11 ناۋرىز, 2015

پرەزيدەنتتىڭ جاستار ساياساتى

400 رەت
كورسەتىلدى
23 مين
وقۋ ءۇشىن

«ورالۋ» اتتى كوركەم فيلم وقيعاسى جەلىسىنەن ايقىن كورىنىس تاپقان

35

پەرزەنتتىك پارىز

اتامەكەندى شەكسىز ءسۇيۋ­دىڭ قادىر-قاسيەتىن, ءتا­لىم-تاربيەسىن شىنايى ۇقتى­راتىن «ورالۋ» كوركەم ءفيلمى­نىڭ پرەمەراسىن وزگە كورەر­مەندەر سەكىلدى ءبىر دەممەن كورىپ شىققاننان كەيىن كوپكە دەيىن ۇلكەن اسەردەن ارىلا المادىم. جول بويى اباي حاكىمنىڭ «ماحابباتسىز دۇنيە بوس...» دەگەن پايىمى ويىما ورالدى. اۋىلدا تۋىپ-وسكەندىكتەن ءالى كۇنگە دەيىن بۇيرەگىمىز بۇرىپ, پەرزەنتتىك پارىزىمىز پەن قارىزىمىز وتەلمەگەندەي كۇي كەشەتىنىمىز راس. «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى رەتىندە ۇلىبريتانيانىڭ ولستەر مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان كەزدەرىم ەسكە ءتۇستى. شەتەلدە وقۋ, ءبىلىمىمىزدى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي تولىقتىرۋ سەكىلدى ارمانىمىز ورىندالىپ, ۇلكەن قۋانىشقا بولەنگەنىمىزبەن, ەلگە, دوستارىمىزعا, تۋعان-تۋىستارىمىزعا تەزىرەك جەتكەنشە اسىققان ەدىك. «تۋعان جەردىڭ ءتۇتىنى دە ىستىق» دەمەكشى, جىراقتا جۇرگەندە قازاقستان دەگەن اتاۋعا يە تاريحي جەردىڭ ەشتەڭەگە تەڭ كەلمەس بيىك ورنىن, وتاندى ءسۇيۋ جان-جۇرەگىڭدى باۋراپ الاتىن ىشكى تۇيسىك ارقىلى عانا ورىلەتىنىن انىق سەزىنگەن ەدىك. اتا-بابا توپىراعىنا اياعىمىز ءتيىپ, ساف اۋاسىن كەۋدە كەرە جۇتقانداعى ءساتىمىزدى تىلمەن جەتكىزۋ قيىن. ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى ءساتتى شىعارا بىلگەن فيلم ەلگە, جەرگە دەگەن تۇنىق سەزىمدى, ماڭگى ولمەس سۇيىسپەنشىلىكتى بيولوگ-عالىمنىڭ ءومىر جولى ارقىلى شىنايى بەينەلەي بىلگەن. شەتەلدە وقىپ, قالىپ قويسا دا كەيىن بايىرعى جۇرتقا ورالۋ ارقىلى وتانعا دەگەن ادال ماحابباتىن ەرەن ەڭبەك, قالتقىسىز قىزمەت ارقىلى وتەۋى يلاندىرادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ومىرگە قانات قاققان حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ مىڭداعان تۇلەكتەرى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىندا, سان-سالادا جەمىستى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. مەن قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ەكونوميست ماماندىعى بويىنشا تامامداعاننان كەيىن ەڭبەك جولىمدى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە باستاپ, سالىق كوميتەتىندە جالعاستىردىم. ۇلىبريتانيادا وقىپ كەلگەن سوڭ جاس مامان رەتىندە تەرىسكەيگە جىبەرىلدىم. پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىن ءبىتىرىپ شىقتىم. ەلباسىمىز قىزىلجار وڭىرىندە بولعان جۇمىس ساپارىنىڭ بىرىندە شەتەلدە وقىعان ءبىر توپ جاستارمەن ارنايى كەزدەسىپ, حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋ اماناتىن جۇكتەگەن بولاتىن. بىلە بىلگەنگە, وتان الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزدى وتەۋدەن ارتىق باقىت تا, مارتەبە دە جوق! ارمان وتەگەنوۆ, وبلىستىق باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.

