دوستاستىققا مۇشە ەلدەر باسشىلارىنىڭ ءبىر كۇندە وتكەن ەكى ماڭىزدى وتىرىسى تابىستى اياقتالدى
ىنتىماقتاستىق ارتا بەرەدى
قازاقستان پرەزيدەنتى تمد-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن قۇرامدا وتكەن وتىرىسىنا قاتىستى. قازاقستان باسشىسى ءوز سوزىندە شاعىن قۇرامدا وتكەن كەڭەس وتىرىسىندا تمد احۋالى مەن دامۋ كەلەشەگىنىڭ ماسەلەلەرى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلانعانىن ايتتى.
بۇگىندە الەمدە اۋقىمدى وزگەرىستەر بولىپ جاتقانى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. اڭگىمە ەڭ الدىمەن ەكونوميكا جانە قاۋىپسىزدىك جونىندە بولىپ وتىر. بولىپ جاتقان جايتتار ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ دا جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلۋىن تالاپ ەتەدى. تمد دا ءوسىپ, جاڭا جاعدايلارعا ىڭعايلانۋى, جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى بارىنشا ءتيىمدى ارەكەت ەتە الۋعا ءتيىس, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى تالقىلاۋدان وتكەن تاقىرىپتىڭ ءبىرى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى احۋال بولعانىنا نازار اۋداردى.
تەررورلىق توپتاردىڭ قيمىلى جاندانعانىن, ولاردىڭ ارەكەتى ورنىققان الەمدىك قالىپتى بۇزىپ جاتقانىن ايتۋ كەرەك. بۇل جەردە حالىقارالىق تەرروريزم كوپتەگەن ەلدەر مەن وڭىرلەردەگى جاعدايعا ءبۇلدىرگىشتىك تۇرعىدان ىقپال ەتەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. زورلىق-زومبىلىقتىڭ ۋشىعۋى بەيبىت تۇرعىنداردىڭ, اسىرەسە, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ اراسىنداعى قۇرباندار سانىن ۇلعايتتى. ناتيجەسىندە, بۇل جاعداي سولتۇستىك افريكا جانە تاياۋ شىعىستان ەۋروپاعا اعىلعان قاراپايىم حالىقتىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى ەڭ اۋقىمدى ءماجبۇرلى ميگراتسياسىن تۋدىردى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وراسان ەكونوميكالىق رەسۋرستار قاجەت بولادى. وعان قوسا, تۇراقسىزدىق وشاقتارىن قالىپتاستىرۋدى دىتتەگەن تەررورشىلار بوسقىن اتىمەن جاسىرىنىپ ءجۇرۋى مۇمكىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى تەررورلىق قاۋىپتى جويۋدىڭ ۋاقتىلى ءارى ءتيىمدى شارالارىن قابىلداۋعا ورتاق نيەت تانىتىپ وتىرعانىن ايتتى.
مەنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مىنبەرىنەن ايتقانىمداي, ۇيىمنىڭ كەلىسىمىمەن تەررورلىق ۇيىمدارمەن كۇرەستىڭ دۇنيەجۇزىلىك جەلىسىن قۇرۋ قاجەت. بىزگە وسى باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتىپ, تمد تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ كەرەك. سوندىقتان تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 70 جىلدىعىنا جانە حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەسكە قاتىستى مالىمدەمە قابىلداۋىن دەر كەزىندە جاسالعان ءارى قاجەتتى شارا دەپ سانايمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ تمد-عا توراعالىعى ەكونوميكالىق تۇرعىدان كۇردەلى كەزەڭگە تاپ كەلگەنىن, بىراق بارلىق قاجەتتى تالاپتار ورىندالعانىن ايتتى.
