كەشە مەملەكەتتىك حاتشى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدى. گۇلشارا ابدىقالىقوۆا VIII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا يەمەندىك قۇقىق قورعاۋشى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى تاۆاكۋل كارمانمەن وتكىزگەن كەزدەسۋىندە ايەل قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن ونى كەڭەيتۋ سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن بايانداي كەلىپ, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ساراپتاما توبى 2012 جىلدىڭ قازان ايىندا جاريالاعان ەر مەن ايەلدىڭ قۇقىق تەڭدىگى رەيتينگىسىندە ءبىزدىڭ ەل 135 مەملەكەت ىشىنەن 32-ورىندى يەلەنگەنىن جەتكىزدى.
سونداي-اق, گ.ابدىقالىقوۆا 2011 جىلى نوبەل سىيلىعىنا لايىق دەپ تانىلعان ت.كارماننىڭ «ايەلدەر قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن زورلىقسىز كۇرەس جانە بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ايەلدەردىڭ قاتىسۋ قۇقىعى» باعىتىنداعى ەڭبەگىن جوعارى باعالاپ, ونىڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى جۇمىسىنا تابىس تىلەدى جانە يەمەندە تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ ورناۋىنا نيەتتەستىگىن ءبىلدىردى. بۇدان كەيىن مەملەكەتتىك حاتشى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اكىمشىسى حەلەن كلاركپەن ءجۇزدەستى. جۇزدەسۋشىلەر ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن ولاردى ەلىمىزدىڭ ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جاعدايىندا كەڭەيتۋدىڭ كەلەشەگىن تالقىلادى.
گ.ابدىقالىقوۆا ءوز كەزەگىندە قازاقستان مەن بۇۇ دب اراسىندا قالىپتاسقان ورنىقتى قارىم-قاتىناسقا توقتالا وتىرىپ, كەدەيشىلىك پەن جۇمىسسىزدىقتى, انا مەن بالا ءولىمىن تومەندەتۋدى, تۇراقتى دامۋدى, قورشاعان ورتانى جاقسارتۋدى, ايۆ/جيتس جانە تۋبەركۋلەزدى الدىن الۋدى, گەندەرلىك تەڭدىكتى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى قوسا قامتيتىن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا تەحنيكالىق جاردەم جاساعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. باسقوسۋدا بۇۇ دب-مەن ىنتىماقتاستىق قازاقستاننىڭ زاڭناماسى مەن ءىس تاجىريبەسىنە بۇۇ-نىڭ جوعارى ستاندارتتارىن جانە حالىقارالىق ۇزدىك تاجىريبەنى ويداعىداي ەنگىزۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىن قوسقانى دا ءسوز بولدى. بۇدان بولەك, گ.ابدىقالىقوۆا قازاقستان مەن بۇۇ دب اراسىنداعى 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزدەمەلىك جاڭا باعدارلاماسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بولىپ تابىلاتىن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. كەزدەسۋدە ايتىلىپ وتكەندەي, ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى حالىقارالىق رەيتينگتەر ارقىلى دا ايقىن كورىنىس تاۋىپ وتىر. قازاقستان ءتىرى تۋعان ءار 1 000 سابيگە قاتىستى العانداعى انا ءولىمى دەڭگەيىن 1999 جىلعى 55-تەن 2013 جىلعى 12,6 دەيىن ءۇش ەسە تومەندەتۋ ارقىلى مىڭجىلدىق دامۋدىڭ بەسىنشى ماقساتىنا (مدم) قول جەتكىزدى. بۇعان دەيىن كەدەيشىلىكتى ازايتۋ, باستاۋىش بىلىمگە قولجەتىمدىلىك جانە گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىنەن مىڭجىلدىقتىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى دامۋ ماقساتتارىنا مەرزىمىنەن بۇرىن قول جەتكىزىلگەن بولاتىن. 