ەلدىڭ ەرتەڭىنە ەڭبەك ەتۋگە ۇندەيدى

مەن كەنشىلەردىڭ وتباسىندا وسكەندىكتەن, وبلىس كولەمىندە ءارى-بەرى كوپ كوشىپ جۇردىك. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن 2013 جىلى ءتامامدادىم. ماماندىعىم – مەتاللۋرگ. قازىر قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسىپ ءجۇرمىن. ستۋدەنت كەزىمدە ءوزارا تاجىريبە الماسۋ باعىتىندا گەرمانيا مەن اۆستريا ەلدە­رىندە قىسقا مەرزىمدى كۋرس­تاردان ءوتتىم. گەرمانيا ەلى­نىڭ درەزدەن قالاسىنداعى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە جانە اۆستريانىڭ استاناسى ۆەنانىڭ اگرومادەني ۋني­ۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتىك ۇيىمدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى دامىتۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان كۋرستاردا ەكى اپتا وقىدىم. سونداي-اق, ەكى جىل بۇرىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ سامميتىنە دەلەگات رەتىندە قاتىسۋعا مۇمكىندىك الىپ, ءتورت اي ۋاقىتىمدى نيۋ-يورك قالاسىندا وتكىزدىم. بيىل «بولاشاق» باعدارلاماسىنا قۇجات تاپسىرىپ, باعىمدى سىناپ كورمەكپىن. قازىر دايىندىق ۇستىندەمىن. اقش-تىڭ ماسساچۋسەت تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تاپسىرۋدى كوزدەپ وتىرمىن. بۇل – ينجەنەرلىك ماماندىقتاردى وقىتۋ بويىنشا الەمدەگى جەتەكشى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالادى. «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا اعايىندارىم مەن دوس-جاراندارىم شەتەلدەردە وقىپ كەلدى. ولاردىڭ بارلىعى استانا مەن الماتىدا, وڭىرلەردە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردە, جەتەكشى كومپانيالاردا ەڭبەك ەتەدى. «بولاشاق» – ادامنىڭ تالانتى مەن جولىن اشاتىن بىرەگەي باعدارلاما. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندىق جاستارعا الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋعا جان-جاقتى جاعداي جاسادى. سوندىقتان, بۇل باعدارلاما مەن ونىڭ تۇلەكتەرى ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا قىزمەت ەتۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. «بولاشاقتىڭ» نەگىزگى ماقساتى – قازاقستاننىڭ عىلىمي-يننوۆاتسيالىق الەۋەتى مەن دەڭگەيىن كوتەرۋ. كورەرمەنگە جول تارتقان «ورالۋ» ءفيلمىنىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى – وسى. اعايىندى ەكى جىگىتتىڭ كوزقاراسى مەن تانىمى ارقىلى ءتۇپ قازىعىمىزدان اداسپاۋ, قاراشاڭىراق – قازاقستانىمىزعا, وتانىمىزعا ورالۋ ەكەنىن ءدال بەينەلەي بىلگەن. جاڭا تۇساۋىن كەسكەن كينولەنتا وسىنىسىمەن دە اسەرلى, تارتىمدى. بۇل كارتينانى كورۋگە كەلگەن جاستارىمىزعا ۇلكەن وي سالدى, ومىرلىك ۇستانىمدارىنا قوزعاۋ بولدى دەپ ويلايمىن. ايبەك باۋكەنوۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسى جاستار ورتالىعى ادىستەمەلىك جۇمىستار سەكتورىنىڭ جەتەكشىسى. وسكەمەن.

