بەلورۋسسيادا ۇلكەن ەكى وقيعا بولدى: ءبىرىنشىسى – الەكساندر لۋكاشەنكو بەسىنشى رەت ەل پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى, ەكىنشىسى – بەلارۋس جازۋشىسى سۆەتلانا الەكسيەۆيچكە ادەبيەت سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعى بەرىلدى.
جۇرت بۇل ەكى وقيعا جونىندە دە حاباردار. لۋكاشەنكونىڭ قانشا داۋىس العانى, قارسىلاستارى كىم بولعانى كوپ ايتىلدى دا, كوپ جازىلدى. ال الەكسيەۆيچتىڭ حالىقارالىق ەڭ ۇلكەن سىيلىققا يە بولۋى كوپ ادام كۇتپەگەن جاي. مۇنى بەلارۋس حالقى ءۇشىن ۇلى جاڭالىق دەسە دە ارتىق ەمەس. مۇنداي ماراپات كوپ حالىقتىڭ پەشەنەسىنە جازىلا بەرمەيدى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى ايتپاعىمىز وسى ءبىر ايتۋلى وقيعالارعا الەم جۇرتشىلىعىنىڭ پىكىرىنىڭ قالاي بولعانى جايىندا. اتاپ وتەتىن جاي, پىكىرلەر كوپ ايتىلدى جانە ءبىر-بىرىنە كەرەعارلىعى دا كوپ بولدى. پرەزيدەنت سايلاۋىنا بايلانىستى, بەلورۋسسيا باسشىسىنا قاتىستى بولعان سوڭ دا سولاي بولۋى زاڭدى كورىنەر, ال الەكسيەۆيچتىڭ سىيلىعىنا بايلانىستى پىكىرلەردىڭ ارتۇرلىلىگى تالاي ادامدى تاڭداندىرعانى انىق.
الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ قايتا سايلاناتىنىنا ەشكىمنىڭ كۇمانى بولعان جوق. ءتىپتى ونىڭ وپپونەنتتەرىنىڭ دە كۇمانى بولعان جوق. راس, ولاردىڭ ءبىرازى ونى سايلاۋداعى, داۋىس بەرۋدەگى بۇرمالاۋشىلىققا اپارىپ تىرەيتىنى بار. بىراق ونى نەگىزدى دەۋ دە قيىن. ءدال قازىرگى جاعدايدا بۇل ەلدە لۋكاشەنكومەن بەدەل جارىستىراتىن تۇلعانىڭ جوقتىعى دا داۋسىز. سايلاۋدىڭ بارىسىنا, لۋكاشەنكونىڭ وزىنە قارسى پىكىر ايتاتىن, سىنايتىن باستى دا تاجىريبەلى وپپوزيتسيونەرلەر اناتولي لەبەدكو مەن سەرگەي كالياكين سايلاۋدا باسەكە كورسەتپەك تۇگىلى ۇمىتكەرلەردىڭ بارىنە قويىلاتىن شارت – 100 مىڭ قول جيناۋعا شامالارى جەتپەدى. بۇل جەردە باسقالارعا وكپەلەۋدىڭ ءجونى جوق.
بىرەۋگە ۇنار, بىرەۋگە ۇناماس, بۇگىنگى كۇنى الەكساندر لۋكاشەنكو – بەلورۋسسيا دەيتىن ەل حالقىنىڭ تاڭداۋى. ءيا, ول قايشىلىعى مول قايراتكەر. «ەۋروپاداعى سوڭعى ديكتاتور» دەگەن سيپاتتامانى دا جامىلىپ جۇرگەن ادام. كوپ جۇرتقا ۇنامايتىن پىكىرلەردى دە ايتا سالادى. بىردە رەسەيدى قۇشاعىمىز اجىراماس دوس ەلمىز دەسە, بىردە اۆيابازا سالامىز دەگەنىڭدى قوي, باسىنبا دەپ ونىڭ باسشىسىن وكپەلەتە سالادى. سودان دا پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتين ونى پرەزيدەنت بولعانىمەن قۇتتىقتامادى. ال قازاقستان مەن ۋكراينا پرەزيدەنتتەرىنەن قۇتتىقتاۋ العان لۋكاشەنكو اعاسىنا وكپەلەۋى دە زاڭدى. بەلورۋسسياداعى سايلاۋ جانجالسىز وتكەنىنە قۋانا وتىرىپ, اقش مەمدەپارتامەنتى سايلاۋ بۇل ەلدىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىنە جەتپەي جاتقانىن ايتتى. ال ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيا جانە ادام قۇقى جونىندەگى بيۋروسى سايلاۋ دەموكراتيالىق ستاندارتتارعا ساي ەمەس دەگەن قورىتىندى جاسادى. مۇنىڭ ءبارى لۋكاشەنكوعا قاراتا ايتىلعان پىكىرلەر. ال حالىق سول ادامعا توقتاپ وتىر. حالىقتىڭ پىكىرى – باستى پىكىر, ونى مويىنداعان ءجون.
