇل – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلداعان ۇدەمەلi يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسىنىڭ جەمiسi. تە­مiرلاندا قۇراستىرىلىپ جاتقان «كيوتي» ماركالى تراكتور جەر وڭدەۋگە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونiم­دەرiنە كۇتiم جاساۋعا وتە ىڭ­­عايلى. مۇنداي زاماناۋي تەح­نيكاعا قول جەتكiزگەن ديقان­داردىڭ قىرمانى تاسىپ, ەلiمiزدiڭ نەسiبەسiن ارتتىرا تۇسەتiنi اقيقات. بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنان بiلەتiنiمiزدەي, وبلىسىمىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى ونiمدەرiن قايتا وڭدەۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندiرۋ, توقىما ونەركاسiبiن, فارماتسەۆتيكانى, تۋريزمدi دامىتۋ باعىتتارىندا قىرۋار جۇمىستار اتقارىلۋدا. اتاپ ايتار بولساق, وڭiرلiك iشكi جال­پى ءونiم كولەمiنiڭ 2 تريلليون 100 ميلليارد تەڭگەدەن اسۋى – ۇلكەن جەتiستiك. ال وبلىس ديقاندارىنىڭ 2 ميلليون تون­­ناداي كوكونiس پەن باۋ-باقشا ونiمدەرiن ءوسiرۋi اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا كورسەتiلiپ جات­قان مەم­لەكەتتiك قولداۋدىڭ ناتيجەسi. بۇرىندارى كاسiپكەرلiك پەن ءوندiرiستiڭ دامۋىنا ەڭ الدىمەن اكiمشiلiك كەدەرگiلەردiڭ كوپ­تiگi توسقاۋىل بولاتىنى ايتىلۋشى ەدi. سول سەبەپتi, وبلىستا كاسiپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى اشىلىپ, «بiر تەرەزە» قاعيداسى ەنگiزiلگەن. وندا ءوز iسiن باستاعان ازاماتتارعا كاسiبي ماماندار كومەكتەسەدi. ورتالىق بۇگiنگi كۇنگە دەيiن 50 مىڭ بيزنەسمەنگە قىزمەت كورسەتكەن. ەلۋ مىڭ كاسiپكەردiڭ قول استىندا 2-3 ادامنان جۇمىس iستەيدi دەگەننiڭ وزiندە, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ارقاسىندا بiر-بiر وتباسى تۇر. دەمەك, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اشىلعان وسى بiر ورتالىقتىڭ پايداسى قانشاما ادامعا تيiپ, ولاردىڭ تۇرمىسىنىڭ تۇزەلۋiنە ىقپال ەتكەنiن ءوزiڭiز باعامداي بەرiڭiز. بيىل وبلىستىڭ بارلىق اۋدان-قالالارىندا دا كاسiپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى مەن كاسiپكەرلiك مەكتەپتەرi اشىلىپتى. ولاردىڭ بارلىعى دا تيپتiك عيماراتتاردا جۇمىس iستەۋدە. شىمكەنت قالاسىنىڭ ما­ڭى­نان اشىلىپ, ناتيجەلi جۇ­مىس iستەپ جاتقان «وڭتۇستiك» ين­دۋس­­تريالىق ايماعى مەن «وڭ­تۇستiك» ارنايى ەكونوميكالىق اي­ماعى – پرەزيدەنتتiڭ ۇدەمەلi يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسىنىڭ ءتول تۋىندىسى. مۇندا ونداعان مىڭ ادام جۇمىس iستەپ, بiر جاعىنان بيۋدجەتكە سالىق تولەپ جاتسا, ەكiنشi جاعىنان وتباسىلارىن اسىراۋدا. ال شىمكەنت قالاسىندا جاڭادان تاعى 4 يندۋستريالىق ايماق اشۋ, سونىمەن قاتار, وبلىستىڭ بار­­­­لىق اۋدان-قالالارىندا دا ين­دۋستريالىق ايماق قۇرۋ ءجونiن­دەگi جاڭالىق بۇكiل حالىقتى قۋا­نىشقا بولەپ, ەرتەڭگi كۇنگە دەگەن سەنiمiمiزدi نىعايتتى. وسى ورايدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ەلi­­مiزدiڭ يننوۆاتسيالىق دامۋى­نا, عىلىم, بiلiم بەرۋ مەن مادە­نيەت سالالارىنىڭ العا جىلجۋى­نا زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بiزدiڭ وقىتۋشى-پرو­فەس­سورلارىمىز ساپالى كادرلار دايىنداپ, حالىقتىڭ زياتكەرلiك دەڭگەيiنiڭ وسۋiنە ىق­پال ەتۋدە. بۇل رەتتە ايتا كەتەيىك, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ حالىققا ارناعان «نۇر­لى جول – بولاشاققا باستار جول» ات­تى جولداۋىندا ءبى­لىم سا­­لاسىنا ەرەكشە نازار اۋدا­رى­ل­­­­عان. «يندۋستريالاندىرۋ باع­دار­لا­مالارى شەڭبەرىندە بازالارىندا عىلىمنىڭ ەكونوميكا سا­لا­لارىمەن جانە ماماندار دايىنداۋمەن بايلانىسى قامتاماسىز ەتىلەتىن 10 جوو انىقتالدى. وسى ماقساتتارعا 2017 جىلعا دەيىن 10 ميلليارد تەڭگە باعىتتاي وتىرىپ, وسى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىرامىن» دەلىنگەن جولداۋدا. وسى وقۋ ورنىنىڭ دا تاڭداۋلى ءبىلىم وردالارىنىڭ قاتارىنان كورىنۋى – عالىمدارىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى جۇمىسىنىڭ مويىن­دالۋىن, قاجىرلى ەڭبەكتىڭ باعا­لانعانىن بىلدىرەدى. ءال­بەت­تە, بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ابى­روي-بەدەلىن ارتتىرىپ قانا قويماي, جاس عا­لىمداردىڭ ءوز مۇمكىندىكتەرىنە دەگەن سەنىمىن دە نىعايتا تۇسەدى. جالپى, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاقستان جانە الەم بويىنشا رەيتينگىسى جىلدان-جىلعا جو­عا­رىلاپ كەلە جاتىر. جۋىردا عانا جاريالانعان ەۋروپالىق وداق ستاندارتتارى بويىنشا ەۋرو­پالىق عىلىمي-ونەركاسىپتىك پالاتاسى دۇنيەجۇزىندەگى جوعا­رى وقۋ ورىندارى اراسىندا («ءAcademىc ءRankىng of World ءUnىversىtىes-European Standard ARES») جاسالعان 2014 جىلدىڭ رەيتينگىسىنە قازاقستاننان جيىر­ماعا جۋىق جوعارى وقۋ ورىندارى قاتىسسا, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت وسى ابىرويلى تىزىمگە ا+ ساناتى بويىنشا ەنىپ وتىر. سونداي-اق, بۇل تىزىمگە ەلىمىزدەن ءال-فا­رابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋني­­ۆەرسيتەتى مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­­­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتى كىرگەن. بۇل رەيتينگتە باعالاۋدىڭ باستى ولشەمى – ءبىلىم ساپاسى, ال عىلىمي قىزمەتتە ستاندارت­تى كورسەتكىشتەردەن بولەك شەت­ەلدىك بىرلەسكەن اۆتورلاردىڭ قا­تىسۋىمەن شىعارىلعان جاريا­لانىم سانى جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ەسەپكە الىندى. ۋنيۆەرسيتەت بەدەلى, ونىڭ بىتىرۋشىلەرىنىڭ ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە بولۋى جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ پىكىرلەرى, ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ باعالاۋدىڭ ەڭ باستى كريتەريلەرىنە اينالدى. حالىقارالىق رەيتينگكە ەنۋ ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءبىرىنشى كەزەكتە, شەتەل ستۋدەنتتەرىن اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسىنا تارتۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى, سەبەبى, ولاردىڭ اتا-انالارى جوو-نى حالىقارالىق رەيتينگكە قا­تىسۋى بويىنشا تاڭدايدى. ەكىنشىدەن, رەيتينگتىڭ جوعارى ناتيجەلەرى جوو-نىڭ شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى. ۇشىنشىدەن, وسىنداي رەيتينگتەردە قازاقستاندىق جوو سانى­نىڭ ارتۋى ەلىمىزدىڭ الەمدىك اكادەميالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلىن ارتتىرادى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ءبىلىم وشاعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءىرى جانە كوپسالالى ۋنيۆەر­سي­تەتى, ايماعىمىزدىڭ ينفراقۇ­رىلىمىنىڭ دامۋى مەن قا­لىپ­­تاسۋىنا, حالىقارالىق قو­عام­­داس­تىقتاعى ينتەگراتسيا مەن جا­ھان­دانۋ ۇردىستەرىنە بەل­­سەن­دى قاتىساتىن عىلىمي-ءبى­لىم بەرۋ, ينتەللەكتۋالدىق, ءما­­­دە­ني ورتالىعىنا اينالعان. ۋني­­­ۆەرسيتەتىمىز گەرمانيالىق ءASىىN اگەنتتىگىندە ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارىن حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزۋ ارقىلى تەح­نيكالىق سالا ماماندارىن دايارلاۋدىڭ جوعارى ساپاسىن دالەلدەگەن قازاقستاندىق جوو-لاردىڭ العاشقىسى بولىپ ەسەپ­تەلەدى. ءبىلىم وشاعىنىڭ جە­تىستىكتەرى مەن جەڭىستەرىنىڭ جىل ساناپ ارتۋى ءبىز تاڭداعان جولدىڭ دۇرىستىعىنا ايقىن دالەل. وبلىستا الەۋمەتتiك سالادا, بiلiم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدا, رۋحانيات پەن مادەنيەتتە دە اۋقىم­دى جۇمىستار اتقارىلۋدا. بارلىعىن تiزبەكتەمەي-اق قويالىق, تەك بيىلدىڭ وزiندە وبلىستا 104 مەكتەپتiڭ قۇرىلىسى جۇرگiزiلiپ, ونىڭ 49-ى پايدالانۋعا بەرiلمەك. وسىنىڭ ءوزi قازاقستاننىڭ داع­دارىس كەزiندە دە الەۋمەتتiك سالاعا قانشالىقتى كوڭiل ءبولiپ وتىرعانىن كورسەتەدi ەمەس پە؟! ال مادەنيەت سالاسىندا شە؟ بۇرىنعىنى ايتپاعاندا, سوڭعى بiرەر جىلدا اشىلعان مادەنيەت نىساندارىن اتاساق تا جەتكiلiكتi. شىمكەنتتەگi «وتىرار» كiتاپ­حاناسى, «تۇركiستان» سالتانات سارايى, كورمە ورتالىعى, ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترى مەن وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ جاڭا عيماراتتارى, سالت-ءداستۇر ورتالىعى, بەينەلەۋ ونەرi مۇرا­جايى... وسىنىڭ بار­لىعى سوڭعى بiر-ەكi جىلدا اشىلعان iرi مادەنيەت وردالارى. دەمەك, بۇل سالانىڭ دامۋى دا نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق. اتالعان عيماراتتاردىڭ بiر­قاتارى شىمكەنتتiڭ جاڭا اكiم­شiلiك-iسكەرلiك ورتالىعىندا بوي كوتەردi. مەملەكەت باس­شى­­­سىنىڭ شىمكەنتتi قازاق­ستان­داعى ءۇشiنشi قالاعا اينالدىرۋ جونiندەگi تاپسىرماسىنىڭ قالاي ورىندالىپ جاتقانىن تاپ وسى اكiمشiلiك-iسكەرلiك ور­تالىققا قاراپ-اق بايقاۋعا بولادى. مۇنداعى وبلىس اكiمدiگi مەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ 16 قاباتتى جاڭا عيماراتى وڭتۇستiك ءوڭiر دامۋىنىڭ نىشانىنداي كورiنەدi. بiر سوزبەن ايتقاندا, ەلباسىنىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا شىمكەنت ەلوردامىز استاناعا قاراپ بوي تۇزەپ, سول iزبەن دامىپ كەلەدi. اڭگiمەنi الەمدەگi جاعدايدىڭ كۇردەلi ەكەندiگiنەن باستاپ ەدiك قوي. وسىناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەلدi اداستىرماي, تۋرا جولعا, دامۋ مەن وركەندەۋگە باستاعان مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسى حالقىنىڭ العىسى مەن ءسۇيiس­پەنشiلiگi شەكسiز. الەمدىك ەكونوميكالىق جاعداي ناشارلاي ءتۇسىپ, ءبازبىر مەملەكەتتەردە داعدارىس بايقالعانىمەن, ەلىمىزدە, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىكتە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­­مۋ قارقىنى السىرەمەك تۇگىلى, قاي­تا كەرىسىنشە