ساباق الار ساتتى دۇنيە

«ورالۋ» اتتى كوركەم­سۋرەتتى ءفيلمدى ارنايى با­رىپ كوردىك. بۇل فيلم جاس­تارعا, اسىرەسە شەتەلدەردە وقىپ, ءبىلىم الىپ جۇرگەن بالالارىمىزعا وتە كوپ وي سالاتىندىعىن اڭعاردىم. فيلم جەلىسىندە اۋىلدىڭ اقساقالى جەكە شارۋا قوجالىعىندا جىلقى ءوسىرىپ ءجۇرىپ شاعىن عانا زەرتحانا اشقان. عىلىمي نەگىزدى قازاقى دانالىقپەن ۇشتاستىرىپ جىلقى ەتىنىڭ, قىمىزىنىڭ ادامعا بەرەتىن پايداسىنىڭ كوپ ەكەندىگىن زەرتتەگەن. ادام دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا, الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا تيگىزەتىن دارۋمەندەرىنىڭ مولدىعىن دالەلدەي بىلگەن. بىراق ءومىر ءوز دەگەنىن ىستەپ, جالعىز ۇلى مەن كەلىنى كولىك اپاتىنان قايتىس بولعان سوڭ, ولاردان قالعان جالعىز نەمەرەسىن شەت­ەلگە وقۋعا جىبەرەدى. ءسويتىپ, قاريا كورەگەندىكپەن نەمەرەسىنىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي ءبىلىم الۋىنا جول اشا بىلەدى. ناتيجەسىندە اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرىپ, وتە ساۋاتتى بولىپ وسكەن نەمەرە انا تىلىنەن شەت قالادى. عىلىمنىڭ قىرىن, قۇپياسىن جەتىك مەڭگەرۋ قانىندا بار ازامات ۇلكەن جەتىستىككە جەتىپ, ارادا 20 جىل وتكەندە ىسساپارمەن قازاقستانعا كەلگەندە ەسكى تانىس كىسىدەن اتاسىنىڭ قايتىس بولعانىن, ول كىسىدەن ۇلكەن شارۋاشىلىق قالعانىن ەستىپ, بىردەن مۇراگەرلىك جولمەن سول قىرۋار دۇنيەنى الۋدى, ساتۋدى ويلايدى. قازاق جەرىندە اتاسىنىڭ ءىزى قالعان ولكەنى, اتاسىنىڭ قولىمەن جاسالعان وتە قۇندى زەرتحانالىق بۇيىمداردى كورىپ, ەلگە, جەرگە, وتانعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمى اشىلادى. اتاسى قورعاپ كەتكەن عىلىمي جۇمىستى شەتەلدىك ارىپتەستەرى ساتىپ الۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتادى. بىراق بۇل قۇندىلىق قازاقستاندىكى وسى جەردە بولۋى, ساقتالۋى, ۇرپاق قاجەتتىلىگىنە جاراۋى كەرەك دەگەن توقتاممەن باعا جەتپەس قۇندىلىقتى قازاق جەرىندە قالدىرۋعا اتسالىسادى. اتىرگۇل تەزەكباەۆا, الماتى وبلىستىق ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى مادەنيەت سارايى ادىستەمەلىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. 6-7

شىنايى ءومىر كورىنىسى

تاعى ءبىر تاماشا كينو­تۋىن­دى كورەرمەنگە جول تارتتى دەۋ ورىندى مۇندايدا. اقتوبە قالاسىنداعى «لو­كوموتيۆ» كينوتەاترىن­دا رەجيسسەر راشيد سۇلەي­مەنوۆتىڭ «ورالۋ» كوركەم ءفيلمىنىڭ پرەمەراسى بولدى. كينوفيلمنىڭ تۇ­ساۋكەسەر كورسەتىلىمىنە حالىق كوپ جينالدى.  اسىرەسە, جاس­تار. ولاردىڭ اراسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى, كوللەدجدەر مەن ليتسەي­لەردىڭ وقۋشىلارى با­­سىمىراق, ارينە. مۇنىڭ ءوزى جاقسى كينو بولسا, كورەر­مەندەر كوپ بولاتىنىنىڭ دالەلى بولسا كەرەك. جالپى كينو ۇنادى. شىنايى ءومىردىڭ كورىنىسىندەي اسەرگە بولەدى. بۇل ءفيلمدى شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق-تىڭ ادامگەرشىلىكتى, ءپاتريوتيزمدى, ادامداردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن سۋرەتتەگەن تولىمدى تۋىندىسى دەپ تانۋعا ابدەن بولادى. رولدەردە ويناعان ارتىستەر دە جاساندىلىققا بوي ۇرماي, وزدەرى سومداعان بەينەلەرىن شىنايى جەتكىزگەن. سوڭعى جىلدارىن ەۋروپادا وتكىزگەن ماقساتتىڭ اتاسىنان مۇراعا قالعان جىلقى شارۋاشىلىعىن قايتا باعالاۋعا قاتىستى ەلگە ورالىپ, باسىنان وتكىزگەن وقيعالارداعى ساتتەرى نانىمدى شىققان. ول اتاسىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن قۇجاتتارىن تاۋىپ الىپ, ونى ءوزى يەمدەنىپ كەتپەي, اتاسىنىڭ رۋحىن سىيلاۋى, عىلىمي جا­ڭالىقتىڭ يەسى قازاقستان دەپ باعامداۋى پاتريوتتىق سەزىمگە بولەيدى. ەلىن ءسۇيۋدىڭ, حالقىن قۇرمەتتەۋدىڭ ۇلگىسىندەي تۋعان جەرىنە دەگەن قيماستىق سەزىمنىڭ ويانۋى ءفيلمنىڭ باستى كەيىپكەرى ماقساتتىڭ كىندىك قانى تامعان توپىراققا ورالاتىنىنا سەن­دىرەدى. كينوفيلم وقيعاسىنىڭ جەلىسى جاتىق, قاراپايىم كو­رەرمەنگە تۇسىنىكتى. سوندىقتان دا بولار, تارتىمدى. اسىرەسە, جاستارعا ايتار ۇلاعاتى مول. ول تۋعان جەرگە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمنىڭ قايدا جۇرسەڭ سۋىمايتىن قاسيەتى دەر ەدىم. فيلمدە, ەڭ باستىسى, وتانعا, اعايىنعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, ماحاببات سەزىمى وزەكتەس ورىلەدى.كينوفيلم ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قول جەتكەن تابىستارىمەن تۇيىندەلەدى. مارات عابدراحمانوۆ, اقتوبە وبلىستىق ونەر مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى. اقتوبە وبلىسى.

