ەاەو – ەركىندىك كەپىلى
بۇگىندە كەز كەلگەن ەلدىڭ جاقسى ءومىر ءسۇرۋى, تابىستى بولۋى ونىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن, اسىرەسە, كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىنا, ءوزارا ىنتىماقتاستىق دارەجەسىنە بايلانىستى. سوندىقتان دا, الەمدەگى ينتەگراتسيالىق ءۇردىس ۇنەمى قارقىندى دامۋدىڭ ەڭ پارمەندى جولى رەتىندە قاراستىرىلىپ كەلەدى. مۇندايدا: «قوڭسىسى دۇرىستىڭ – قوسى دۇرىس» دەمەكشى, ايماقتىق ينتەگراتسيانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە.
قازىرگى تاڭدا الەمدە كوپتەگەن ينتەگراتسيالىق ۇيىمدار بار. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەكونوميكالىق باعىتقا نەگىزدەلگەن. اتاپ ايتار بولساق, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ), دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى (دسۇ), ەۋروپالىق وداق (ەو), مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋشى ۇيىم (وپەك), ۇلكەن اراب ايماعىنىڭ ەركىن ساۋداسى (PAN-ARAB), وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ اسسوتسياتسياسى (ASEAN), ازيا-تىنىق مۇحيتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى (APEK) جانە ت.ب. اتى اتالعان ينتەگراتسيالىق ۇيىمداردىڭ بىرازىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىز تىعىز بايلانىس ورناتۋدا. وسى تۇرعىدان قاراعاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ ححI عاسىرداعى تابىسقا جەتۋىنىڭ كىلتى ءتومەندەگى ماسەلەلەرمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايقىنداعان مەملەكەت. ولار – جاڭعىرۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ, يننوۆاتسيا مەن عىلىمي جاڭالىقتار, سونداي-اق, ينتەگراتسيا مەن الەمگە اشىق ءارى ەركىن قارىم-قاتىناستار جاساۋ.
1994 جىلعى ناۋرىز ايىندا, تەرەڭ اسا تاريحى بار م. ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى بەدەلدى مىنبەردەن اسا بىلىكتى عالىمدار الدىندا تۇڭعىش رەت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەۋرازيالىق ستراتەگيالىق يدەياسىن جاريا ەتتى. ول بۇگىندە تابانى كۇرەكتەي جيىرما جىلدىق ەۆوليۋتسيالىق جولدان ءوتىپ, بىرقاتار تاجىريبە جيناقتالدى. بۇل جوبا ۋاقىت سىنىنان ءوتىپ, جاڭا ۇلگىدە جۇزەگە اسۋدا. «ەۋرازيالىق جوبانىڭ» ەڭ باستى جەتىستىگى ينتەگراتسيالىق تۇشىمدى ءىس-قيمىلدار بولىپ تابىلاتىندىعى دالەلدەندى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ يدەياسى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ الىستى بولجاي بىلەتىن كورەگەن ساياساتكەرلىگى مەن زامان تىنىسىن ءدوپ باساتىن كەمەڭگەرلىك قاسيەتىن ايداي الەمگە ايقىن تانىتتى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق – بۇل بۇگىنگى كۇن مەن بولاشاقتىڭ كۇردەلى سۇرانىسىمەن ولشەنەتىن مەگاجوبا. ونىڭ قالىپتاسۋى جاڭا الەمدىك ارحيتەكتۋرانىڭ بولىنبەس بولىگى رەتىندە ادامزات تاريحىنداعى عالامدىق ەڭ كۇشتى ەكونوميكالىق-قارجى داعدارىسىنا قارسى كۇرەس ۇردىسىنەن باستاۋ الادى. بۇل – وي مەن تاجىريبەنىڭ ءبىرلىگى, جۇيەلى تۇردە, ساتىلاي جانە تالماي تۇراقتى تۇردە العا ۇمتىلۋدىڭ ناتيجەسى. ءارى بۇل جوبا پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جوباسى» دەپ اتالىپ, قازاقستان ونىڭ وتانى رەتىندە تانىلدى. ويتكەنى, قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ بارلىق ينتەگراتسيالىق ۇردىستەردىڭ باستاماشىسى جانە كوپتەگەن جاڭاشىل جوبالاردىڭ, تىڭ يدەيالاردىڭ اۆتورى ەكەنىن بۇكىل الەم بىلەدى. اتاپ ايتساق, تمد, اوسشق, شىۇ جانە تاعى باسقا قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ ىقپالىمەن ومىرگە كەلگەن قۇرىلىمدار. ولار ىقپالداسۋدىڭ تۇراقتى دا تياناقتى دامۋداعى ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە تەك ايماقتىق قانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدە دە ەرەكشە ورنى بار ۇيىمدار ەكەنىن ۋاقىت ءوزى مويىنداپ وتىر.