دوستاستىق اياسىندا جوسپارلانعان شارانىڭ ءبارى ءوتتى. بۇدان بولەك, تاياۋدا استانادا تمد ەلدەرىنىڭ شىعارماشىل جانە عىلىمي زيالى قاۋىمىنىڭ ح مەرەيتويلىق فورۋمى وتەدى. ال دۋشانبەدە تمد-عا مۇشە ەلدەر ۇكىمەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى بولادى. وسى شارالارمەن قازاقستاننىڭ دوستاستىقتاعى ءتوراعالىعى اياقتالادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
شارا بارىسىندا ا.لۋكاشەنكو قازاقستان پرەزيدەنتىنە بەلارۋستىڭ مەملەكەتتىك ناگراداسى – «حالىقتار دوستىعى» وردەنىن تاپسىردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ باي جۇمىس تاجىريبەسىن پايدالانا وتىرىپ تمد-نىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى ءۇشىن وتە كوپ جۇمىس اتقاردى, ەۋرازيالىق ىقپالداستىق يدەياسى دا وعان تيەسىلى. وسىنىڭ ءبارى حالىقتار اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتىپ قانا قويماي, ەلدەرىمىزدەگى ادامدار تۇرمىسىن جاقسارتا تۇسەدى, – دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
«تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قازاقستاننىڭ ءتوراعالىعى اياقتالادى. شىن مانىندە, بىزدەرگە ەكونوميكالىق تۇرعىدا وتە قيىن كەزەڭ تۋرا كەلدى. بىراق, ءبىز ءوز ميسسيامىزدى لايىقتى دارەجەدە ورىنداۋعا تىرىستىق. دوستاستىق اياسىندا جوسپارلانعان بارلىق شارا وتكىزىلدى», – دەدى ەلباسى.
ەلباسى اتاپ وتكەندەي, تاياۋ كۇندەرى ەلوردادا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زيالىلارىنىڭ 10-شى مەرەيتويلىق فورۋمى, سونىمەن قاتار, دۋشانبەدە تمد-عا ءمۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى وتكىزىلمەك. «بۇل شارالارمەن ءبىز ءوز توراعالىعىمىزدى ءتۇيىندەيمىز. وسى ءساتتى پايدالانىپ, دوستاستىقتاعى بارلىق سەرىكتەستەرىمىزگە تۇسىنىستىكتەرى ءۇشىن, تمد-داعى ءبىزدىڭ توراعالىعىمىزعا قولداۋ بىلدىرگەنى ءۇشىن العىسىمدى ايتقىم كەلەدى», – دەدى ن.نازارباەۆ.
كەڭەستە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى ءمينيسترى ۆلاديمير ۆاششەنكو وسىدان 30 جىل بۇرىن ورىن العان چەرنوبىل اپاتى جونىندە ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق, جيىن كەزىندە تمد تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا گەنەرال-پولكوۆنيگى اندرەي نوۆيكوۆتىڭ ءوز قىزمەتىن ودان ءارى جالعاستىرا بەرەتىنى بەلگىلى بولدى. ناقتىلاي ايتقاندا, تمد-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ بەكىتۋىمەن ا.نوۆيكوۆتىڭ وكىلەتتىلىگى 2018 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتىلدى. ونىڭ اتالعان ورتالىققا 2006 جىلدان بەرى باسشىلىق جاساپ كەلە جاتقانىن ايتىپ ءوتۋىمىز كەرەك.
تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا تومەندەگىدەي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
– تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 70 جىلدىعىنا بايلانىستى مالىمدەمەسى;
– تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەس تۋرالى ءمالىمدەمەسى;
– تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ چەرنوبىل اەس-ىندەگى اپاتتىڭ 30 جىلدىعىنا بايلانىستى ۇندەۋى;
– تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ توتەنشە جاعدايلاردى ەسكەرتۋ جانە جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمى;
– تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى اسكەري ىنتىماقتاستىق تۇجىرىمداماسى;
– تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى شەكارالارداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى.
جۇمىس تيىمدىلىگى – ناتيجەسىنەن
وسى كۇننىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ (جەەك) كەزەكتى وتىرىسى باستالدى. وعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ جانە ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان قاتىستى.