بەلگىلى بەلارۋس جازۋشىسى, جۋرناليست ۆيكتور مارتينوۆيچ سۆەتلانا الەكسيەۆيچكە نوبەل سىيلىعىنىڭ بەرىلۋىنە بايلانىستى بىلاي دەدى: «ول الەكساندر لۋكاشەنكوعا قاراعاندا الەمدە كوبىرەك بەلگىلى. ونىڭ ءسوزى لۋكاشەنكونىڭ سوزىنەن ماندىلەۋ, ويتكەنى, ءوز ءسوزى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىن الدى». ارينە, قيسىن السىزدەۋ. ەكى بولەك دۇنيەنى سالىستىرماس بولار. الەكسيەۆيچ ساياساتكەر ەمەس, لۋكاشەنكو جازۋشى ەمەس. وسىنداي قيسىنسىز پىكىرلەر رەسەي اقپارات قۇرالدارىندا دا ايتىلىپ جاتىر. وندا, كەرىسىنشە, الەكسيەۆيچ سىيلىققا لايىقتى ەمەس دەگەندى ايتادى. ورىستاردى سىناعانى ءۇشىن بەردى دەيدى.
الەكسيەۆيچ – كەڭەستىك داۋىردەن بەلگىلى, الەم مويىنداعان جازۋشى. كەڭەستىك جۇيە داۋىرلەپ تۇرعاندا دا, سوعان قارسى ءسوز ايتا العان قايراتكەر. «سوعىستىڭ ۇسقىنى ايەلدەردىكىندەي ەمەس», «مىرىشپەن قاپتالعان بالالار», «چەرنوبىل ءمىناجاتى» – قانى اعىلعان شىندىقتى كورسەتكەن شىعارمالار. سول شىعارمالاردىڭ ەلەنگەنى – ادىلەتتى باعا, حالىق قۋانىشى.
حالىق قولداعان, حالىق ماقتانىش ەتەتىن تۇلعالاردىڭ ءبارى مىقتى.
اقش: ۇمىتكەرلەر شەرۋى
امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا ءالى ءبىر جىلدان اسا ۋاقىت بار.
بىراق سايلاۋالدى ناۋقان قىزىپ تۇر. سارسەنبىگە قاراعان تۇندە لاس-ۆەگاس قالاسىندا دەموكراتتاردىڭ العاشقى تەلەپىكىر سايىسى ءوتتى.
بۇلاردا پرەزيدەنتتىككە كانديدات الدىمەن ءوز پارتياسىنىڭ ىشىندە جەڭىسكە جەتۋى كەرەك. ول دا ۇلكەن كۇرەس. باسقالاردان ارتىقشىلىعىن دالەلدەۋ ءۇشىن پىكىر سايىسىنا تۇسەدى. نەۆادا شتاتىنداعى قۇمارويىن ورتالىعى لاس-ۆەگاستاعى سول سايىستا بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشى حيللاري كلينتون ءوز باسەكەلەستەرىنەن كوش بيىك تۇرعانىن كورسەتتى.