تاعىلىمدى تۋىندى

شىندىعىن ايتقاندا, فيلم ۇنادى. ءبىزدىڭ اي­ماعىمىزدا دا باستى كەيىپ­كەر ماقسات سياقتى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدە وقىپ, ەلگە ورالىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتۋشىلەر از ەمەس. سولارداي ءبىلىم تە­رەڭ­دەتۋدى ارمانداۋشىلار دا كوپ. ءفيلمدى كورۋشىلەردىڭ ەداۋىر بولىگى وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر بولۋى سونى باي­قاتتى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى جاس­تار ومىرىنە ارنالعان مۇن­داي تۋىندىلار ازىرگە سيرەك­تەۋ. سوندىقتان, بۇل شى­عار­مانى زور ىنتامەن تا­ما­­شالادىق. تالابى جانىپ, وزىق بىلىممەن قارۋلانعان زا­مانداسىمىزدىڭ ءبىراز جىلدان كەيىن تۋعان جەرىنە ورالۋداعى وي-تانىم سىلكىنىستەرى, پەرزەنتتىك, باۋىرلىق پارىزعا ادالدىعى تارتىمدى وقيعا جەلىسى ارقىلى نانىمدى سۋرەتتەلۋى جاعىمدى اسەر قالدىردى. ونىڭ ەلىنە دەگەن جوعارى ازاماتتىق سەزىمى بويىمىزدى باۋرادى. اتاسى مۇرا ەتكەن عىلىمي ىزدەنىستى جەتىلدىرىپ, ەلەۋلى زەرتتەۋلىك جاڭالىق رەتىندە پايدا تابۋعا ساتىلماي, تەك قازاقستاننىڭ ءوز مۇددەسىنە جاراتۋعا تايماۋى ءتارىزدى كورىنىستەر ءساتتى شىققان ەكەن. وتانعا سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ۇلكەنى, كىشىسى جوق. ءبارى دە وسىنداي شىنايى پاتريوتتىق پاراساتتىلىقتان تۋادى. اۆتورلارعا وسى ءۇشىن دە ۇلكەن العىس ايتامىن. قازىر جاستارىمىزدىڭ قاي سالادا دا وزدەرىن تانىتا الۋعا مۇمكىندىكتەرى كەڭ, وعان قولايلى جاعدايلار بار. ول تازا ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكپەن جاراسىپ جاتسا, ءتىپتى جاق­سى-اق. فيلمنەن وسىنداي وي ءتۇيىلدى. مۇنداي تاعى­لىم­دى تۋىندىلاردىڭ ۇلكەن ەكراننان جيىرەك كورىنە ءتۇسۋىن تىلەيمىن. ەرنات كەمالوۆ, قاراعاندى وبلىستىق جاستار باستاماشىلىعى ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى. قاراعاندى.

