«ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باستاماسىمەن ءداستۇرلى « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسىن جەتىسۋ جەرىندە جالعاستىرۋعا قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى رەسمي حات الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆقا تۇسكەن ەدى. باس باسىلىم ۇيىتقى بولعان بۇل اكتسيانىڭ ونىنشى ساپارى الماتىدان 75 شاقىرىم جەردەگى جىر سۇلەيى ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ كەسەنەسى تۇرعان قاراقىستاق اۋىلىنا دەيىن جاياۋ ءجۇرىپ جەتۋ بولدى.
جالپى, قازاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىستى ءبىر عادەت – اۋليە-امبيەلەردىڭ, ۇلىلاردىڭ ءمايىتى جاتقان جەرگە ءبىر قادام بولسا دا جاياۋ بارىپ زيارات ەتۋ بار . بۇل اتا-بابا ارۋاعىنا باس ءيىپ, سيىنىپ ءتاۋ ەتۋ دەگەن ءسوز. حالقىمىز الىس ساپارلارعا شىعار كەزدەرىندە دە, ارقانداي يگىلىكتى ىستەردى باستار ساتتەرىندە دە اتا-بابا ارۋاعىنا قۇران باعىشتاپ, تىلەۋ تىلەگەن. بيىل ونىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسى الماتى قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا ورناتىلعان داۋىلپاز اقىن ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋدان باستاۋ الىپ, جامبىل اتىنداعى فيلارمونيادان شىققاننان كەيىن قازاقتىڭ داڭقتى باتىرى رايىمبەك اتا كۇمبەزىنە اتباسىن بۇرىپ, مۇسىلماندىق داستۇرمەن قاسيەتتى بابا رۋحىنا قۇران وقىتىپ, زيارات ەتكەن ەدى. رايىمبەك باتىردىڭ ۇلىلىعى سول, ءفاني دۇنيەدەن وتەرىندە ەلىنە ايتقان اماناتى بويىنشا سۇيەگىن قوس وركەشتى تۇيەسىنە ارتىپ, بۇيداسىن ءتۇرىپ ەركىنە جىبەرگەن ەكەن. سوندا ويسىل قارا ءحانتاڭىرىنىڭ ەتەگىنەن قوزعالىپ بۇگىنگى الماتىنىڭ قاق ورتاسىنا كەلىپ شوگىپتى. 1785 جىلى جەرلەنگەن رايىمبەك بابا ءمايىتىن كەڭەستىك داۋىردە جول سالۋ ءۇشىن كۇرەپ تاستاماق بولعان ارەكەتتەن ەشنارسە شىقپاعان. بۇل رايىمبەك باتىردىڭ قاسيەتتى ەكەنى دالەلدەنگەن.
سونىمەن, ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ ۇلىلىعىنا تاعزىم ەتۋشى شاعىن توپ ۇلى جىبەك جولىنا ءتۇسىپ باتىستى بەتكە الىپ اياڭدادى. نەگىزى قاسيەتتى بابالار ارۋاعىنا باس يۋ, مۇردەلەرى جاتقان جەرگە قانداي دا ءبىر كولىكپەن ەمەس جاياۋ بارۋ, ياعني « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ارداگەر ءجۋرناليسى ماماديار جاقىپتىڭ يدەياسى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. اكتسيانىڭ ءبىرىنشى ساپارىن, ياعني ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىنا وراي, وتكەنىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. الماتىدان جاياۋلاتقان التى ادام – اتالعان اكتسيا جەتەكشىسى ماماديار جاقىپ, حالىقارالىق جامبىل اتىنداعى سىيلىقتىڭ يەگەرى, جۋرناليست-جازۋشى ورىسباي ءابدىلدا ۇلى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى داۋلەت سەيسەن ۇلى, اقىن ءومىرباي ومىرزاق ۇلى, مادەنيەت قايراتكەرى, جۋرناليست-باسپاگەر ماناربەك ءىزباساروۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جولداسبەك مامبەتوۆ جانە وسى جولداردىڭ اۆتورى سول كۇنى, ياعني 7 قازان, سارسەنبىدە كۇن ۇياسىنا باتپاي قاراساي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاسكەلەڭ قالاسىنا جەتتىك. قوناقۇيگە ورنالاسىپ, كەشكى اس ءىشىپ, كوڭىل حوشىن كوتەرگەننەن كەيىن ءسۇيىنباي تۋرالى جايلاپ قوزعالعان اڭگىمە قىزا-قىزا دومبىراعا قول سوزعىزدى. جايشىلىقتا ەكىنىڭ ءبىرى ەسكەرە بەرمەيتىن قاراپايىمدىلىعىنان تانباي ارا-تۇرا ءمىردىڭ وعىنداي ءبىر سوزىمەن ەلدى ءتانتى ەتەتىن اقىن ءومىرباي ومىرزاق ۇلى ءسۇيىنباي تۋىندىلارىنان 30 شۋماقتى جارتى ساعاتتان استام ۋاقىت توقتاۋسىز توگىلتتى دەيسىڭ. مىنە, اقىندار مەن باتىرلار ەلىنىڭ پەرزەنتى. ءومىربايدىڭ اكەسى ومىرزاقتى جىر الىبى جامبىل وزىنە بەكەر شاكىرت جاساماعانى وسى ولەڭ جولدارى ارقىلى القا-قوتان وتىرعان ۇعىنعان ءتارىزدى.
« ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسىنىڭ قاتىسۋشىلارى قاراساي باتىر اتىنداعى مەكتەپكە كەلگەندە كەزدەسۋدىڭ بەت پەردەسىن 7«ا»-سىنىپ وقۋشىسى اسەم اياباەۆا اشىپ:
«شاپاعاتتى اياماي كيەلى ەلدەن
باتىر بابا ەسىمىن يەلەنگەن», دەپ باستالاتىن ولەڭ جولدارىن جاتقا وقىعاندا ۇلتتىق رۋح ورلەي تۇسكەندەي سەزىلتتى. مەكتەپ ىشىندەگى تازالىق, اسىرەسە, وقۋشىلاردىڭ ۇلكەندەرگە ءىلتيپات تانىتۋى, مۇعالىمدەردىڭ ىزەتتىلىگى, توسىن قويىلعان سۇراققا ءمۇدىرىسسىز جاۋاپ بەرۋى ەرەكشەلىكتەرىن تانىتادى ەكەن. بۇل رەتتە مەكتەپ ديرەكتورى دينارا ءالىمجانوۆانىڭ ەڭبەگىن اتاي كەتكەن ءجون. ءبىلىم ورداسىنىڭ ىشىندەگى 1997 جىلى قۇرىلىپ, مەكتەپ باعدارلاماسىنا ساي جابدىقتالعان «شاپاعات» تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى جونىندە ەرەكشە ايتىپ وتكەن دۇرىس. وندا الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى وسكەلەڭ ولكەنىڭ تاريحىمەن بۇگىنگى بەلەسىن بەينەلەگەن قۇندى دۇنيەلەر جەتىپ-ارتىلادى. ءبىرىنشى زالداعى قابىرعالارعا ىلىنگەن كارتينالار, تاريحي فوتوسۋرەتتەر قاراساي ءوڭىرىنىڭ كونە ارحەولوگيالىق باستاۋىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتەدى. وندا تاس, تەمىر, قولا, ورتا عاسىر تاريحىنان بەلگى بەرەتىن دۇنيەلەر رەت رەتىمەن تىزىلگەن. ەكىنشى زالدا قاراساي, ناۋرىزباي, ايتەي باتىرلاردىڭ ەرلىكتەرىن كورسەتەتىن دۇنيەلەر كوز تارتادى. ءۇشىنشى زالدا بۇگىنگى قاراساي اۋدانىنىڭ قۇرىلۋ, قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى, ءتۇرلى ەكسپوناتتار, كىتاپتار, فوتوسۋرەتتەر ورىن العان. ءتورتىنشى زال ەلباسىنا ارنالعان. وندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اتا-اناسى, باۋىرلارى ءار جىلدارى تۇسكەن فوتوسۋرەتتەرى مەن ولاردىڭ ومىردەرەكتەرى جازىلعان. بەسىنشى زال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەن كەزدەگى فوتوسۋرەتتەرىمەن اسپەتتەلگەن. التىنشى زالدا ەلباسىنىڭ ەسەيىپ ەڭبەككە ارالاسقان كەزەڭى, مەملەكەت قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلىپ 1984 جىلى دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بىرگە تۇسكەن فوتوسۋرەتىن كورۋگە بولادى. جەتىنشى زالدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تمد جانە الىس-جاقىن شەتەل باسشىلارىمەن بىرگە تۇسكەن فوتوسۋرەتتەرى ىلىنگەن. سەگىزىنشى زالدا ەلباسىنىڭ قاراساي اۋدانىنا كەلگەن كەزدەرىندە, اۋداننان شىققان مىقتى سپورتشىلارمەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتتەرى دە ورىن الىپتى. تاعى ءبىر ايتا كەتەر قۇندىلىق كەزىندە «ەگەمەن قازاقستاندا» قىزمەت ىستەگەن اقىن قۇرمانعالي ۇياباەۆتىڭ دا فوتوسۋرەتى وسىناۋ مۇراجايدان ورىن الۋى «ەگەمەندىكتەردى» ءبىر مارقايتىپ تاستادى. مۇراجاي ەكسپوناتتارى قاتارىندا اعارتۋ, عىلىم جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى دە بار. سول سەكىلدى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى «قازاقتىڭ كيىز ءۇيى مەن ءداستۇرلى كۇيى يۋنەسكو-نىڭ شەشىمىمەن ادامزات قازىناسىنا قوسىلادى...» دەگەن ءسوز ادەمى ارىپتەرمەن جازىلىپ, كورنەكى جەرگە ءىلىنىپتى. مۇنى باعالاي بىلگەن ءلازىم.
«ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويىن 11 اۋىلدىق وكرۋگتەن تۇراتىن 220 مىڭنان استام حالقى بار قاراساي اۋدانى ۇلكەن دايىندىقپەن وتكىزۋگە ازىرلەنۋ ۇستىندە. ءسۇيىنباي شوقتىعى بيىك اقيىق اقىن ەكەنى اقيقات. نەگىزى اقىندىق ادام بويىنا اتا-اناسىنان, ارعى تەگىنەن قوناتىن قاسيەتتىڭ ءبىرى دەپ سانايمىن. ارينە, اقىندىق اركىمنىڭ وسكەن ورتاسىنداعى يگى جاقسىلاردان جۇعىستى دا بولاتىن شىعار. ءبىر كۇندىك ەمەس مىڭ كۇندىك اسىل ءسوز ايتا الاتىن اقىنداردى ناعىز تارلان تالانت دەپ باعالايمىن. ول ولەڭ شۋماقتارىنىڭ ماعىنالىلىعىمەن, تەرەڭدىگىمەن, تۇنىقتىلىعىمەن, ومىرشەڭدىگىمەن ولشەنەدى. ءبىزدىڭ وڭىردەن شىققان تالانتتى اقىندار ءسۇيىنباي ولەڭدەرىن جاتقا وقىسا, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا جاقسىلىقتى سىڭىرگەنىمىز جانە جەتكىنشەكتەر ءسوز مايەگىن جەتە ۇعىنعانى دەپ باعالايمىن. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بالاپان» باعدارلاماسىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىندىگى بەكەر ەمەس. ويتكەنى, جاس وسكىننىڭ ساناسىنا ۇلتتىق رۋحتى ءسىڭىرۋ, ءسۇيىنبايداي دارابوز اقىننىڭ ولەڭدەرى ارقىلى جەتە ءتۇسىندىرۋ دە ءبىر مىندەت. سول مىندەتىمىزدى قاراسايلىقتار تولىق ورىنداپ وتىرمىز. ولاي دەيتىنىم بالاباقشاداعى نەمەرەم دانيال ءبىر كۇنى بىلدىرلاپ قۇلاققا جاعىمدى ءبىر اۋەندى ايتا باستاعاندا العاشىندا ابدىراپ قالعانمىن. ءمان بەرىپ تىڭداسام – ءانۇران. وي ەلەگىنەن وتكىزگەنىمدە ءانۇران ارقىلى جۇرەك ءلۇپىلىن سەزىنتۋ ەكەنىن ۇعىندىم. ۇلتتىق رۋحتى كوتەرۋ ءۇشىن باسا ايتار ءبىر ۇسىنىسىم – ءار باسپادان شىعاتىن كىتاپتىڭ ساپاسى, تارتىمدىلىعى, ءتىپتى بوياۋلارىنىڭ ءوزى ەرەكشە بولىپ تۇرۋى ءتيىس. سوندىقتان ءبىزدىڭ جۇرەگىمىز ءسۇيىنباي دەپ سوعادى», دەدى قاراساي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عاليا امانوۆا.
