ءوز تاريحىن وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىنان الاتىن استانا اۋەجايى قازىرگى كۇندەرى ەۋرازيا كونتينەنتىندەگى ەڭ قازىرگى زاماندىق اۋەجايلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەگەر اۋەجاي وتكەنىنە ءسال دە بولسا, شەگىنىس جاسايتىن بولساق, باستالۋىندا ول شاعىن ۇشاقتار ۇشىپ-قوناتىن الاڭى جانە سامان كىرپىشتەن سالىنعان 8 بولمەدەن تۇراتىن شاعىن ۆوكزالى بار اۋەجاي بولعان ەكەن. العاشقى اۋە قاتىناسى 1931 جىلدىڭ ءبىرىنشى جەلتوقسانىندا سەمەي مەن اقمولا قالالارىنىڭ اراسىندا ورنىعادى. العاشقى كەزدەرى ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ مەرزىمى ساعاتتار بويىنشا ناقتى بەلگىلەنبەيدى. تەك ۇشاتىن كۇندەرى عانا كورسەتىلىپ وتىرادى.
1966 جىلدىڭ 28 اقپانى كۇنى جاڭا اۋەجاي پايدالانۋعا بەرىلەدى. 1975 جىلى اۋەجايعا العاش رەت تۋ-154 سەكىلدى ۇلكەن ۇشاق كەلىپ قونادى. ول الماتى – تسەلينوگراد – ماسكەۋ اراسىن جالعايدى.
اۋەجايدىڭ جاڭا جاعدايدا سەرپىندى تۇردە دامۋى ەل استاناسىنىڭ الماتىدان اقمولاعا اۋىستىرىلۋىنان باستاۋ الدى. قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە اۋەجايعا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى 3500 مەترگە دەيىن ۇزارتىلدى. جاساندى توسەنىشتەر توسەلىندى. جارىقتاندىرۋ جۇيەلەرى مەن راديومەن باعىتتاۋ قۇرال جابدىقتارى تولىقتاي اۋىستىرىلدى. VIP عيمارات سالىندى. اۋەجاي كەشەنى جاڭا قۇرىلىستارمەن جاڭعىرتىلدى.
2002 جىل مەن 2005 جىل ارالىعىندا اۋەجايدى جاڭعىرتۋدىڭ ءىرى كولەمدەگى حالىقارالىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. 2005 جىلدىڭ 2 اقپانى كۇنى اۋەجايدىڭ جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ سالتاناتتى جاعدايدا اشىلۋى بولدى.
قازىرگى كۇنى استانا حالىقارالىق اۋەجايى حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا اسسوتسياتسياسى – ءىىىا ساناتىنا يە. سونىمەن قاتار, كەز كەلگەن اۋە كەمەسىن قابىلداپ, ولارعا قىزمەت كورسەتە الادى. ءار كۇن سايىن ەلىمىزدىڭ ىشىنەن جانە الەمنىڭ ءار شالعايىنان 80-نەن استام ۇشاقتى قابىلدايدى. ماسكەۋ, تاشكەنت, ءنوۆوسىبىر, ومبى, سانكت-پەتەربۋرگ, ەكاتەرينبۋرگ, كراسنويارسك, كيەۆ, مينسك, باكۋ سەكىلدى تمد قالالارىمەن, سونداي-اق, فرانكفۋرت, ۆەنا, ابۋ-دابي, ىستامبۇل, بەيجىڭ, انتاليا, ءۇرىمشى, شاردجا, لوندون, بانگكوك سەكىلدى شەتەلدىك قالالارمەن دە ۇشاقتار قاتىناسى جولعا قويىلعان. 2014 جىلى اۋەجاي 2 ميلليون 960 مىڭ جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتىپ, 9653 توننا جۇك جونەلتتى جانە قابىلدادى.