جيىندا ءسوز العان نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا كەلگەن ارىپتەستەرىنە ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ارنادى. سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزيدەنتى. «بۇل القالى جيىن ءبىزدىڭ ىقپالداستىق بىرلەستىگىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇگىنگى وتىرىستا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تولىققاندى مۇشەسى رەتىندە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ قاتىسىپ وتىر. ءسىزدى وتىرىسقا قاتىسۋىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن», – دەدى. كەلىسسوزدەردىڭ جەمىستى بولعانىن, سونداي-اق, قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
جيىندى جۇرگىزىپ وتىرعان الەكساندر لۋكاشەنكو جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ بۇل جيىنىن ۇيىمداستىرۋدا قازاقستان تاراپىنىڭ تىڭعىلىقتى دايىندالعانىن, بۇل ورايدا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاباندى ەڭبەك ەتكەنىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى.
كەڭەس بارىسىندا بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو جيىن قورىتىندىسى بويىنشا 15 قۇجاتقا قول قويىلعانىن, ونىڭ بارلىعى دا كەڭىنەن تالقىلانىپ, سۇزگىدەن وتكەنىن جەتكىزدى.
«وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, بۇگىن وتە قاربالاسقا تولى كۇن بولدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى باسشىلارىنىڭ جانە جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كوپتەگەن ءماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىعا سالعان ماڭىزدى قۇجاتتارعا, باعدارلامالارعا قول قويىلعان ايتۋلى جيىنى ءوتتى. ەڭ باستىسى, كوپتەگەن ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تاپتى. ءبىز جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وسى وتىرىسىندا بارلىعى 15 ماسەلە قاراستىردىق. ونىڭ ىشىندە بيىلعى جىلى مۇشەلىككە وتكەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى دا بار. قىرعىزستان حالقى المازبەك اتامباەۆتى بۇل تۇرعىدان قولدادى. ولاردىڭ ورتاق نارىققا مۇشە بولۋدان ۇتاتىن تۇستارى كوپ. سوندىقتان, بۇل شەشىمدەرىنە وكىنبەيتىن بولادى دەپ ويلايمىن.
باسقوسۋ ناتيجەسىندە تومەندەگىدەي شەشىم قابىلداندى. كەلەسى جىلدىڭ 1 اقپانىنان باستاپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كوميسسياسىنا ارمەنيا رەسپۋبليكاسى توراعا بولادى. كوميسسيانى ارمەنيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى تيگران سارگسيان باسقارادى. ول ءبىر كەزدەرى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتىمەن بىرگە جۇمىس ىستەگەن. وتە تاجىريبەلى مامان. سوندىقتان, 2016 جىلدىڭ 1 اقپانىنان باستاپ, وعان كوميسسيانى باسقارۋدى سەنىپ تاپسىرىپ وتىرمىز, – دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار, ا.لۋكاشەنكو جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەلەسى وتىرىسى الداعى جەلتوقسان ايىندا ماسكەۋدە وتەتىنىن ءمالىم ەتتى.
ءتۇيىپ ايتقاندا, تاراپتار ەاەو جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىن شىعارىپ, دامۋدىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارىن بەلگىلەدى. وداق قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى تالقىلاندى, سونىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسى قۇرامىنىڭ سانى بەكىتىلىپ, ونىڭ جۇمىس كەستەسىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى.
سونىمەن بىرگە, ەەك-ءتىڭ كەلەسى جىلعى باسشىسىنىڭ كانديداتۋراسى كەلىسىلدى. جاڭا مۇشەلەر قابىلداۋ جانە ەاەو-داعى مۇشەلىكتى دوعارۋ ءتارتىبى قابىلداندى.
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار ەاەو مەن «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى» جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ ءجونىندەگى ءىس-قيمىلدارعا ارنايى توقتالدى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى وداقتىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءتارتىبىن تالقىلادى. ماسەلەن, يزرايلمەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىم جاساۋعا قاتىستى كەلىسسوزدەردى باستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
ەلىمىزدىڭ دسۇ-عا كىرۋىنە بايلانىستى نەگىزگى جايتتار قازاقستان تاراپىنىڭ باستاماسىمەن قاراستىرىلدى.