اياداي ءارى تازالىعىمەن ءتانتى ەتەتىن قاسكەلەڭ قالاسىنان 8 قازان كۇنى ءتۇس الەتىندە « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسىنا قاتىسۋشىلار كۇرە جولعا ءتۇستى. جاياۋلاتقان التى ادامنىڭ ىشىندە توپ جەتەكشىسى 78 جاستاعى ماماديار اعا جاقىپ وزگەلەردەن ءبىر شاقىرىم وزىپ كوش باستاپ ءجۇردى. شيراق. ونىڭ وسى ءجۇرىسىن وزگەلەرگە, جالپى ءار ادامعا ۇلگى تۇتۋعا ابدەن لايىق.
ەكى عاسىر ەل ەسىندە ساقتالعان ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ ۇلىلىعىنا باس يگەن « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسى مۇشەلەرىن جانداربەك دالاباەۆ باسقاراتىن جامبىل اۋدانىنىڭ زيالى قاۋىمى 8 قازان كۇنى اۋدان شەكاراسىنان قارسى الدى. مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ ءىلتيپاتىنان بۇل ءوڭىر حالقىنىڭ قوناق كۇتە, سىيلاي بىلەتىندىگى, قازاقى داستۇرگە قالىپتاسقاندىعى انىق بايقالىپ تۇردى. «مەنىڭ ءپىرىم – ءسۇيىنباي. ءسوز سويلەمەن سىيىنباي...» دەگەن جىر الىبىنىڭ ولەڭىمەن باستاعان جامبىل اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى گۇلنار ەرمەكباەۆا ءسوز تىزگىنىن وقۋشىلارعا بەرگەندە بۇلدىرشىندەر جارىسا ءسۇيىنباي جىرىن جاتقا وقىپ ەلدى ءبىر سەرپىلتتى.
ءۇشىنشى كۇنى ەرتەلەتە جولعا دايىندالعان توپ اۋەلگى كەزەكتە ۇزىناعاش اۋىلىنىڭ ورتاسىنا ورناتىلعان قاراساي باتىر ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى.
