ەلىمىزدىڭ باس گازەتى – «ەگەمەن قازاقستاننان» (6 اقپان 2015 جىل) «اۋىل – التىن تامىر» دەگەن كولەمدى ماقالانى وقىپ, وتە ريزا بولدىم. ماقالا اۆتورى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك تىلەكتەس ەسپولوۆ دەگەن ۇلتجاندى, اۋىلدا ءوسىپ-ونگەن, ءبىلىمدى دە بىلىكتى ازامات ەكەن, اۋىل ماسەلەسىن وتە ورىندى, دەر كەزىندە كوتەرىپ وتىرعانىنا ەرەكشە ءسۇيسىندىم.
مەنىڭ جاسىم قازىر 97-دە. مەنىڭ دە ءتۇپ تامىرىم – اۋىلدا. قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقتوعاي اۋدانى, توعىزىنشى اۋىلىندا تۋىپ-ءوستىم. جاسىم ۇلعايعانمەن, جىلىنا ءبىر-ەكى رەت نەمەرە-شوبەرەمدى ەرتىپ, تۋعان اۋىلىما بارىپ تۇرامىن. ونداعى ماقساتىم – اتامەكەنىمنىڭ تازا اۋاسىمەن تىنىستاپ, قۇمىنا اۋناپ, اكە-شەشەمنىڭ, تۋعان-تۋىسىمنىڭ ارۋاعىنا باعىشتاپ قۇران وقىپ, ءمىناجات ەتۋ, سونىمەن بىرگە, قازىرگى ۇرپاعىمنىڭ – نەمەرەلەرىم مەن شوبەرەلەرىمنىڭ اۋىلدىڭ قاسيەتىن ۇعىنىپ, اتا-بابا داستۇرىندە تاربيەلەنۋىنە اتالىق پارىزىممەن ىقپال ەتۋ.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق باعدارلامالارىندا ءاردايىم اۋىلدى وركەندەتۋگە, اۋىلشارۋاشىلىعىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جولمەن دامىتۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرەتىندىگىن جاقسى بىلەمىن. «اۋىل اماندىعى – ەلدىڭ اماندىعى» دەگەن ءسوزدىڭ جانى بار. مەملەكەتىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىن, اۋىل مادەنيەتىن كوتەرۋگە قىرۋار قاراجات ءبولىپ, اۋىلدىق جەرلەردە مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, مادەنيەت وشاقتارى, باسقا دا الەۋمەتتىك نىساندار تۇرعىزىلىپ, اۋىل حالقىن قولداۋ ماقساتىنداعى اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن, بۇل ءالى جەتكىلىكسىز. شىنىن ايتۋ كەرەك, اۋىل بۇگىنگى زاماناۋي باعىتتا دامي الماي وتىر. اۋىلدا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان. اسىرەسە, جاستارعا قامقورلىق ءوز دارەجەسىندە ەمەس. سول سەبەپتى اۋىل جاستارى قالاعا اعىلۋدا. وسى جاعداي مەنى قاتتى الاڭداتادى.
ماقالا اۆتورى «بۇگىنگى جاھاندانۋعا بەت بۇرعان الەمدە ءبىز ءتول رۋحانياتىمىزدى دامىتىپ, اۋىلدى ساقتاۋ – ەل مەن جەردى ساقتاۋدىڭ اتا-بابالارىمىز كورسەتكەن دانا جولى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك», دەيدى. وتە ورىندى ايتادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى 1999 جىلدى «ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنا» ارناعانى ەل ەسىندە. اقساقالدان بالاعا دەيىنگى ۇرپاق- ارالىق بايلانىستى قامتاماسىز ەتكەن تاريحي تامىرلار تەرەڭدەي بەرۋى كەرەك. ونسىز جاقسى ءداستۇرىمىزدى ساقتاي المايمىز. تىلەكتەستىڭ ۇلتجاندىلىعىن مىنا سوزىنەن انىق بايقادىم. ول بىرىنشىدەن, «اۋىلدى كوتەرۋ ءىسى – ءار قازاقتى قادىرلەۋ دەگەن ۇلتتىق ۇستانىمدى كورسەتەدى. ءاربىر قازاق ءوزىنىڭ ءوسىپ-ءونىپ شىققان اۋىلىنا يگى قادامدار جاساۋدى اتامەكەنگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزى ىسپەتتى ءىس ساناعان... اسىرەسە, اۋىلدان شىققان اۋقاتتىلاردى اۋىل بالالارىنىڭ ارناۋلى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنان اۋىلىنا قاجەتتى ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋعا جۇمىلدىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن. قازاقتىڭ ءمارت مەتسەناتتارى ءار زاماندا بولعان جانە بولا دا بەرەدى دەگەن سەنىمىم زور», – دەيدى. اۋىلعا وزگەرىس پەن جاڭالىقتى اكەلەتىن ءبىلىم مەن عىلىم. بۇل رەتتە تىلەكتەس ەسپولوۆ باسقاراتىن قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەتتىك ساياسات ۇستانىمدارىنا سۇيەنە وتىرىپ, پرەزيدەنتىمىز انىقتاپ بەرگەن ناقتى ستراتەگيالىق باعىتتارمەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇل جوعارى وقۋ ورنى نەگىزىنەن اۋىل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتەتىن بىلىكتى كادرلار دايىندايدى. اۋىلدان شىققان جاستار ءبىلىم الاتىن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ باسىم بولىگى بۇگىندە اۋىل زيالىلارىنىڭ قاتارىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولا ءجۇرىپ, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتۋدە.
