قازاقستان – ەكونوميكاسى مىقتى ەل

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە McKinsey & Company قازاقستانداعى فيليالىنىڭ باسشىسى يۋككي ماكاسيماينەن مەن «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسەت ەرعاليەۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا دامۋ باعىتتارى تۋرالى اڭگىمەلەدى. قازىر الەمدەگى بارلىق ەلدەر ەكونوميكالىق داعدارىسقا ءتۇسىپ, سودان شىعۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن ىزدەستىرىپ جاتقانىنا توقتالعان يۋ.ماكاسيماينەن قازاقستان ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت ەكەنىن قاداپ ايتتى. «قازاقستان ەكونوميكاسى اياعىنان نىق تۇر دەۋگە نەگىز بار. ونىڭ جاقسى ءبىر دالەلى كەشە عانا ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەن كەزدەگى جاعداي بولدى. مۇنداي جاعدايدا كوپتەگەن ەلدەر ەكونوميكاسىن يگەرە الماي قالىپ جاتاتىن كەزدەر دە بولادى. ال قازاقستان الدىن الا ءىس-شارالار قاراستىرىپ, تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا ءساتتى ۋاقىتتا شىعارا ءبىلدى. نەگىزىنەن ەكونوميكالىق ساياساتتى ءبىر ساتتە جاڭارتا سالۋ مۇمكىن ەمەس. قازاقستان ۇكىمەتى دە كورشى رەسەي مەن قىتايداعى ەكونوميكالىق جاعىمسىز جاعدايلار بايقالا باستاعان كەزدەن بەرى ءوزىنىڭ دايىندىق شارالارىن جۇرگىزىپ كەلگەن دەپ بىلەمىن. اۋەلى رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىزدانۋى اناۋ ايتقانداي اسەر ەتپەسە دە, قىتاي يۋانىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋ بۇكىل الەمدەگى دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردە ءوزىنىڭ كەرى اسەرىن ايتارلىقتاي سەزدىردى. سوڭعى ونجىلدىقتا ۇلكەن ەكپىنمەن دامىپ كەلە جاتقان قىتايدىڭ الپاۋىت ەكونوميكاسى شايقالعاندا قاسىنداعى قازاقستانعا ونىڭ كۇردەلى جاعداي تۋدىرۋى انىق ەدى», دەدى فيليال جەتەكشىسى. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ورىن العان جاعدايدا قولعا العان امال-ارەكەتتەرىن جوعارى باعالاعان ساراپشى, ەكونوميكانى دامىتۋدا ۇلكەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەگەن دۇرىس ەكەنىن جەتكىزدى. «وسى كەزگە دەيىن ۇزدىكسىز دامىپ كەلگەن قازاقستان ەكونوميكاسى دامۋىن بۇدان ءارى دە جالعاستىرۋىنا بولادى. ول ءۇشىن وزىنە ۇقساعان كانادا, اۆستراليا, چيلي سياقتى ەلدەردىڭ تىعىرىقتان جول تاپقان تاسىلدەرىن زەرتتەپ ءبىلىپ, قاجەت جەرىن قولدانىسقا ەنگىزگەن ءجون بولار ەدى. اتالعان ەلدەردىڭ وندىرەتىن ونىمدەرى مەن ەل تەرريتورياسى دا ۇقساس. سونداي-اق, ەكونوميكالىق الەۋەتى دە دەڭگەيلەس دەۋگە اۋىز بارادى. ارينە, كانادا اقش-تىڭ كورشىسى بولعاندىقتان وندا كەيبىر ارتىقشىلىقتار بار شىعار. بىراق اۆستراليا مەن ءچيليدىڭ وسىنداي جاعدايدا نە ىستەگەنىن بىلگەننىڭ ارتىقتىعى جوق. سەبەبى, سوڭعى 18 ايدا الەمدىك ەكونوميكادا كوپتەگەن وزگەرىستەر ورىن الىپ ۇلگىردى. ونىڭ قاتارىندا قازاقستان دا بولعانىن كورىپ تۇرمىز. مۇناي باعاسى باررەلىنە 45-50 دوللارعا تۇسكەنىن سوڭعى 10 جىلدا كورمەگەن ەلدەردىڭ كوبىسى ەسەڭگىرەپ قالعانى راس. ەندى بۇل جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن كوپتەگەن ەلدەر ەكونوميكالارىن ۇيلەستىرىپ, بىرگە جول ىزدەگەنى دۇرىس شىعار. مۇنداي اۋىر ەكونوميكالىق سوققىعا تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقستان لايىقتى توتەپ بەرە الدى دەسەك جاڭىلىسپايمىز. ويتكەنى, كاسىپكەرلىك پەن جەكە سەكتوردى دامىتۋعا ۇلكەن كۇش سالىپ وتىرعان ەل سىرتقى كۇشتەردىڭ اسەرىنەن شايقالا قويمايدى», دەدى يۋ.ماكاسيماينەن. بۇگىندە جۇيەلى ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋعا كوشكەن ۇكىمەت بىرقاتار ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن ايتقان ءا.ەرعاليەۆ, قازىرگى ماڭىزدى دەگەن ماسەلەلەرگە نازار اۋدارتتى. «ۇكىمەت جۇيەلى ەكونوميكانى قۇرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. سول ارقىلى جاڭا الەۋمەتتىك ورتا قۇرۋعا ارەكەت ەتىپ جاتىر. ونداي ورتا قۇرۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىتتى تاڭداپ الىپ وتىر. سونىڭ نەگىزگىسىنە توقتالسام دەيمىن. ول بويىنشا بۇرىنعىداي بارلىق كاسىپورىندارعا كومەك قولىن سوزا بەرمەي, بۇدان بىلاي دامۋعا كەپىلدىگى بار جانە باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن كاسىپورىندارعا عانا قولداۋ بىلدىرىلمەك. سەبەبى, ءوندىرىسى كەرى كەتكەن كاسىپورىندار تاۋارىن ساپاسىز شىعاراتىندىقتان, باسەكەلەسۋگە قابىلەتسىز بولىپ قالادى. مۇنداي جاعدايدا ولاردىڭ تاۋارى وتپەگەن سوڭ مەملەكەتكە الاقان جايۋىن توقتاتپايدى. سوندىقتان, تاۋارى باسەكەدە توتەپ بەرىپ, ساۋدا اينالىمىن كەڭەيتۋگە مۇددەلى كاسىپورىنداردى قولداپ, سولاردىڭ كومەگىمەن جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن ارتتىرعان ءتيىمدى», دەدى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».