ورەلدە ورگە باسقان كاسىپ

«ءبىزدىڭ جاقتا قىس ۇزاق» دەپ جازۋشى ورالحان بوكەي جازعانداي, اسقارالى التايدىڭ جازدىگۇنى قىز عۇمىرىنداي ازعانا ۋاقىت اتقا مىنەتىنى, الىس-جاقىننان كەلگەندى كوركەم كەلبەتىمەن تامساندىراتىنى بولماسا, التى ايى قار باسقان قىس, قالا بەردى جاۋىندى-شاشىندى, تۇماندى, سۇرعىلت كەيىپتە تۇراتىن تابيعاتى قاتقىل ولكە ەكەنىن كاتونقاراعايلىقتاردان وزگە جۇرت تۇسىنە, تۇسىنسە دە, ءتۇي­سىنە بەرمەيدى. سوندىقتان قاباعى قاتۋلى تابيعاتپەن ارپالىسا ءجۇ­رىپ, اتامەكەنىنە ادالدىق تانىتىپ, ادال كاسىبىن دوڭگەلەتىپ جۇرگەندەردى كورسەڭىز, سۇيسىنبەسكە ءاددىڭىز قالمايتىنى دا راس. سونداي ەڭبەكقور جانداردىڭ ءبىرىن قوس قاپتالداعى سەڭگىر تاۋلاردىڭ ورتاسىندا يرەلەڭدەپ جاتقان ۇزاق جولدىڭ بويىنان كەزدەستىرەسىز. بۇل ازاماتتىڭ ەسىمى – قايىردى دۇيسەنباەۆ. وسكەمەن مەن راح­مان قاينارى اراسىنداعى 400 شاقىرىمدىق رەسپۋبليكالىق تاس جولدىڭ بويىندا وزەگى تالىپ كەلە جاتقان جولاۋشىنى ءدام-تۇزىمەن قارسى الاتىن قايىردى سۇلەيمەن ۇلى بيىل «تۇران» اتتى ءدامحانا اشىپتى. كەلىنشەگى ساندۋعاش سەكسەنبايقىزى قو­لى-قولىنا جۇقپاي ءدامدى اس ءپىسىرىپ, شىلدەنىڭ شىلىڭگىرىندە دە قوڭىرسالقىن بولىپ تۇراتىن تاۋ القىمىندا توڭىپ كەلە جاتقان جولاۋشىنىڭ قولىنا جىلى سۋىن قۇيىپ, تازا سۇلگىسىن ۇسىنىپ, وتاعاسىنا قولعابىس ەتىپ وتىر. قايىردىنىڭ قاجىر-قايراتى بارشا اۋىلداستارىنا ۇلگى دەسە دە بولادى. ول بۇرىن سەمەي قالاسىنا جىلقى ساتۋمەن شۇعىلدانعان ەكەن. ءار بارعان ساپارىنان ءتۇس­كەن قارجىسىنا وزىنە ءبىر تايدان ساتىپ الىپ ءجۇرىپ, ءۇيىرلى جىلقىنىڭ باسىن قۇراپتى. قازىر ورەل اۋىلىنداعى «العاباس» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ وتىرعان جىگىت اعاسىنىڭ قوجالىعىندا 60 باس جىلقى, 200-دەن استام قوي, 20 ءىرى قارا بار. التايدىڭ قويناۋىنداعى ىرىزدىعى – ۇزاق جىلعى تىنىمسىز ءجۇرىستىڭ, ەڭبەكتىڭ وتەۋى. التايدىڭ قىمىزى ءوتىمدى اس قوي. قايرەكەڭ دە 10 بيەسىن ساۋىپ, ساۋمالى مەن قىمىزىن ۇسىنادى. تاۋلىگىنە 80 ليتر قىمىز شايقايدى ەكەن. ءليترى 300-400 تەڭگەدەن وتەتىن قىمىز اۋىلدى جەردە كادۋىلگىدەي كىرىس. سارىتەتەن تاۋىنداعى پرومەتەي دەگەن جەردە قىستاعى بار. ءتورت ت ۇلىگى 15 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان سول قىستاقتا. كەزىندە «پرومەتەي» دەگەن ستۋدەنتتەردىڭ قۇرىلىس بريگاداسى سالعاننان كەيىن قىستاعى دا سولاي اتالىپ كەتكەن كورىنەدى. شارۋاسىن شاتقاياقتاتپاي ۇس­تاپ تۇرۋ ءبىر بولەك تە, ونى ورىستەتۋ دە تاۋەكەلدى قاجەت ەتەدى. قايىردى جول بويىنداعى شاعىن ءدامحاناسىنىڭ قۇرىلىسىن بىلتىر باستاعان ەكەن. بيىل جىل باسىنان بەرى جۇمىس ىستەپ جاتقان جوبانىڭ جالپى قۇنى 5,5 ملن. تەڭگەگە ءتۇسىپتى. «جۇمىس­پەن قام­تۋ­دىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى 3 ملن. تەڭگەلىك جەڭىلدەتىلگەن نەسيە قاراجاتىنا قول جەتكىزۋى ويعا العان جۇمىسىن ىلگەرىلەتۋىنە اجەپتاۋىر قولداۋ بولعانىن ايتادى. اۋىل كاسىپكەرى اتالعان نەسيەنى بەس جىلدا وتەمەك. شاعىن نىساننىڭ اتاۋى زور ەكەنىنە نازار اۋداردىق. اتاۋدى بۇلاي قويۋىندا دا گاپ بار ەكەن. – بۇل جەردە اتا-بابالارىمىز – كونە تۇركى حالىقتارى, ساقتار مەكەندەگەن. ولار «تۇران» اتتى الىپ يمپەريا قۇرعانىن بىلەسىزدەر. مەن دە وتباسىلىق كاسىبىمنىڭ ىرگەسىن كەڭەيتۋدى ماقسات ەتكەندىكتەن, ءدامحانامدى ىرىمداپ «تۇران» اتاۋىمەن اتادىم, – دەدى قايىردى. ءدامحانا 40-قا جۋىق ادامعا ءبىر مەزەتتە قىزمەت كورسەتە الادى. جالپى كولەمى 100 شارشى مەتردى قۇرايتىن كەشەنگە كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 30-دان استام جولاۋشى كەلىپ, تۇستەنەدى. شىندىعىتاي مەن ورەلدەگى شەكاراشىلار, اۋىل جاستارى, تۋريستەر, ءارى-بەرى ءوتىپ جاتقان جولاۋشىلار دا ءجيى كەلەدى. قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك قورى وسكەمەن مەن زىريان قالالارىنان تاسىمالدانادى. وسىلايشا, شارۋا قوجالىعى مەن ءدامحانا ارقىلى قيىردا جاتقان اۋىلدا بەس جۇمىس ورنىن اشىپ وتىرعان قايىردى دۇيسەنباەۆ الداعى ۋاقىتتا جول جانىنان قوناقۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. 12-15 ادامعا ارنالعان شاعىن قوناقۇي اعاشتان سالىنباق. سونىمەن بىرگە, جانارماي قۇيۋ بەكەتى مەن تەحنيكالىق ءجون­دەۋ ورتالىعىن اشۋ دا ويىندا بار. قايىردىنىڭ قاجىرلى قيمىلىنا قاراپ قيانداعى تاۋ قويناۋىندا دا, الىستاعى اۋىلدا دا كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانۋعا بولاتىندىعىن تۇيسىنۋگە بولادى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». شىعىس قازاقستان وبلىسى, كاتونقاراعاي اۋدانى.