ادەتتە تەلەپىكىر سايىسىندا ۇمىتكەرلەر ءوز باعدارلامالىق باعىتتارىن باياندايدى. سوعان وراي, جۇرتشىلىق وكىلدەرى ۇمىتكەرلەرگە ءوز ىقىلاستارىن بىلدىرەدى. بۇل جەردە باعدارلامادا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءمانى عانا ەمەس, سونى جۇرتقا قالاي جەتكىزە الۋ قابىلەتى دە ەسكەرىلەدى.
سايىسقا تۇسكەن دەموكراتتاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەدەگى باعدارلامالارى ءبىر-بىرىنەن ونشا الشاق ەمەس. كلينتوننىڭ باستى ماقساتى حالىقتىڭ تابىسىن كوبەيتۋ ەكەن. ال ونىڭ باستى باسەكەلەسى سانالاتىن «دەموكراتيالىق سوتسياليست» بەرني ساندەرس ورتا تاپتىڭ جاعدايىن ناشارلاتقانى ءۇشىن «كازينو-كاپيتاليستەردى» ايىپتادى. بۇرىنعى گۋبەرناتورلار لينكولن چەفي مەن مارتين و`مەللي, سونداي-اق, بۇرىنعى سەناتور دجون ۋەبب كەدەيلەر مەن بايلار اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋدى باستى ماقسات ەتپەك.
ال سىرتقى ساياساتتا ۇمىتكەرلەر ايرىقشا نازار اۋدارماق ماسەلەلەر ءارتۇرلى. كلينتوننىڭ پىكىرىنشە, اقش قاۋىپسىزدىگىنە باستى قاۋىپ – اتوم قارۋىنىڭ تارالۋى مەن يادرولىق زاتتاردىڭ ەكسترەميستەردىڭ قولىنا ءتۇسىپ كەتۋى. و`مەللي مەن چەفيدى الدىمەن تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسى الاڭداتادى ەكەن. ساندەرس كليماتتىڭ وزگەرۋىن باستى قاۋىپ سانايدى.
دەموكراتتاردىڭ رەسەيگە, ونىڭ باسشىسى پۋتينگە, ولاردىڭ تاياۋ شىعىسقا قاتىستى ساياساتىنا پىكىرلەرى ءارتۇرلى بولدى. بۇل تاقىرىپتى قازىر ەشكىم دە اينالىپ وتە المايدى. حيللاري كلينتون «ءپۋتيننىڭ قورقىتۋىنا» قارسى قاتال شارا قولدانۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇل رەتتە ول سيريا ۇستىنەن ۇشاق ۇشىرماۋ ايماعىن قۇرۋدى قولداماق. بۇل رەسەيدىڭ قازىرگى ارەكەتىن تەجەيدى. ال وعان رەسەي كونبەسە نە بولماق؟ باسقا ۇمىتكەرلەر مۇنداي قادامنان ساقتاندىرادى. بۇل رەتتە ساندەرستىڭ پىكىرى جۇرت نازارىن اۋدارعانداي. ونىڭ پىكىرىنشە, پۋتين قازىر سيرياداعى ارەكەتتەرىنە وكىنەدى. سوندىقتان, ونىڭ بۇل جاعدايدان شىعۋىنا كومەكتەسكەن ءجون كورىنەدى. ارينە, اركىمنىڭ ءوز پىكىرى بار.
ءداستۇر بويىنشا تەلەپىكىر سايىسىنان كەيىن وعان قاتىسۋشىلاردىڭ رەيتينگى جاريالانادى. كلينتوننىڭ رەيتينگى 45 پايىز بولسا, ونىڭ نەگىزگى باسەكەلەسى ساندەرستىكى 24 پايىز. ءالى دەموكراتتار ۇمىتكەرلەر قاتارىنا قازىرگى ۆيتسە-پرەزيدەنت دجو بايدەندى قوسۋى مۇمكىن. ول جايىندا دا رەسپوندەنتتەردىڭ پىكىرى سۇرالادى. ونىڭ رەيتينگى 8 پايىز بولىپ وتىر. ءسىرا, ونىڭ بەدەلى كلينتوننان اسا قويماس. سوندىقتان, سايلاۋعا ءتۇسۋى نەعايبىل.