كيەلى مەكەن قۇدىرەتى

«ورالۋ» – ۋاقىتىندا ءتۇ­سىرىلگەن فيلم. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا كور­سەتىلسە قازاقستاندى سورتاڭدا قالعان, توت كەمىرگەن كەمەدەي كورەتىن, كەۋدەسى اياقاپتاي, ەۋروپانى ماقساتىنا جەتكىزەر اسقار تاۋىنداي كورەتىن جاس­تار تۇسىنبەس ەدى. بۇگىنگى قازاقستان – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الدىنا بيىك ماقساتتار قويعان, وركەنيەتتى ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ, ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل مەم­لەكەت. شەتەلدە العان ءبى­لىمدى ءوز وتانىڭدا الىپ, جوس­پارىڭدى ىسكە اسىرا الاتىن ۇلكەن مۇمكىندىك تە بار. ءفيلمدى كورىپ وتىرىپ, اۋەلدە ءوز وتانىن مەنسىنبەي, ەۋروپانى اسقاق كورگەن ماكس-ماقساتتىڭ ءىس-ارەكەتىنە نامىسىمىز كەلگەنىمەن, سوڭىندا وعان دەگەن قۇرمەتىمىز كۇشەيدى. اتاسىنان قالعان مۇرا – فەرماسى, سايگ ۇلىكتەردى ساتىپ, قالتاسىن اقشاعا تول­تىرىپ ەۋروپاسىنا كەتۋدى ويلاپ كەلگەن جىگىت اۋىلعا كەلىپ, تۋعان جەردىڭ ءتۇتىنىن يىسكەپ, تىرشىلىگىن جان-تانىمەن سەزىن­گەننەن كەيىن ءوزىنىڭ شەتەلدە جات ازامات ەكەنىن تۇسىنەدى. تۋعان جەردىڭ ءيىسى بولەك, ماحابباتى ەرەك. جاس مۇعاليما ارۋجانمەن تانىسقان ماقسات اۋىلدىڭ كۇيبەڭ تىرشىلىگى ءوزىنىڭ جانىنا جاقىن ەكەندىگىن, وسى جەردىڭ ءبىر پەرزەنتى ەكەندىگىن ۇعىنادى. وتانىڭدى ەشقانداي مەملەكەت الماستىرا المايدى. ول – ءجۇ­رەگىڭنىڭ تۇكپىرىندە ساقتايتىن اسىلىڭ, ەڭ ارداقتىڭ. ەلبا­سىنىڭ جاس ۇرپاقتى ەلجاندىلىققا, ءوز وتانىنىڭ ادال ازاماتى بولۋعا ۇندەگەنى فيلم جەلىسىنەن كورىنەدى. ماقسات – سان­جار ماديەۆ, ارۋجان جازىباەۆا, ستسەناري اۆتورى راشيد سۇلەي­مەنوۆ جاستارعا وسىنداي ويدى تاماشا جەتكىزە بىلگەن. راحمەت! باۋىرجان مولدابەكوۆ, «جاس وتان» جاستار قاناتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى. شىمكەنت.

ۇلكەن اسەرمەن تاماشالادىق

سوڭعى جىلدارى «بۇگىنگى زاماننىڭ شىندىعى نەگە كورسەتىلمەيدى؟» دەگەن ماسەلە ءجيى ايتىلاتىن ەدى. بۇگىن رەجيسسەر راشيد سۇلەيمەنوۆتىڭ «ورالۋ» اتتى تۋىندىسىن كورىپ, ودان ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ۋاقىتتىڭ بەت-بەينەسىن انىق بايقادىم. ءتۇپ-تامىرىنان ءۇزىلىپ, جاھان­دانۋ ۇردىسىنە جۇتىلىپ كەتىپ جاتقاندار از ەمەس. فيلمدەگى ماقسات تا سونداي. وعان تىكەلەي «قازاقسىڭ با؟» دەپ سۇراق قويى­لادى. سوندا ول مارعاۋ عانا «سولاي دەۋگە دە بولادى» دەيدى. ۇلتىن, جۇرتىن ۇمىتقانى سونشا, قازاقشا ماقسات دەگەن اتىن ايتقاندى جاراتپايدى. اتاسىنىڭ قازاسىن ەستىگەندە دە قايعىرمايدى. تەك ارتىندا قالعان دۇنيەگە يەلىك قىلىپ, ونى ساتىپ, پايدا تابۋدى عانا ويلاپ تۋعان اۋىلىنا بارادى. ال ماقساتتىڭ باۋىرى مەيرامبەكتىڭ بەينەسى ءتىپتى باسقا. ول قازاقىلىعىن جوعالت­پاعان, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى بارىنەن دە جوعارى قوياتىن ازامات. ماقسات سەكىلدى ۇلكەن عالىم بولماسا دا, وتكەن مەن بولاشاقتىڭ الدىنداعى مىندەتىن ايقىن سەزىنەدى. فيلمدەگى ىڭكاردىڭ بەينەسى جۇرەككە جى­لىلىق ۇيالاتادى. جوعارى وقۋ ورنىن قى­زىل ديپ­­لوممەن ءبىتىرىپ, ءبىر ءۇيدىڭ جالعىز قىزى بولسا دا استانادا قالماي, اۋىلعا ەڭبەك ەتۋگە كەلگەن. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىسى. اۋىل بالا­لارىنىڭ جاقسى ءبىلىم الىپ, مىقتى ازامات بولىپ قا­لىپتاسۋى ءۇشىن ءوزىنىڭ جايلى ءومىرىن قيىپ وتىر. كينو تۋرا بۇگىنگى زاماندى كورسەتەدى. ءسىز بەن ءبىزدىڭ جانىمىزدا جۇرگەن ادامداردىڭ بەينەسى شىعارماعا اينالعان. ءاربىر كەيىپكەرى تانىس. ءار ءساتى ەتەنە جاقىن. اتاسى اشقان, ءوزى شىرقاۋ شەگىنە جەتكىزگەن عىلىمي جاڭالىقتى قازاقستاننىڭ مەنشىگى دەپ, ۇشاق ىشىندە «مەن ءوز وتانىمدا قالعىم كەلەدى» دەپ كۇرسىنۋى ماقساتتىڭ ءوز جولىن, ءوزىنىڭ تۇپكى ماقساتىن تاپقانىن ايقىندايدى. «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەگەن حالىق دانالىعىن ناقتى تۇسىنەدى. سولايشا, ءوزىنىڭ ەلى, جەرى, مەملەكەتى ءۇشىن, ونىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە بەكىنەدى. ءوز باسىم ءفيلمدى ۇلكەن اسەرمەن تاماشالاپ شىقتىم. جاسۇلان الدابەرگەنوۆ, «جاستاردى قولداۋ ورتالىعىنىڭ» باسشىسى. قىزىلوردا.

