04 شىلدە, 2015

تاتارلار تارتۋى

422 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
قازان قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمى بەرىلدى كەشە تاتارستان استاناسى – قازان قالاسىندا «نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوشەسىنىڭ»  اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. وعان قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين, تاتارستان پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋستام ميننيحانوۆ, تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى مينتيمەر شايميەۆ, قالا مەرى يلسۋر مەتشين, تاتارستانداعى قازاق ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسىنىڭ باسشىسى ساعيت جاقسىباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. قازان قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە ەلباسى ەسىمى بەرىلگەنى جونىندە بۇعان دەيىن دە حابارلاعان بولاتىنبىز. ەندى, مىنە, كوشەنىڭ اتاۋى رەسمي جاريالانىپ, سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. «ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تاتارستان باسشىلىعىنا, وسى باستامانى كوتەرگەن قوعامدىق ۇيىمدارعا, قازان بيلىگىنە قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ بىرىنە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ باعىتىنداعى بايلامدى باس­تا­مالارى ءۇشىن شىنايى ريزا­شى­لىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. قالالار ادامدار سياقتى ورتاق ەرەكشەلىككە يە. ولار دۇنيەگە كەلەدى, ءومىر ءسۇ­رە­دى, ءوسىپ-وركەندەيدى. بىراق قازان ءار ۋاقىتتا دا كورىكتى قالا بولىپ قالا بەرەدى. مەن وسىدان ءبىراز بۇرىن قازان قالاسىنىڭ مىڭ جىل­دىعى اتالىپ وتىلگەنىن بىلەمىن. ول بارشا ەۋرازيا كەڭىستىگىن قام­تىعان ماڭىزدى مادەني, قوعامدىق وقيعاعا اينالعان بولاتىن. ويتكەنى, قازان – ەرەكشە قالا, الەمدىك تاريحى بار قالا. الەم­دىك مادەنيەتتە ايرىقشا ورنى بار تاريحي قالا», – دەپ اتاپ ءوتتى شا­رانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوي­لەگەن سوزىندە قازاقستان ەلشىسى ما­رات ءتاجين. ۋليتسا نۋرسۋلتانا نازارباەۆا سونداي-اق, ول ەۋرازيا قۇرلى­عىنىڭ كونە ءارى بەدەلدى قالالارى قاتارىنداعى قازاننىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ بىرىنە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەسىمىن بەرۋ شىن مانىندە اۋقىمدى ءارى ماڭىزدى وقيعالار ساناتىنان ەكەندىگىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار, تاياۋدا ماسكەۋ قالاسىندا «جاسامپاز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ: رەسەيدەن كوزقاراس» اتتى جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ وتكەنىن, وندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتيننەن باستاپ ەلۋدەن استام رەسەيلىك مەملەكەت جانە قوعام, مادەنيەت, عىلىم قايراتكەرلەرى قازاقستان پرەزيدەنتى جايىندا تۇشىمدى پىكىر بىلدىرگەنىن ەسكە سالدى. «ءبىزدىڭ سالتاناتتى شارامىز دوستىق ۇيىندە ءوتۋىنىڭ نىشاندىق ءمانى بار. ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋ, ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىنا قوسقان زور ۇلەسى بۇۇ, يۋنەسكو تاراپتارىنان ءوز باعاسىن العان بولاتىن. شىندىعىندا دا, ءبىزدىڭ حالىق­تارىمىزدىڭ بىرنە­شە عاسىرعا سو­زىلعان قارىم-قاتىنا­سىندا ەكى ءىرى ۇلتتىڭ, ەتنوستىڭ اراسىن­دا بىردە-ءبىر ايتارلىقتاي قارا­ما-قايشىلىقتىڭ تۋىنداماۋى تا­ريحي ناقتى دەرەك. وسىناۋ بەيبىت­شىلىك پەن كەلىسىم ءداستۇرى قازاق­ستاندا دا, تاتارستاندا دا ساقتا­لىپ وتىر», – دەدى مارات ءتاجين. ال تاتارستاننىڭ بۇرىنعى پرە­زيدەنتى م.شايميەۆ ءوز كەزە­گىندە قازاقستان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە الەمگە تانى­مال مەملەكەتكە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. «ەڭ باستىسى, مەملەكەت دا­مۋىنىڭ ءاربىر كەزەڭىندە قازاق­ستان باسشىلىعى العا قويعان مىندەتتەر, ماقساتتار تولىعىمەن ورىندالىپ كەلەدى. مىنە, بۇل جايت حالىقتىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمىن ارتتىرىپ وتىر, ءارى قازاقستاندىقتار ەلدىڭ الداعى ۋاقىتتا ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەي ءتۇسۋىن تىكەلەي نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىمەن بايلانىستىرادى», – دەدى ول. م.شايميەۆتىڭ اتاپ ءوت­كە­نىندەي, قازاق پەن تاتار ارا­سىن­داعى عاسىرلارعا سوزىلعان دوس­تىق, تاتۋلاستىق ءجىبى ءالى كۇنگە دەيىن ۇزىلمەي, جىلدان-جىلعا شيراي تۇسۋدە. «شىن مانىندە, بىزدەردىڭ, باۋىر­لاس ەكى حالىقتىڭ تاريحي بايلا­نىس­تارىنىڭ ارقاسىندا ءار ۋا­قىتتا دا, ءتىپتى, تاريحشىلار تاريحتى جادىلارىنا ءجىتى ءتۇسىرىپ, تىڭعىلىقتى قاراپ شىقسا دا, ەشقانداي كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەر جايت ورىن العان ەمەس. كەڭەس وداعى كۇيرەگەننەن كەيىن تاتار حالقىنا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ دوستىق قولىن ۇسىنعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بولعاندىعىن اتاپ وتكەن ورىندى. 1996 جىلى تمد ەلدەرى اراسىن­داعى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قا­زاق­­­ستان مەن تاتارستان اراسىندا ساۋ­دا ەكونوميكالىق جانە ساياسي كە­لى­­سىمگە قول قويىلعان ەدى», دەدى تا­تار­ستاننىڭ بۇرىنعى پرەزي­دەنتى. سونىمەن قاتار, ول قازاقستان تاتاردىڭ حالىق اقىنى عابدۋللا توقايعا ەسكەرتكىش ورناتىپ, مۇرا­جايىن اشۋ, تاتار اقىنى مۇسا جالەلگە ەسكەرتكىش قويۋ ارقى­لى ولاردىڭ ەسىمىن تاريحتا ءماڭ­گى قالدىرعانىنا شىنايى ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى. بۇرىن ەسپەرانتو دەپ اتالعان كوشەگە قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, اسا كورنەكتى سايا­سي قايراتكەر نۇر­­سۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى قازاقستان مەن تاتارستان اراسىن­داعى دوستىق قاتىناستاردى دامى­تۋعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن بەرىلىپ وتىر, دەدى شارانى ۇيىم­داستىرۋشىلار. ءسويتىپ, قازان مۋنيتسيپالدىق توپوني­ميكا كوميسسياسىنىڭ ۇسىنى­سى ەسكەرىلىپ, ۆاحيتوۆ جانە پري­ۆولجسكي اۋداندارىنىڭ اۋما­عىن­داعى ەسپەرانتو كوشەسىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دان­عان. قازىرگى ۋاقىتتا كوشەنىڭ مەكەن­جاي اتريبۋتيكالارى وزگەر­تىل­گەن, وندا كوزىڭە وتتاي باسى­لاتىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى جازۋلى تۇر. ارينە, وزگە ەلدەن ەلباسى­مىز­دىڭ اتىنداعى كوشەنى كورگەندە كەۋدەڭدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەپ, ءوزىڭدى ءوز