جاياۋلاتقان توپ سوزىلا ءجۇرىپ سارىباي بي اتىنداعى اۋىل تۇسىنان دا ءوتتى. كەزىندە اق پاتشادان پولكوۆنيك شەنىن العان سارىباي بي باستاعان قازاقتار اق پاتشانىڭ اسكەرىمەن بىرىگىپ قوقاندىقتاردى الاتاۋدىڭ باۋرايىنان تۇرە قۋىپ سايرامنان اسىرعانى تاريحنامادان ءمالىم. سارىباي بي وتە داۋلەتتى, ءارى اقىندىعى دا بولعان. بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا قوعام قايراتكەرى جانە جەتىسۋ دۋانىنىڭ توبە ءبيى بولعاندىعىن دا حالىق راستايدى. سارىباي بي ءسۇيىنباي مەن جامبىلعا دەمەۋشى بولىپ تا حالىققا جاققان ەكەن. قوبىزشى, ءتاۋىپ تۇكتىباي اۋليەنىڭ دە ارۋاعىنا ءتاۋ ەتتىك. تۇكتىباي اتانىڭ اۋليەلىگى سول ءوزى باقيلىق بولعان سوڭ ۇرپاقتارى ەسكەرتكىش بەلگى رەتىندە كۇمبەز ورناتقاندا سول كۇمبەزدىڭ باسىنان بۇلاق سۋى اتقاقتاپ شىققان دەيدى. ارتىندا قالعان قوبىزىن ارۋلاپ اق ماتاعا وراپ, بالاشا بەسىككە بولەپ وسى اۋداندا جاڭادان اشىلعان مۇراجايعا اپارىپ ەكسپونات رەتىندە قويادى عوي. ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن تۇكتىباي اتانىڭ قوبىزى زارلى ءۇن شىعارا باستايدى. ول ءۇندى ەل ۇقپايدى. ءتۇرلى قايعىلى وقيعا دا بولادى. ابدىراعان حالىق قاسيەتتى قوبىزدى ەكى جىلدان كەيىن باستاپقى ورنى تۇكتىباي اۋليەنىڭ ءمايىتى جاتقان كۇمبەزگە اپارىپ قويعاندا عانا تىنىشتىق ورنايدى. بۇل فاكت.
«اسىل تۋعان ءناسىلدىڭ ۇلگى تۇتار ءىسى بار» دەگەن دە ءسوزدى قالدىرعان ءسۇيىنبايدىڭ شاكىرتى جىر الىبى جامبىل جاباەۆتىڭ كەسەنەسىنە كەلدىك. جامبىل اقىن اتىنداعى مۇراجايدىڭ باس قور ساقتاۋشىسى جانە جىر الىبىنىڭ نەمەرەسى سالتانات جامبىلوۆا اتاسى تۋرالى اڭگىمەنى ادەمىلەپ ايتا بىلەدى ەكەن. شىبىق كەزىندە جامبىل اقىن ءوز قولىمەن وتىرعىزعان اعاشتىڭ جۋاندىعى تۇيەنىڭ بەلىندەي بولىپ زەڭگىر كوككە شانشىلا ءوسىپتى. كەزىندە بۇل تال-تەرەكتەرگە قازاقتىڭ عالامات جازۋشىلارى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ قولدارى تيگەن ەكەن. تۇبىنە ساياسىن تۇسىرە ءالى دە جايقالا ءوسىپ تۇرعان قوس تەرەككە ءبىز دە قولىمىزدى تيگىزدىك. جامبىل سىيعا العان اۆتوكولىگى دە ساقتاۋلى تۇر. بيىل موتور مايىن, سۋىن, جانار-جاعارمايىن تەكسەرىپ وتالدىرىپ تا كورىپتى. ءباز قالپى ساقتالعان. اقىن كۇمبەزىنىڭ وڭ جاعىندا نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءمارمار تاس ءمۇسىنى مەن دومبىراسى, اققۋ بەينەلەنگەن ءمارمارتاس قويىلىپتى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى ۇلى كومپوزيتور نۇرعيسا اعا ءفاني دۇنيەدەن وتەرىنىڭ الدىندا جامبىل باباسىنىڭ سۇيەگى جاتقان جەرگە تىزەرلەپ وتىرىپ, زيارات ەتىپ « اتا-اۋ, قاسىڭنان ءبىر جاپىراق جەر بەرشى, باقيدا دا ءوزىڭدى كۇزەتىپ جاتايىن», دەپ تىلەۋ تىلەپتى دەسەدى بىلەتىندەر.