وتاندى ءسۇيۋ ەشتەڭەمەن ولشەنبەيدى

ەلىمىزدىڭ وتان­­­دىق كينوين­دۋستريا­سى جاڭا تۋىندىلارمەن تولىعىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى «ورا­لۋ» تۋىندىسى. مۇنداعى باس­تى كەيىپكەر ماق­ساتتى اتاسى ءبىلىم الۋعا ينتەرناتقا جىبەرەدى. بىلىمگە قۇشتار كوڭىل ماق­ساتتى شەتەلگە جە­تەلەيدى. ول شەت مەملەكەتتە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋمەن عانا شەكتەلمەي, عىلىمي جۇمىس­تارمەن دە اينالىسادى. ماقسات عىلىم جولىنا ءتۇسۋ قيىن ەكەنىن دە بىلەدى. تۋعان جەرىنەن جىراقتا بولاشاعى زور ميكروبيولوگ-عالىم رەتىندە تانىمال بولسا دا, جۇرەك تۇكپىرىندە وتانىنا, كىندىك قانى تامعان اتامەكەنىنە دەگەن ساعىنىشى ءبىر تولاستامايدى. ءبىر ءتۇپ جۋسانىنىڭ ءيىسى اڭقىعان تۋعان جەرىنە دەگەن ساعىنىشى ۇلكەن ماحابباتقا ۇلاسادى.

تۋعان اۋىلىنا كەلىپ, اتاسىنىڭ عىلىمي جوباسىن جالعاستىرادى. ول قاتارداعى عىلىمي جوبا ەمەس ەكەن. الەمدە ەمى تابىلماعان اۋرۋدىڭ ءبىرىن ەمدەۋگە جول اشاتىن بىرەگەي عىلىمي جاڭالىق بولىپ شىعادى. ونى شەتەلدىك ارىپتەستەرى شەتەلدە پاتەنتتەۋگە ۇگىتتەيدى. الايدا, قازاقستاندىق عىلىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدى ماقسات ەتكەن ماقسات عىلىمي جاڭالىقتى شەتەلدە پاتەنتتەۋدەن باس تارتادى. ءتىپتى, شەتەلدىك ارىپتەستەرى ءبىر ميلليون ەۋرو كولەمىندەگى قارجى ۇسىنادى. ارينە, بۇل از قارجى ەمەس. بىراق, قازاقستاندىق ميكروبيولوگ-عالىم وتانعا, تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتىمەن ماتەريالدىق قۇندىلىقتان بيىك تۇراتىنىن دالەلدەدى. وسى كينوتۋىندىنى كورىپ وتىرىپ, ءوزىمنىڭ دە شەتەلدە ءبىلىم العان كەزىم ويىما ورالدى. مەن دە وزگە زامانداستارىم سەكىلدى قازاقستان جاستارىنىڭ ماڭدايىنا جازىلعان ەرەكشە باق – «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىمەن شەتەلدە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىم. ءسويتىپ, 2008 جىلى ايگىلى تۇماندى البيون استاناسى – لوندونداعى ەكونوميكا مەكتەبىندە ماگيسترلىك باعدارلامامەن ءبىتىرىپ شىقتىم. تۋعان ەلىڭنەن, جەرىڭنەن الىستا جۇرگەندە وتانعا دەگەن ساعىنىش جۇرەكتى كەرنەيدى. ەلدەگى اتا-انانىڭ, قۇربى-دوستاردىڭ, ءتىپتى, تۋعان جەردىڭ ءبىر ءتۇيىر تاسى مەن جۋسانىنىڭ دا, اۋاسى مەن سۋىنىڭ دا قادىرى ارتا تۇسەدى. ەڭ باستىسى, شەتەلدەگى زامانداستارىڭنىڭ الدىندا قازاق حالقىنىڭ ۇلاندارى دا بىلىمگە قۇشتار, جاڭانى بىلۋگە قۇمار, وركەنيەتتىڭ يگىلىكتەرىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە جۇمساۋعا ۇمتىلاتىنىن تانىتقىڭ كەلىپ تۇرادى. ويتكەنى, تۋعان ەلدىڭ, وتاننىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋدى بارىنەن بيىك بولعانىن قالادىق. لوندونداعى وقۋىمدى ءساتتى اياقتاعان تۇستا بىردەن ەلگە ورالۋدى ۇيعاردىم. سەبەبى, ءوزىمنىڭ شەتەلدە العان ءبىلىمىمدى تاۋەلسىز قازاقستانىمنىڭ قارقىندى وركەندەپ, الەمدەگى ەڭ وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنان لايىقتى ورنىن الۋىنا ۇلەسىمدى قوسقىم كەلدى. قازىر سول ويىمدى ىسكە اسىرا باستاعانىما قۋانامىن. ال كينو اۆتورلارىنا مىنا تۋىندىسى ءۇشىن ۇلكەن راحمەت. نۇرجان عانيمۇرات ۇلى, اتىراۋ وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. اتىراۋ وبلىسى.