اۋەجايداعى ورناتىلعان قازىرگى زاماندىق قۇرالدار ديسپەتچەرلەرگە ۇشىپ كەلە جاتقان كەز كەلگەن ۇشۋ قوندىرعىسىن ءدال ايقىنداۋعا, ولاردى باقىلاۋعا الۋعا جانە قاجەتتى قىزمەتتەردى كورسەتۋگە, ءبىر سوزبەن ايتقاندا بۇكىل اۋە قوزعالىسىن باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جاعدايدىڭ قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋ ءۇشىن قاجەتى مول. ماسەلەن, اۋەجاي بۇرىن كورۋ قاشىقتىعى 350 مەتردەن اسقان جاعدايدا عانا ۇشاقتارعا قىزمەت كورسەتە الاتىن. قازىر كورۋ قاشىقتىعى 200 مەتردەن كەم بولعان جاعدايدىڭ وزىندە ۇشاقتاردى ۇشىرىپ-قوندىرا الادى. ءتىپتى, قاتتى جاڭبىر جاۋىپ, بوران سوققان جاعدايدا اۋە كەمەسىنىڭ قونىپ-ۇشۋىنا جاعداي جاساي الادى.
استانا اۋەجايىندا جولاۋشىلار ءۇشىن بارلىق قولايلى جاعدايلار جاسالىنعان. سيپ جانە ۆيپ زالدار, انا مەن بالا بولمەلەرى, نامازحانا, قول جۇكتەرىن ساقتاۋ كامەرالارى, شىلىم شەگۋگە ارنالعان بولمەلەر جۇمىس ىستەيدى. كۇتۋ كەزىندە جولاۋشىلار ءۇشىن مەيرامحانا, بار جانە ءدامحانا قىزمەتتەرى ۇسىنىلادى. سونداي-اق, مۇندا پوشتا قىزمەتى, ءارتۇرلى بانكتەردىڭ بانكوماتتارى, اقشا ايىرباستاۋ ورىندارى جۇمىس ىستەيدى. ءتۇرلى سىي-كادەلەر ساتىپ الۋعا بولادى. اۋەجاي جولاۋشىلار بيلەتتەرىن تىركەۋ ءۇشىن ونلاين رەجىمىندە دە قىزمەت كورسەتە الادى.
وسىنداي جۇمىستاردى جولعا قويۋ ماسەلەسىندە اۋەجايدىڭ قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى نەگىزگى كورسەتكىشتەرى جىلدان-جىلعا قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2006 جىلى مۇندا 834 299 جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتىلسە, 2014 جىلى 2 960 181 جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتىلگەن. 2006 جىلى 2,5 مىڭ توننا جۇك جونەلتىلىپ-قابىلدانسا, 2014 جىلى 9,6 مىڭ توننا جۇك جونەلتىلىپ-قابىلداعان.
الايدا, اۋەجايدىڭ دامۋ ءمۇمكىندىكتەرى مۇنىمەن دە شەكتەلىپ قالماق ەمەس. ويتكەنى, ول بارىنشا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلوردامىزعا قىزمەت كورسەتۋدە. دەمەك, اۋەجاي بەينەسى مەن دامۋ مۇمكىندىكتەرى دە سارىارقا تورىندەگى التىن تاجدەي جارقىراعان استانا الەۋەتىنە سايكەس بولۋعا ءتيىس.
مىنە, وسى تالاپقا سايكەس ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا استانا حالىقارالىق اۋەجايىن ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى ارنايى شەشىم قابىلدانعان. وسى ماقساتقا مەملەكەت قازىناسىنان 29 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, جاڭا تەرمينال سالىناتىن بولادى.
اتالعان باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىراتىن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇق» اق-تىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى رومان سكلياردىڭ ايتۋىنشا, استانا اۋەجايىن دامىتۋ جۇمىستارىنىڭ جالپى قۇنى 60 ميلليارد تەڭگەنى قامتيدى. بۇل قارجىنىڭ باسىم بولىگى ينۆەستورلاردىڭ ەسەبىنەن الىناتىن بولادى.
«استانا اۋەجايىنىڭ قۇرىلىسى مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە 1500 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 60 ميلليارد تەڭگە. ونىڭ 29 ميلليارد تەڭگەسى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ قارجىسى. 17 ميلليارد تەڭگەنى ەۋرازيالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنەن تارتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. 14 ميلليارد تەڭگەنى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇق» اق تاراپىنان بولەتىن بولامىز» دەگەن ەدى ۆيتسە-پرەزيدەنت.