سونىمەن قاتار, قىزمەت كورسەتۋ سەكتورلارىنىڭ تىزبەسى بەكىتىلدى, وسىعان وراي ەاەو اياسىندا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءبىرىڭعاي نارىعىن قالىپتاستىرۋ ىرىقتاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس ءجۇرگىزىلەتىن بولادى.
كەڭەس وتىرىسى اياقتالعان سوڭ جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ۆيكتور حريستەنكو ارنايى ءمالىمدەمە جاسادى.
«بۇگىنگى كەڭەس جۇمىسى وتە قارقىندى ءوتتى جانە كۇن تارتىبىندە ەاەو جۇمىسىنىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر قارالدى. كوميسسيا جۇمىسىن 2016 جىلدىڭ 1 اقپانىنان باستاپ جاڭارتۋ بويىنشا شەشىمدەر قابىلداندى. سونىڭ ناتيجەسىندە كوميسسيانىڭ 10 القا مۇشەسى مينيسترلەردەن تۇراتىن بولادى. وسىلايشا, القادا مەملەكەتتەردىڭ وكىلدىگى ەكى ادامنان قۇرالادى. قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتەر باسشىلارى مالىمەتتەردى وداق نورمالارىندا جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قۇجاتتار پاكەتىن قابىلدادى. بۇل ءبىر جاعىنان قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋىمەن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەرىن نارىقتا قولدانۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى, ەكىنشى جاعىنان, وداق بويىنشا سەرىكتەس مەملەكەتتەرگە ەشقانداي شىعىن كەلتىرمەيتىندەي, تاريف ايىرماشىلىعىنا الىپ كەلمەيتىندەي ەتىپ باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋعا جول اشادى», – دەدى.
ۆيكتور حريستەنكونىڭ سوزىنە قاراعاندا, وسى كۇنى مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋىنە بايلانىستى ونىمدەردىڭ قىسقارۋى تۋرالى حالىقارالىق كەلىسىمشارتقا قول قويدى. سونداي-اق, مىڭنان استام تاۋارلىق جايعاسىمنىڭ تاريفتەرى بويىنشا نورمالاردى وداق نورمالارى اياسىندا جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۇدەرىس ۇلتتىق پارلامەنتتەردە 15 جەلتوقسانعا دەيىن اياقتالۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار, ۆ.حريستەنكو: «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان حالىقارالىق قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن ورتاشا مەرزىمدى كەلەشەكتە ەاەو-نىڭ نەگىزگى سەرىكتەستەرىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ارنالعان ادىستەر ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە كوپ نازارعا الىندى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, قازىر مەملەكەتتەر باسشىلارى ساۋدا-ەكونوميكالىق كەلىسىم قۇرۋ بويىنشا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن جۇمىستار جۇرگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ءدال سول سياقتى ءۇندىستان, يران, مىسىر جانە باسقا دا بىرقاتار ەلدەرمەن ءوزارا ءىس-ارەكەتتىڭ ءتارتىبىن قۇرۋعا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ ۇلگىسى انىقتالدى», – دەدى.
سوڭىندا شاراعا قاتىسۋشىلار كۇن ءتارتىبى مازمۇندى, اتقارىلعان جۇمىس ءتيىمدى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن, ءبىر كۇندە وتكەن قوس ماڭىزدى وتىرىس اياقتالدى. ونداعى قارالعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا وزەكتى. سوندىقتان دا, وسى كۇنى قابىلدانعان ءاربىر شەشىم, بەكىتىلگەن ءاربىر قۇجات ەلىمىز ءۇشىن اسا قاجەت ءارى ءمانى زور ەكەنى انىق.
باقبەرگەن امالبەك,
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان» –
بۋرابايدان.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