«بولاشاقتان» ۇشتىق, «بولاشاقپەن» قايتا ورالدىق

ءبىزدىڭ «قازاقفيلمنىڭ» «ورالۋ» اتتى جاڭا تۋىندىسىن كورگەن ءاربىر جاس تولقيدى, ويلانادى دەپ ويلايمىن. باستى كەيىپكەر ماقساتتىڭ تۋعان اۋىلىنا كەلىپ, ەلدىڭ, جەردىڭ قىمبات ەكەنىن ۇعىندى. بۇدان ارتىق قۇدىرەت جوق ەكەنىن ءتۇسىندى. مەن شارباقتى اۋدانى كولبۇلاق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدىم. ءبىلىم قۋىپ اۋىلدان كەتتىك. بىراق, ەشقاشان دا ويىما كەلمەپتى, تۋعان ەلدى, اۋىلدى تاستاپ كەتۋ, ەلگە كەلمەۋ دەگەن. بۇل فيلمدەگى باستى تاقىرىپ ەلىمىزدىڭ دامۋىن اۋىلدان شىققان, كەيىن ەۋروپادا وقىپ ءبىلىم العان, سول جاقتا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جاس ميكروبيولوگ-عالىمنىڭ جەتىستىكتەرى ارقىلى كورسەتۋدى ماقسات ەتىپتى. ەكىنشىسى, جاس مامانداردىڭ شەتەلدەرگە كەتپەۋى, تۋعان جەردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ كەرەكتىگى ايتىلادى. بۇل جوعارى بىلىكتى ماماندارعا دا, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدەرگە بارىپ ءبىلىم العان جاستارعا دا قاتىستى. فيلم وقيعاسى-بۇكىل قازاقستاندىق جاستارعا, اسىرەسە, قازاق جاستارىنا ساباق بولدى دەپ ويلايمىن. مەن دە 2013 جىلى ەلىمىزدەگى «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى ستيپەندياتى اتاندىم. وسىلاي ماسكەۋدەگى «مەملەكەتتىك قىزمەت جانە حالىق شارۋاشىلىعى» اكادەمياسىندا «ساياساتتانۋ» ماماندىعى بويىن­شا وقىدىم. ۇلكەن عىلىمي كىتاپحانالاردا وتىرىپ, وقىپ-ۇيرەنۋگە مۇمكىندىك الدىق. اۋىلدا وسكەن بىزدەرگە ەل كورىپ, جەر كورىپ, وركەنيەتتى ءبىلىم الۋعا جول اشقان, ارينە, ەلباسىنا راحمەت. ول كىسى ىلعي دا جاستار وقىڭدار, ءبىلىمدى بولىڭدار دەيدى عوي. سوندىقتان, فيلم رەجيسسەرى راشيد سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتار ويى دا سول – قايدا جۇرسەڭ دە تۋعان وتانعا ورالىڭدار, ەلدى, جەردى سۇيۋگە شاقىرادى. پاتريوتتىق سەزىمدى وياتار وسىنداي فيلمدەر ءدال قازىر ءبىزدىڭ جاستارعا وتە قاجەت. ءوز ەلىمىزدە ءجۇرىپ, ءوز ەلىمىزدى مىقتى ەلگە اينالدىرۋعا ۇلەس قوسقاننان ارتىق باقىت جوق. مەن قازىر وبلىس ورتالىعىنداعى يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرىپ ءجۇرمىن. ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم قۋىپ الىسقا كەتسەڭ دە, ەلىمىزدى كوركەيتۋ ءۇشىن قايتا ورالۋىڭ پارىز, مىندەت دەيمىن. ايسۇلۋ جاكىشوۆا, يننوۆاتسيالىق ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى. پاۆلودار.