جەر ءجانناتى اتالعان جەتىسۋدىڭ ارتىقشىلىعى سول اتتاپ باسقان جەردە مولدىرەپ بۇلاعى اعىپ جاتادى. بۇلاق سۋى اققان ارناسىن جاعالاي جاسىل جەلەگى جايقالا ءوسىپ اششى كۇندە كولەڭكە بولاتىنى تاعى بار. « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسى مۇشەلەرى اياق سۋىتامىز دەپ ءبىر الاڭقايعا ايالدادى. بۇل ءسۇيىنباي اقىن تۋرالى تاعى ءبىر اڭگىمە قوزعالاتىنىن بىلدىرسە كەرەك. ۇيىسا وسكەن كوك شالعىنعا مالداس قۇرا القا-قوتان وتىرعانىمىزدا ءسوز تىزگىنىن اقىن ورىسباي ءابدىلدا ۇلى الدى.
«مايتوبەنىڭ باۋرايىندا وتىرعان ءسۇيىنباي اقىنعا جامبىل جاكەمىز 15 جاسىندا ارنايى بارىپ باتا الىپتى. ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا جىر سۇلەيى اق باتاسىن بەرىپ وتىرىپ جىر الىبىنا دومبىراسىن سىيلاپ, ءوز قولىمەن ەت اساتىپتى. ءسۇيىنباي مەن قاتاعان ايتىسقاندا ءا دەگەندە قاراداۋىل اقىن قاتاعان قىرعىزشالاپ ىرلاپ بەرگەندە ءسۇيىنباي كىبىرتىكتەپ قالادى. سوندا سارىباي بي «ءسۇيىنباي ساعان نە بولدى؟!»دەپ قامشىسىمەن اقىننىڭ ارقاسىنان تارتىپ جىبەرەدى. قاتاعان اقىن قىرعىز ماناپتارىنىڭ بايلىعىن ايتۋدان اسپاعاندا:
«ءسۇيىنباي سوندا ءشۇيىلدى,
كومەيدەن بىلاي قۇيىلدى:
«ءوز سوزىنەن قاعىنىپ,
قاتاعان سوزدەن جاڭىلدى.
قىزىپ تۇرعان تەمىرگە
ءوزى كەلىپ قارىلدى.
الماس قۇرىش قىلىشپىن,
التىننان سوققان سابىمدى!» دەگەن ولەڭ جولدارىن توگىپ جىبەرگەن اقىن ودان ءارى ءسوزىن بىلاي ساباقتادى. ءسۇيىنباي قازاق ساحاراسىنىڭ ۇلان-عايىرلىعىن سارىارقادان باستاپ تۇركىستانعا توقتاپ, الاتاۋدى اينالدىرا ءبىر قايىرادى. توكپە اقىن قازاقتىڭ 93 رۋىنىڭ اتىن اتاپ, سيپاتتاما دا بەرىپ تامساندىرادى.
وسىنىڭ بارلىعىن تۇيىندەي كەلە ءبىر باسى ءبىر اكادەميا ىسپەتتى ءسۇيىنبايدى شەجىرەشى, تاريحشى, گەولوگ, گەوگراف, توكپە اقىن دەمەسكە ءابدىڭىز قالمايدى. ءسۇيىنبايدىڭ سۋرەتىن شوقان سالىپ قالدىرعان دا شىعار. ويتكەنى, ولاردىڭ جەتىسۋ جەرىندە كەزدەسكەندىگى تۋرالى سول كەزدەسۋگە كەدەرگى كەلتىرمەك بولعان تەزەك تورەنى شوقاننىڭ ىركىپ تاستاعانى دا ايتىلعان «سۋىت ءجۇرىس» اتتى پوەما بار عوي. حاميت ەرعاليەۆتىڭ سول قۇندى تۋىندىسى العاش «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جاريالانعاندا قولدان قولعا ءوتىپ وقىلعان ەدى», دەدى ول.
قاراقىستاق اۋىلىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى قاسقا جولدىڭ قوس قاپتالىنا تىزىلگەن ۇزىن سانى 150-گە تارتا وقۋشىلار « ۇلىلىققا تاعزىم» دەگەن ءسوزدى حورمەن ايتقاندا ماماديار جاقىپ باستاعان توپ شارشاعاندارىن ءبىر ءسات بولسا دا ۇمىتىپ, سەرپىلدى. ءارى الماتىدان جاياۋلاتىپ بەكەر كەلمەگەن ەكەنبىز دەگەندەي قۋانىپ, قاۋقىلداسىپ قالدى. قاراقىستاق اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى بالەركە وتەپوۆا مەن مۇعالىمدەر ساپقا تۇرعىزعان جانسايا اقىلان, جانسايا امەن, اياجان تۇرعان, كاميلا قالىبەك, ايىم اسىلبەك, گۇلنار حامزا دەگەن وقۋشىلار ءسۇيىنباي ولەڭدەرىن جارىسا جاتقا ايتقاندا ريزا بولماعان ەل كەمدە-كەم.