2013 جىلعى مالىمەتتەر بويىنشا, قازاقستان ۇلتتىق ءال-اۋقات دەڭگەيىنىڭ حالىقارالىق رەيتينگىندە 47-ورىن يەلەنىپ, تمد-نىڭ بارلىق ەلدەرىنەن وزىپ شىقتى. ءبىلىمگە تەڭ قولجەتىمدىلىك قامتاماسىز ەتىلدى. يۋنەسكو مالىمەتىنە سايكەس, ءبىلىمنىڭ دامۋ كورسەتكىشى بويىنشا مەملەكەتىمىز الەمنىڭ 129 ەلى اراسىندا 4-ورىندى يەلەندى. كەزدەسۋ سوڭىندا تاراپتار جاڭا جوبالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بەلسەندى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە باسا نازار اۋداردى. كەزدەسۋلەردەن كەيىن مەملەكەتتىك حاتشى VIII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا وتكەن «نۇرلى جول – جاڭا مۇمكىندىكتەر» اتتى حالىقارالىق ايەلدەر جيىنىنا (فورۋم) قاتىستى. اتالعان القالى كەڭەستى اشقان گ.ابدىقالىقوۆا گەندەرلىك تەڭدىكتى ىلگەرىلەتۋدە جانە ايەلدەردىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتەرىن ارتتىرۋدا ەلىمىزدە قول جەتكىزىلگەن تابىستاردى اتاپ كورسەتتى. سونىمەن بىرگە, ول ينستيتۋتتىق تاسىلدەردى جەتىلدىرۋدىڭ, ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن ودان ءارى دامىتۋعا ينۆەستيتسيالار مەن يننوۆاتسيالار تارتۋدىڭ جانە ايەلدەردى وقىتۋ مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ قاجەتتىلىگىنە كوڭىل اۋدارا وتىرىپ, قازىرگى كەزەڭدە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ىسىنە ايەلدەردىڭ كوبىرەك تارتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. – مەملەكەت باسشىسى ايەلدەر قاۋىمىنىڭ قوعام دامۋىنداعى ەرەكشە ءرولىن باسا ايتا كەلىپ, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ايەلدەر قاۋىمىن مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق باسقارۋ جۇمىستارىنا بەلسەندى تارتۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارتادى. وسى جانە باسقا دا قولايلى جاعدايلاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە جىلدان جىلعا ءوز كاسىبىمەن اينالىساتىن ايەلدەر سانى كوبەيىپ كەلەدى. 2014 جىلى جۇرگىزىلگەن حالىقارالىق ەسەپتەۋدە قازاقستان ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ اراسىنداعى باسەكەلەستىك كوەففيتسيەنتى بويىنشا الەمدە 25-ورىنعا تابان تىرەدى. بۇل – وتە جوعارى كورسەتكىش. قازاقستاندا بۇگىندە ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا تاۋەلسىز بولۋىنا بارلىق جاعدايلار جاسالعان. سونىمەن قاتار, ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىنا دا بارلىق العىشارتتار بار. سولاردىڭ ءبىرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى دەپ ايتۋعا بولادى. باعدارلاما ينۆەستيتسيالار تارتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جول اشادى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى 400 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشىپ, ولاردىڭ شىعاراتىن تاۋارىنىڭ كولەمى 150 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايادى, – دەدى گ.ءابدىقالىقوۆا. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە كاسىپكەر ايەلدەردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارتقانى انىق بايقالىپ وتىر. رەسپۋبليكامىزدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس باسشىلارىنىڭ 40 پايىزدان استامىن ايەلدەر قاۋىمى قۇرايدى. كەيبىر وڭىرلەردە ءوز ءىسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعانداردىڭ 48 پايىزى – ايەلدەر. فورۋم جۇمىسىنا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى م.قازبەكوۆا, اۋعانستان پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى ش.باراكزاي, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اكىمشىسى ح.كلارك, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ت.كارمان مەن تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان».