العاشىندا مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ يدەياسىنىڭ ۋاقىت تالابىمەن ۇندەس ەكەنىن, ينتەگراتسيانىڭ قاجەتتىلىگىن الدىمەن كورشىلەس ەلدەردىڭ كوشباسشىلارىنا دالەلدەدى. «ءبۇگىندە, دوستاستىقتىڭ بارلىق ەلدەرى الەمدىك داعدارىسقا قارسى تۇرۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرىپ جاتقاندا, ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى جەكە-دارا ءجۇرىپ ەڭسەرۋگە بولمايتىنىنا كوز جەتكەن كەزدە, تاعدىر ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا تۇجىرىمداماسىنىڭ كوكەيكەستىلىگىن تاعى ءبىر رەت تياناقتاپ وتىر», – دەپ جازعان ەدى ەلباسى «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق: تەوريا الدە ناقتىلىق» اتتى ماقالاسىندا. پرەزيدەنت سول كەزدە: «ءسىزدىڭ يدەياڭىزدى قولدامايدى دەپ قورىقپايسىز با؟» – دەگەن سۇراققا: «قورىقپايمىن. بۇگىن بولماسا دا ەرتەڭ قولدايدى. بىزدەر بۇدان ەشقايدا كەتپەيمىز...», – دەپ جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. مىنە, سول بۇگىن اقيقاتقا اينالىپ وتىر.
ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا: «ءبىز ءححى عاسىرداعى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋمەن جاۋاپ بەرۋدەمىز. ءبىز رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن بىرگە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىردىق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋعا كەلە جاتىرمىز. بۇل – جالپى وڭىرلىك تۇراقتىلىقتىڭ, ءبىزدىڭ ەكونوميكالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. ءبىز تمد-نىڭ باسقا مەملەكەتتەرىنىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسياعا قوسىلۋعا ۇمتىلىسىن قولداۋعا دايىنبىز», – دەپ اتاپ كورسەتتى.
2014 جىلعى 29 مامىرداعى قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى سالتاناتتى جاعدايدا استانا قالاسىندا قول قويعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى مەن ەلدەردىڭ وسى بىرلەستىك اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جونىندە تومەندەگىدەي پايىمداۋلار جاساۋعا بولادى.
بۇل تاريحي قۇجات ححI عاسىردىڭ ەرەكشە مەگاجوباسى رەتىندە بولاشاقتا ءتيىستى باعاسىن الاتىنىنا ەش كۇمان جوق. قۇجات 4 ءبولىم, 28 تاراۋ, 118 باپتان جانە 28 قوسىمشادان, جالپى 700 بەتتەن تۇرادى. وندا حالىقارالىق ۇيىمدارعا ءتان, تاۋەلسىز ەلدەردىڭ قاتىسۋ ۇستانىمدارى, تەرريتوريالىق تۇتاستىعى, اسىرەسە, وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ساياسي ەرەكشەلىكتەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ سەكىلدى ءماسەلەلەردىڭ بازالىق نەگىزدەرى ارقاۋ ەتىلگەن.
قازىرگى كەزەڭدەگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا دەگەن قوعامدىق كوزقاراستىڭ ءارتۇرلى بولۋى زاڭدى دا. بۇل جەردە ەلىمىزدىڭ كەيبىر بەلسەندىلەرىنىڭ ايتىپ ءجۇرگەنىندەي, ەكونوميكالىق وداق – كسرو-عا قايتا ورالۋ, بيلىك رەسەيدىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ, ياعني تاۋەلسىزدىكتەن ايىرمايدى. ويتكەنى, كەدەن وداعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر وداقتىڭ ەكونوميكالىق شەكاراسىن ناقتى بەلگىلەدى. ال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق – بۇل شىن مانىندەگى ەكونوميكالىق قۇرىلىم, ال ونىڭ نەگىزىندە قانداي دا ءبىر ساياسي ۇستانىم نەمەسە ساياسي بلوك قۇرىلۋى ەش مۇمكىن ەمەس.
بۇل قادامنىڭ تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ناقتى ءىس-شارا ەكەنىن ءتۇسىنىپ, ەلباسىنىڭ باستاماسىنا بارشا قاۋىم, تۇتاس قوعام بولىپ قولداۋ كورسەتىپ وتىر. جانە وسى وداق اياسىندا ساياسي قۇرىلىمدار – «ورتاق پارلامەنت», «ورتاق ازاماتتىق» سەكىلدى ماسەلەلەر بولمايتىنىن ەسكەرگەن ورىندى. ونىڭ ۇستىنە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلىتاۋ باۋرايىندا بەرگەن سۇحباتىندا تاۋەلسىزدىگىمىزگە قاۋىپ ءتوندىرەتىن كەز كەلگەن وداقتان شىعىپ كەتە الاتىنىمىزدى ايتقانىن كوڭىلگە مەدەۋ تۇتقانىمىز دۇرىس.