كۇشەيۋى قۋانتادى. ارينە, بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان سارابدال ساياساتتىڭ ناتيجەسى ەكەنى داۋسىز. وڭتۇستىكتە حالىقتىڭ كا­سىپكەرلىككە دەگەن ۇمتىلىسى جوعارى. ال ءوڭىر باسشىسى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىرعاندىعى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلىك پەن ءوندى­رىستىك كاسىپورىنداردىڭ جۋىق ارادا جاڭا بەلەستەردى باعىن­دىراتىنىنا سەنىمىمىزدى ارتتىرا تۇسكەندەي. وبلىس اكىمىنىڭ بىرقاتار اۋدان-قالالارعا ارنايى ىسساپارمەن بارىپ, ونداعى يندۋس­تريالىق ايماقتاردىڭ جۇمى­سىمەن ەتەنە تانىسۋى اۋىلدى جەرلەردەگى كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋگە جاسالعان قادام دەپ قابىلدادىق. سونداي-اق, شەتەلدىك ينۆەس­تورلاردى كوپتەپ تارتۋعا دا با­سىمدىق بەرىلىپ وتىر. بۇعان سوڭ­عى ايلاردا وڭىرىمىزدە مالاي­زيا, گەرمانيا, پولشا, قىتاي, كانادا سەكىلدى ەلدەردەن ۇلكەن دە­لەگاتسيالاردىڭ كەلۋى دالەل بولا الادى. شەتەلدىكتەرمەن كەز­دەسۋ بارىسىندا وڭتۇستىكتە ءبىر­لەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جاي­لى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. 23 قازاندا شىمكەنتتە وتەتىن ءىى حا­لىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فو­رۋمعا ارتىلعان ءۇمىتىمىز كوپ. وعان الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن ينۆەستورلاردىڭ كەلەتىنىن ەسكەرسەك, بۇل وبلىس ءۇشىن ۇلكەن ءمۇم­كىندىكتەر ۇسىناتىن جيىن بولماق. وڭتۇستىكتە بىرلەسكەن جوبا­نى جۇزەگە اسىرۋعا, اسىرەسە, نەمىس بيز­نە­سىنىڭ قىزىعۋشىلىعى ءۇل­كەن ەكەن. قازىرگى تاڭدا وبلىس ايماعىندا گەرمانيانىڭ ينۆەس­تور­لارى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان 3 جوبانىڭ جالپى قۇ­نى 52 ميلليارد تەڭگەنى قۇ­رايدى. ال پولياك بيزنەسمەندەرى شىم­كەنتتى ورتالىق ازيا ءوڭى­رىندەگى بازالىق الاڭ رەتىندە قاراس­تىرىپ وتىرعانى دا ءوڭىردىڭ زور ءمۇم­كىندىكتەرگە يە ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. تاعى ءبىر ەرەكشە نازار اۋدا­رارلىق تۇسى – اڭگىمە تەك بيزنەس جايىندا ەمەس. شەت­ەلدىكتەرمەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى جوبالاردى دا جۇزەگە اسىرۋ ءىسى تالقىلاندى. ماسەلەن, مالاي­زيا ەلى وڭىرىمىزدە الەمدىك دەڭ­گەيدەگى تەحنيكالىق كوللەدج سالۋعا نيەت ءبىلدىردى. بۇل جوبا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ايرىقشا باستامالاردىڭ بىرىنە اينالماق. وسى باعىتتا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز دە جەمىستى جۇمىس اتقارۋدا. بۇگىنگى تاڭدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ الەمنىڭ ءبىر­قاتار تانىمال ءارى بەدەلدى ۋني­ۆەرسيتەتتەرىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتقان. باستى ماقسات – تاجىريبە الماسۋ ارقىلى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ءبىلىم تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋ. مىنە, وسىنداي جوبالار ارقىلى جارقىن بولاشاقتىڭ كەپىلى – جاستارعا ساپالى ءبىلىم بەرىپ, بىلىكتى كادر دايارلاۋ باعىتىندا اۋقىمدى قادامدار جاسالۋدا. جۇماحان مىرحالىقوۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك. شىمكەنت.