وزەكتى تاقىرىپتى ارقاۋ ەتكەن

«ورالۋ» ءفيلمى دەر ۋاقى­تىسىندا كورەرمەنگە ۇسىنىلىپ وتىر. ول وزەكتى تاقىرىپتى ارقاۋ ەتۋىمەن قىمبات دەر ەدىم. سەبەبى, قازىر شەتەلدەردە ءبىلىم الىپ, تەز وزگەرىپ شىعا كەلەتىن زامانداستارىمىز از ەمەس. جايلى ومىرگە تەز بويى ۇيرەنگەن قىزدار مەن جىگىتتەر وقۋىن بىتىرگەن سوڭ,  تۋعان ەلگە قايتقىسى كەلمەيدى. كەلەڭسىز كورىنىستەردىڭ كەيدە ورىن العانى جاسىرىن ەمەس. مەنىڭ  ءبىر سىنىپتاس دوسىم انگلياداعى ليۆەرپۋل قالاسىندا  ينجەنەر-باعدارلاماشى ماماندىعىن يگەرگەن بولاتىن. ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن سوڭ, سوندا جۇمىسقا قالدى. ەكى جىلدان سوڭ, ءبارىبىر  قازاقستانعا قايتىپ كەلدى. «بوتەن ەلدە, تۋىسسىز, دوسسىز ءومىر ءسۇرۋدىڭ قيىندىعىن سەزىندىم, ءوز  ەلىمە ەشتەڭە جەتپەيدى ەكەن», دەپ  مويىنداعان بولاتىن. ونىڭ تۋعان اتا-اناسى, باۋىرلارى  ەلگە قايتۋىنا كوپ ىقپال ەتتى. ال «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقىپ جاتقان تاعى ءبىر تانىسىمىز جاقىندا ۆەنا قالاسىندا قالعىسى كەلەتىنىن ايتتى. «وندا عىلىممەن اينالىسۋعا تولىق مۇمكىندىك بار» دەيدى. ءبىز, دوستارى ونىڭ بۇل شەشىمىنىڭ دۇرىس ەمەستىگىن ايتتىق.  ونىڭ كوزقاراسى  «ورالۋ» ءفيلمىنىڭ باس كەيىپكەرى ماقساتقا  ۇقسايتىن سەكىلدى. ول دا ءتۇبى  پاتريوتتىق سەزىمى ويانىپ, تۋعان جەرگە تۋىن تىگەتىن بولادى دەپ ويلايمىن. ادام قايدا جۇرسە دە ءوزىنىڭ ءتۇپ-تامىرىن ۇزبەۋى ءتيىس. «ءبىر جوقتى ءبىر جوق تابادى» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتپاعان ەكەن. اتاسىنان قالعان مۇرانى ىزدەپ كەلگەن ماقسات تۋعان جەردەن ونان دا قادىرلى التىنىن تاپتى.  اتىنىڭ ماقسات ەكەنىنە شامدانعان, انا تىلىنەن, دىلىنەن قول ءۇزىپ بارا جاتقان جىگىتتىڭ  جۇرەگىندەگى  پاتريوتتىق سەزىمنىڭ ويانۋى كورەرمەنگە كەرەمەت وي سالادى. جاستار فيلم اياقتالعاندا دۇرلىگىپ تۇرىپ, قول شاپالاقتادى. ءبىز باس-اياعى جيىرما جىلداي ۋاقىتتىڭ ىشىندە وسىنشا دامىدىق, مۇنان دا وزىپ داميتىن بولامىز. ال مەملەكەتتىڭ ميلليونداعان قارجىسىن توگىپ, شەتەلدە وقىعان جاستارىمىزدىڭ  تامىرى, ءتۇبىرى مىقتى بولۋى ءتيىس. باقىت تەك تۋعان جەردە ەكەنىن ءار جاس تۇسىنسە يگى. ەرلان تولەتاەۆ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ «جاس وتان» جاستار قاناتى وبلىستىق فيليالىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى. قوستاناي.
سوڭعى جاڭالىقتار