جاڭا اۋەجاي قۇرىلىستارىن نەگىزىنەن العاندا شۆەتسيانىڭ Malcolm Construction كومپانياسى جۇزەگە اسىرماق. بۇل جۇمىستار قازىردىڭ وزىندە باستاۋ الىپ كەتتى. استانالىق اۋەجاي قاسىنداعى «كازاەروناۆيگاتسيانىڭ» ەسكى عيماراتى بۇزىلىپ, ونىڭ ورنىنا جاڭا تەرمينال قاڭقاسى قۇراستىرىلا باستادى.
سونداي-اق, مۇندا ۇشۋ-قونۋ جولاعىنا دا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. اۋە كەمەلەرىنىڭ تۇراتىن ورىندارىنا دا وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك. بۇل جۇمىستاردى 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جۇمىستاردىڭ قارقىندى ءجۇزەگە اسىرىلۋىنا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ اسەرى مول بولاتىندىعى تۇسىنىكتى. ءويتكەنى, سول كەزدە ەلورداعا كەلەتىن شەتەلدىك قوناقتار سانى ەسەلەپ ارتا تۇسەتىن بولادى. جاڭا اۋەجاي ولاردى قابىلداپ الاتىنداي تالاپتارعا سايكەس بولۋ كەرەك. مۇنى مەملەكەت باسشىسى ەسكەرتكەن بولاتىن.
قازىرگى كۇنى استانا حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ دامۋ دەڭگەيى دە وسى تالاپقا سايكەس جۇزەگە اسىرىلۋدا دەپ ايتا الامىز. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە اۋەجايدىڭ جولاۋشىلار وتكىزۋ قابىلەتتىلىگى 3,5 ميلليون ادامعا دەيىن جەتىپ, بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىشتى كورسەتەتىن بولادى. ال, جۇرگىزىلەتىن جاڭا قۇرىلىستار مەن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە استانا اۋەجايى 2017 جىلعا تامان جىلىنا 7,1 ميلليون جولاۋشى قابىلدايتىنداي قۋاتتىلىققا يە بولادى.
«حالىقارالىق استانا اۋەجايى» اق باسقارما توراعاسى قايرات جاۋحانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەگەر اۋەجايداعى جولاۋشىلار اعىنى 2 ەسە ارتاتىن بولسا, اۋەجايدىڭ ولاردى وتكىزۋ قابىلەتى دە سوعان سايكەس 2 ەسە ارتتىرىلادى. ماسەلەن, قازىرگى كۇنى قولدانىستاعى جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ كولەمى 22 مىڭ شارشى مەتردى قۇراسا, جاڭادان سالىناتىن تەرمينالدىڭ كولەمى 45 مىڭ شارشى مەتر بولادى. بۇل جاڭا تەرمينال حالىقارالىق باعىتتاعى ۇشۋلارعا قىزمەت كورسەتەتىن بولسا, ول سالىنىپ بولعان كەزدە قازىرگى قولدانىستاعى تەرمينال ەل ىشىندەگى جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار, قازىرگى كۇندەرى استانا اۋەجايىندا جاڭا حالىقارالىق باعىتتار ىسكە قوسىلۋدا. ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 ماۋسىمىندا گرەكيانىڭ «Ellinair» اۋە كومپانياسى استانا مەن وسى ەلدىڭ سالونيكي قالاسىنىڭ اراسىن تىكەلەي جالعاستىراتىن جاڭا باعىتتى جۇزەگە اسىردى. سالونيكي – اشىق اسپان استىنداعى ۆيزانتيالىق مۇراجاي ورنالاسقان قالا. كولەمى جاعىنان گرەكيادا 2-ءشى ورىن الادى.
سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى استانانى سەۋلمەن جانە تبيليسيمەن بايلانىستىراتىن ۇشۋ باعىتتارى دا اشىلعان بولاتىن.
استانا حالىقارالىق اۋەجايىندا ەل مەن ەلدى جالعاستىراتىن وسىنداي جاڭا باعىتتار جۇيەلى تۇردە اشىلۋ ۇستىندە. ءبىر سوزبەن ايتقاندا اۋەجاي قارقىندى تۇردە دامىتىلۋدا. 2017 جىلى ول استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە تالاپقا ساي قىزمەت كورسەتەدى دەپ سەنەمىز.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