ءسۇيىنباي اقىن اۋىلى قاراقىستاقپەن ىرگەلەس جاتقان بۇرعان اتتى ەلدى مەكەن ورتاسىن وزەن ءبولىپ جاتىر. بۇرعاننان شىققان قازاق زيالىلارىنىڭ ءبىرى جۋرناليست سادۋاقاس بيگەلديەۆتىڭ ءبىر ارمانى ەكى اۋىلدىڭ اراسىن جالعايتىن كوپىر سالۋ بولىپتى. ويتكەنى, كوكتەمدە تاۋ وزەنى تاسىپ ارناسىنان اسا اققاندا قاراقىستاقتاعى ورتا مەكتەپكە بۇرعان اۋىلى بالالارىنىڭ ءوتۋى وتە قيىن بولىپتى. ەرەسەك بالالار كىشكەنەلەرىن ارقالارىنا كوتەرىپ وتكىزەدى ەكەن. اكە ارمانىن بالاسى الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماحابات بيگەلديەۆ ورىنداپ, حالىقتىڭ العىسىن العانىن بىلەتىن ەدىك. بۇگىندە ءسۇيىنباي اقىن اۋىلىنا اپاراتىن اۆتوكولىك جولىنا اسفالت توسەلىپ تاقتايداي تەگىس بولىپ جاتىر. كوپىر دە عالامات.
ءسۇيىنباي اقىن كەسەنەسىندە:
«ارعى اتام ارۋاقتى ەر قاراساي
تەڭسەلگەن دۇبىرىنە تاۋ مەنەن ساي
ءپىرىم بار جىر نوسەرىن اسپانعا اتقان
سۇڭقارداي ساڭقىلداعان ەر ءسۇيىنباي», دەگەن جامبىلدىڭ ولەڭ جولى قىزىل ءمارمار تاسقا ويىلا جازىلىپتى. ءسۇيىنباي اقىن ارۋاعىنا باعىشتاپ شىراقشى ۇرپاعى ۇسەن دايىرباەۆ ەلدى ۇيىتا قۇران وقىدى. اقىنعا بۇل ەلدىڭ تايلى-تۇياعىنا دەيىن قۇرمەت كورسەتە الاتىندىعىنىڭ ءبىر دالەلى قاراقىستاق اۋىلىنان التى شاقىرىم جەردەگى ءسۇيىنباي اقىن كەسەنەسىنە 11-17 جاس ارالىعىنداعى بالالار جەلە جۇگىرىپ كەلىپتى. سول بالالارعا توپ جەتەكشىسى العىسىن اعىتتى. كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن كەسەنە دە, جاڭالانعان جول دا ۇلكەن تويعا دەگەن دايىندىقتى انىق اڭعارتىپ تۇر. وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ءسۇيىنباي اقىننىڭ ۇرپاقتارى اتىنان ۇسەن مەن ميراس شەكسىز العىستارىن ءبىلدىردى . « ۇلىلىققا تاعزىم» اكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ماماديار جاقىپ ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا وبلىستىق, اۋداندىق اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنە, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا راحمەتىن ايتىپ جول ساپاردى تۇيىندەدى.
قورىتا ايتقاندا, جىر سۇلەيى ءسۇيىنبايدى جىر الىبى جامبىل جالعادى, جامبىلدى اقيىق اقىن مۇقاعالي جالعادى. ۇلىلار ۇندەستىگى دەگەن وسى بولار.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
تالدىقورعان – الماتى – قاراساي – جامبىل.