«ءبىزدىڭ ماقساتىمىز, – دەيدى اۆتور, – اۋىل-اۋىلدان كەلگەن ستۋدەنتتەرىمىزگە ءتيىستى ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ ەل مەن جەردىڭ قاسيەتىن باعالايتىن, تۋعان توپىراقتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, اۋىلىن قادىرلەيتىن جانە سول اۋىلدىڭ زيالىسىنا اينالاتىن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ». دۇرىس ايتادى. ۇلتتىڭ بولاشاعى مەن تىرەگى بولاتىن ءبىلىمدى جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى ەلباسىنىڭ نازارىندا ەكەنىن بىلەمىز. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باستاماسى قازاق ەلىنىڭ التىن قازىعى بولعان اۋىل ءۇشىن دە, جاستار ءۇشىن دە تاريحي ۇسىنىس بولعانى انىق. وسى جوبانىڭ ءبىر كۇندىك بولماي, ومىرشەڭ بولعانىن قالايمىن. ءوڭىر باسشىلارى جاس كادرلارعا تولىق جاعداي جاساپ, سول اۋىلدا تۇراقتاپ قالۋىنا اكەلىك قامقورلىق جاساۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. كەڭەس زامانىندا تالدىقورعان وبلىسىندا ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ن.گولوۆاتسكي باسقارعان كولحوز بولدى. جۇگەرى وسىرەتىن وسى شارۋاشىلىقتا كولحوز باسقارماسى ءوز كادرلارىنا بارلىق جاعداي جاساپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلارىن جاساپ بەرگەن ەدى. اسكەرگە كەتكەن اۋىل بالالارىنا دەيىن قامقورلىققا الدى. ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارى ساقتالىپ, باسقا دا جەڭىلدىكتەر جاسالدى. قازىرگى تاڭدا كادرلارعا دەگەن وسىنداي دۇرىس كوزقاراس قالىپتاسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى عوي.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى بويىنشا قالانىڭ ۇل-قىزىن دا اۋىلعا جۇمىسقا تارتۋ ماسەلەسى – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. كەشە قالادا ءوسىپ, ءبىلىم العان جاستاردىڭ بۇگىنگى اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن, ونداعى حالىقتىڭ مىنەز-قۇلقىمەن دە تانىس بولعانى ابزال. ويتكەنى, بۇل سول جاستاردىڭ بولاشاقتاعى اتقاراتىن قىزمەتتەرى بارىسىندا ەسكەرۋلەرى ءتيىس ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولماق. تىلەكتەستىڭ بۇل پىكىرىنە دە قوسىلامىن. اۋىل جۇرتىمەن بىتە قايناسقان ازاماتتاردىڭ بويىندا ءبىرشاما قازاقى مىنەز-ق ۇلىق قالىپتاسىپ, قازاققا ءتان قاسيەتتەر پايدا بولا باستايدى. ال انا ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن اۋىل تاپتىرماس مەكتەپ ەكەنى داۋسىز. شىنىندا دا, ءتورت ت ۇلىگىن تۇلەتىپ, ەگىستىگىن جايقالتىپ, شارۋاسىن ورگە سۇيرەپ وتىرعان اۋىل – بۇگىن ءبىر ەلدىڭ اسىراۋشىسى, قايناعان ەڭبەكتىڭ جانە ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ كوزى ىسپەتتى.
سونداي-اق, اۆتور «قازاق حالقىنىڭ التىن تامىرى – اتامەكەن اۋىل» ەكەنىن ءاربىر قازاقستاندىق جاس جەتە تۇسىنەتىن ۋاقىت كەلدى. اۋىلداعى جاستارعا, قالادان كەلەتىن جاستارعا جانە اۋىلعا قايتا كوشىپ باراتىندارعا ۇزاق مەرزىمدى جاڭاشا ەكونوميكالىق جاعداي جاساۋ باعدارلاماسىن قوعام بولىپ ۇسىنۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن جاستاردىڭ ءبىلىمىن كۇشەيتىپ, مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدا جانە ولارعا ازاماتتىق رۋح بەرۋدە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ورنى اسا ماڭىزدى. قازىرگى اۋىلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, ونى ناعىز ىسپەن قولدايتىن, ناقتى كومەك قولىن سوزاتىن مەملەكەتتىك ءىس – ول تىڭ كوزقاراستاعى جاڭاشا ءتۇزىلىپ, قابىلداناتىن «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» باعدارلاماسى بولادى دەگەن سەنىمدەمىن», دەيدى. اۆتوردىڭ بۇل ۇسىنىس-پىكىرىن شىن جۇرەكتەن قولدايمىن. اۋىلعا بىلىكتى كادرلار دايىنداۋ جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتىپ, حالقىنىڭ مۇددەسىن ويلاعان ۇلتجاندى ازاماتتار بىزگە, قوعامعا قازىر كەرەك. ال ەل قامىن جەگەن وسىنداي ەر-ازاماتتىڭ ۇسىنىسىن قولداۋ ارقىلى اۋىلعا بىلىكتى كادرلار تارتۋ ماسەلەسى شەشىلىپ جاتسا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى انىق بولارى ءسوزسىز.
سەيىتحان يساەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى,
الماتى وبلىسىنىڭ, قاراساي اۋدانىنىڭ
قۇرمەتتى ازاماتى.