ۇيىڭدە جۇرگەندەي سەزىنەرىڭ راس. بۇلاي دەۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, وسىدان بەس جىل بۇرىن تۇركيا استاناسى – انكاراعا بارعانىمىزدا, ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىندە قاسقايىپ تۇرعان قازاق پەرزەنتىنىڭ الىپ ءمۇسىنىن, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان كەرەمەت ەسكەرتكىشتى كورگەندە ءوزىمىزدى ءدال وسىلاي سەزىنگەن ەدىك. كوشەدەن ءوتىپ جاتقان تۇرعىنداردىڭ ءوزى بىزگە زور ىلتيپاتپەن امانداسىپ, «بۇل سىزدەردىڭ كوشباسشىلارىڭىز عوي, وسىنداي كوشباسشىسى بار قانداي باقىتتى ەلدىڭ جاستارىسىڭدار» دە­گەندەي نيەتپەن, قىزىعا قارا­عان­داي بولعان... بۇگىندە نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تى الەم تانيدى. سوعان ساي ونىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى نىسان­دار قاتارى دا قازاقستاننان تىس جەرلەردە بارعان سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ءسال شەگىنىس جاساساق, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العاشقى ەسكەرت­كىشتەردىڭ ءبىرى 2005 جىلى قىر­عىزستاننىڭ شولپان اتا قالا­سىندا ورناتىلدى. ال 2011 جىلى ۋكراينانىڭ دنەپرو­دزەرجينسك قالاسىندا پرەزيدەنت نازارباەۆ وقىعان كاسىپتىك كوللەدجدە نازارباەۆ مۋزەيى اشىلىپ, ءمۇسىنى قويىلدى. ەلباسىنىڭ اتىنا شەتەلدەن كوشە بەرىلۋى دە ءبىرىنشى رەت ەمەس. قازىرگى كەزدە تۇركيادا نۇر­سۇلتان نازارباەۆ اتىندا ءتورت كوشە بار. 2011 جىلدىڭ ءساۋى­رىندە نازارباەۆتىڭ قۇرمەتىنە نەۆشەحير قالاسى كوشەلەرىنىڭ ءبىرىن اتاعان. 2012 جىلدىڭ قازانىندا نازارباەۆ ەسىمى قىرشەحير قالاسىنداعى, ال 2013 جىلى گەبزە قالاسىنداعى كوشەگە بەرىلگەن. سوڭعىسى – جەرورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان ادانا قالاسىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى اتىنداعى داڭعىل اشىلعان ەدى. بۇل عانا ەمەس, چەشەنستاننىڭ استاناسى – گروزنىي قالاسىندا نازارباەۆ كوشەسى بۇدان دا ەرتەرەك پايدا بولدى. 2007 جىلى مۇنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىنە نازارباەۆ ەسىمى بەرىلسە, 2010 جىلى نازارباەۆ ليتسەيى اشىلدى. بۇل از دەسەڭىز, يوردانيانىڭ استاناسى – اممانداعى ورتالىق داڭعىلداردىڭ ءبىرى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى. كوشەگە بۇل اتاۋ كورولدىك اۋلەتتىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلى بەرىلگەن بولاتىن. ال بيىلعى جىلدىڭ باسىندا عانا نيدەرلاند نازارباەۆتىڭ بەينەسى سالىنعان پوشتا ماركاسىن شىعارىپ, «پرەزيدەنت نازارباەۆ» قىزعالداعىنىڭ جاڭا سورتىن تانىستىرعانى بارشاعا ءمالىم. ەلىمىزدە نازارباەۆ ەسىمىمەن بايلانىستى نىسانداردىڭ كوپ بولىگى استانادا شوعىرلانعان. دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ وزىندە نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن كوشە جوق. سوڭعى جىلدارى استانا اۋەجايى مەن ەل استاناسىن نۇرسۇلتان دەپ اتاۋ جايىندا ۇسىنىستار ايتىلعان. الايدا, پرەزيدەنت بۇل ۇسىنىستاردى قابىلدامادى. ال شەتەلدەگى اتاۋلار, ارينە, سول ەلدىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز – قازاقستانعا دەگەن زور قۇرمەتى ەكەندىگىنە داۋ جوق. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» – قازاننان (تاتارستان).
سوڭعى جاڭالىقتار