زاڭ ۇستەمدىگى قامتاماسىز ەتىلسىن دەسەك...

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «حالىققا ەسەپ بەرەتىن قازىرگى زامانعى مەملەكەت» دەپ اتالاتىن, 100 قادامنان تۇراتىن ۇلت جوسپارى بۇكىل قازاقستاندىقتاردان ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپقانى ءمالىم. اتالعان جوسپاردىڭ ءبىر تاراۋى ەلىمىزدە زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان 19 قادامنان تۇرادى. بۇل ورايدا اتقارۋشى ورگاندارعا جانە قوعامداستىققا ەسەپ بەرەتىن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن قۇرۋ كوزدەلگەن. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنا ەلەۋلى وزگەرىس ەنگىزەتىن بۇل زاڭ جوباسى بۇگىندە پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىندا دا قارالىپ جاتىر. ەلىمىزدە قوعامدىق ءتارتىپتى نىعايتۋدا, قىلمىسقا قارسى تۇرۋدا, ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جويۋدا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى نەگىزگى ءرول اتقارادى. ال مەنىڭ ايتپاعىم, وسى ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى, ياعني پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرىن زاڭمەن قورعاۋ ماسەلەسى. بۇل ماسەلەدەگى جەكە ءوز قوزقاراسىمدى جەتكىزەر بولسام, سوڭعى جىلدارى زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە قىزمەت ەتىپ, جەر-جەردە ورىن الىپ جاتقان تارتىپسىزدىكتى تىيۋعا ءىس-ارەكەتتەر قولدانىپ جۇرگەن, قوعامنىڭ تىنىشتىعىن كۇنى-ءتۇنى كۇزەتىپ, قاجەت بولسا, سول ءۇشىن ءوز دەنساۋلىعىن, ءتىپتى, ءومىرىن دە قيىپ جۇرگەن تومەنگى دارەجەدەگى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن جالپى جۇرتشىلىققا جاعىمسىز ەتىپ كورسەتۋگە باعىتتالعان ارەكەتتەر ەلىمىزدە كەڭىنەن ورىن الىپ بارا جاتىر. مۇنداي جاعداي ءوز قىزمەتتەرىن ادال اتقارىپ جۇرگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قارسى قولداناتىن نەبىر زاڭسىز ارەكەتتەردىڭ كوبەيۋىنە اكەلىپ سوعۋدا. ەكى كۇننىڭ بىرىندە ونداي سوراقى كورىنىستەردى ەستىپ-ءبىلىپ ءجۇرمىز. سوزىمە نەگىز رەتىندە مىناداي ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى كەلتىرەيىن: – قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىس­تى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ زاڭدى تالاپتارىنا باعىنباعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان ازاماتتاردىڭ سانى سوڭعى بەس جىلدا 10 ەسەدەن استام ارتقان (2011 جىلى – 78 ادام; 2015 جىلدىڭ 1 جارتى جىلىنىڭ وزىندە – 804 ادام); – ءوز قىزمەتتىك وكىلىن اتقارىپ جۇرگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قورلاۋ كورسەتكەندىگى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلعان ازاماتتاردىڭ سانى سوڭعى بەس جىلدا ءتورت ەسەدەن اسقان (2011 جىل – 118 ادام; 2015 جىلدىڭ 1 جارتىسى – 414). اكىمشىلىك نەمەسە قىلمىستىق جاۋاپقا تار­تىلعانداردىڭ وزدەرىنىڭ قاتاڭ جازا كورگەندەرى شامالى. ال بۇل ستاتيستيكالىق دەرەكتەر قولدانىستاعى زاڭنىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەندىگىن كورسەتەدى. ەگەر ەلىمىزدەگى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ باسىم بولىگى جەرگىلىكتى پوليتسەيلىك قىزمەت جۇيەسىنە ەنىپ, تۇرعىندارمەن ولاردىڭ ارا قاتىناسى بارىنشا جاقىنداتىلاتىن بولسا, وندا ولاردىڭ زاڭدى وكىلەتتىلىگى دە كۇشەيتىلۋى كەرەك. ويتپەسە, كوشەدە كورىنگەن ايەلدىڭ تەپكىسىندە قالىپ, پوگونى ج ۇلىنىپ, جاعاسى جىرتىلىپ جاتقان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە قالاي قورعان بولماق؟ اتا زاڭىمىزدا اتالعان قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ مىزعىماس نەگىزى ەڭ الدىمەن قاتاڭ تارتىپتەن باستاۋ الادى. ولاي بولسا, وسى قاتاڭ ءتارتىپتى قورعاۋشى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قارسى جاسالىپ جاتقان زاڭسىز ارەكەتتەردىڭ بارلىعى بويىنشا كىنالى ادامدار ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ولار قوعامنىڭ سىنىنا ۇشىراۋى كەرەك. وسى ورايدا, ۇكىمەت الدىندا مىنا ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى كەزەگىن كۇتىپ تۇر دەپ ەسەپتەيمىن: بىرىنشىدەن, قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىساتىن ادامنىڭ زاڭدى تالابىنا باعىنباۋعا جاۋاپكەرشىلىكتى كوزدەيتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اكىمشىلىك كودەكسىنىڭ 443-بابى سانكتسياسىن كۇشەيتۋ ماسەلەسىن تەرەڭىرەك زەردەلەپ, پارلامەنتكە جاڭا رەداكتسياسىن ۇسىنۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اكىمشىلىك كودەك­سىنىڭ وسى اتالعان بابىنداعى جانە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 378, 379, 380-باپ­تارىنداعى بيلىك وكىلىن قورلاۋ, وعان باعىن­باۋ ءجا­نە وعان قاتىستى كۇش قولدانعانى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شى­لىكتى كوزدەيتىن نورمالارىن زەردەلەپ, پوليتسيا قىز­­مەتكەرلەرىنە كورسەتىلەتىن قارسىلىق ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شىلىكتى وزگە بيلىك وكىلدەرى ساناتىنان ءبو­لەك بەكىتۋ قاجەت. زاڭنىڭ مۇنداي ناقتى نورماسىندا ءوز قىزمەت تالاپتارىن ورىندايتىن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى وزگە بيلىك وكىلدەرىنەن مۇلدە باسقا ەكەندىگى بەلگىلەنەتىن بولسا, مۇنداي نورمالار پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ زاڭ بۇزۋشىلىقتى تىيۋعا ەشقانداي جالتاقسىز, ەركىن ءارى باتىل كيلىگۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ۇشىنشىدەن, ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا تالاي پوليتسەيلەردى اجال قۇشتىرىپ, تاعى دا تالاي ادام­نىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرگەن قاسكوي تەرروريستى ونىڭ بەلىنە بايلاعان جارىلعىش قارۋلارىمەن بىرگە ءوز دەنەسىمەن باسىپ, قىرشىن ءومىرىن قيعان تارازدىق پوليتسيا كىزمەتكەرى عازيز بايتاسوۆتىڭ ەرلىگى ەلباسى تاراپىنان قانداي ۇلكەن باعا العانىن ءبارىمىز بىلەمىز. ۇلكەندى-كىشىلى ەرەن ىستەرىمەن, نەبىر ەرلىكتەرىمەن وزگەلەرگە ۇلگى بولار مۇنداي پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ەلىمىزدە از ەمەس. ال ەندى وسىنداي جانداردى وزگەلەرگە ۇلگى ەتەتىن, ەرلىگىن دارىپتەيتىن, ەرلىك پەن ورلىك رۋحقا باسقالاردى باۋلىپ, تارتىپكە تاربيەلەيتىن يدەو­لوگيالىق جۇمىستار ەلىمىزدە جوقتىڭ قاسى. پوليتسيا تۋرالى ەكراننان كۇندە كورەتىنىمىز كورشى رەسەي, امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ فيلمدەرى, وقيتىنىمىز دا وزگە ەلدەردىڭ شىعارمالارى. سوندا ءوز ەلىمىز قازاقستاندا وسى تيپتەس فيلمدەر مەن وزگە دە ادەبي شىعارمالار قاشان دۇنيەگە كەلمەك؟ زاڭ ساقشىلارىنىڭ قيىن دا قاتەرلى, جاۋاپتى دا ابىرويلى قىزمەتىن دارىپتەۋ ارداقتى جازۋشى اعامىز كەمەل توقاەۆتىڭ كەزەڭىمەن اياقتالعان سياقتى. سوندىقتان, ۇكىمەت پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەلىمىزدە زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ءۇل­گىلى ىستەرىن دارىپتەيتىن, ءسويتىپ, ازاماتتاردى زاڭ­دى قۇرمەتتەۋگە باعىتتايتىن يدەولوگيالىق جۇمىس­تاردىڭ جوسپارىن جاساقتاپ, ونى ورىنداۋعا كىرىسۋى قاجەت. بۇل اتالعان ماسەلەلەردىڭ جۇيەلى تۇردە شەشىلۋى ەلىمىزدە زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە زور ىقپال ەتەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بەكتاس بەكنازاروۆ, سەنات دەپۋتاتى.