بۇل جوبا ەلباسىنىڭ تۋعان حالقىنىڭ تورتكۇل دۇنيە كوشىنەن قالىپ قويماسىن دەگەن ىزگى نيەتپەن كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقى كورمەي ءجۇرىپ جاساعان سان جىلعى قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ءبىر پاراسى ەكەنىن ءتۇسىنگەنىمىز ءجون. بۇل جونىندە رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ۆ. پۋتين: «ەۋرازييالىق يدەيانىڭ, ەۋرازيالىق مەملەكەتتەر وداعىنىڭ عانا ەمەس, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق يدەياسىنىڭ اۆتورى – ن.ءا.نازارباەۆ», – دەپ ءجيى ايتىپ ءجۇر.
بۇل جوبا شىن مانىندە قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان ححI عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندەگى ايرىقشا تاريحي ءمانى بار شەشىم. وندا وعان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ارقايسىسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى ەسكەرىلگەن. ينتەگراتسيالىق جاڭا ۇيىم بۇل وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەندىگىن ساقتاي وتىرىپ, قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەيدى, وزگە ۇمىتكەرلەردى ينتەگراتسيانىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعارادى دەگەن سەنىم بار. وندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەر حالىقتارىنىڭ تالاپ-تىلەكتەرى جان-جاقتى تالقىلاۋدان ءوتىپ, ولار ەسكەرىلىپ وتىر. بۇل ورايدا, ەڭ باستىسى – ساياسي تاۋەلسىزدىك, ەگەمەندىك, مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى. وداقتىڭ قۇرامىنا ءاربىر ەل ورتاق ىسكە تاۋەلسىز جانە ەگەمەن مەملەكەتتەر رەتىندە قاتىسادى.
وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تىلدەرى ماسەلەسىنە توقتالار بولساق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندەگى بارلىق حالىقارالىق كەلىسىمدەر, كوميسسيانىڭ مىندەتتى سيپاتتاعى كۇشى بار شەشىمدەرىنىڭ بارلىعى بىردەن تاراپتاردىڭ ارقايسىسىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەرىنە اۋدارىلاتىن بولادى. سوندىقتان تىلدىك قاعيداتتار جونىندە ەشقانداي كەمسىتۋشىلىكتەرگە جول بەرىلمەيدى. ال ءوزىمىزدىڭ انا ءتىلىمىزدىڭ دامۋى ءبىزدىڭ ءوز قولىمىزدا. ول ءۇشىن ءبىز ءتىلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىن نىعايتۋ جولىندا ايانباي ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, ۇلتتىق كەلبەتىمىزدى ساقتاپ قالۋدا قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىلۋ اياسىنا ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ پاتريوتتىق مىندەتى دەپ تۇسىنگەنىمىز ابزال.
ارينە, بۇل ينتەگراتسيالىق ۇيىمدى قۇرۋدىڭ جولى وڭاي بولماعانى ايتپاسا دا بەلگىلى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا وسىدان ەكى جىلداي بۇرىن رەسەيدە ۇلتۇستىلىك پارلامەنت قۇرۋ ءجونىندە اڭگىمە قوزعالعان بولاتىن. بىراق, بۇل يدەيانى قازاقستان مەن بەلارۋس پارلامەنتشىلەرى قولداي قويمادى. كەيىننەن ول باسقاشا تۇردە شەشىمىن تاپتى. شارتقا قول قويۋ بارىسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ۇلتۇستىلىك رەتتەۋشى ورگانى رەتىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ جۇمىس جۇرگىزۋ ءتارتىبى بەكىتىلدى. ول كوميسسيا ماسكەۋدە ورنالاسىپ, وندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ەكونوميكالىق ورتالىعى (شتاب-پاتەرى) بولاتىن بولدى. مينسكىدە ەۋرازيالىق سوت ورنالاسادى. ياعني, وداقتىڭ قۇقىقتىق قۇرىلىمدارى سوندا شوعىرلانادى. ال الماتىدا 2025 جىلدان باستاپ وداقتىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جونىندەگى ۇلتۇستىلىك ورگانى ورىن تەپپەك. بۇل دا ءوركەنيەتتى كونسەنسۋستىڭ ايقىن كورىنىسى ىسپەتتى.
وداقتىڭ اتقارۋشى ورگاندارىنداعى كادر ساياساتى تاراپتاردىڭ تەڭ قامتىلۋى قاعيداتى نەگىزىندە ەسكەرىلىپ, جۇمىسقا بىلىكتى ماماندار تارتۋ كونكۋرستىق نەگىزدە جۇرگىزىلەتىن بولادى. كوميسسيا قىزمەتكەرلەرى حالىقارالىق مارتەبەنى يەلەنەدى. لاۋازىمدى تۇلعالار بويىنشا ءاربىر تاراپ تەڭ دارەجەدە بولۋ نورمالارى بەكىتىلگەن. كوميسسيا اپپاراتىندا جۇمىس ىستەۋگە تىلەك بىلدىرگەن ۇمىتكەرلەرگە ارنايى اقپاراتتىق سايت اشىلعان, سول جۇمىس جاسايدى. بۇعان قازىردەن باستاپ-اق قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي ازاماتتارى ىرىكتەۋگە قاتىسۋعا قۇقىقتارى بار.
ءبىز – «كورشى اقىسى – قۇداي اقىسى», «جاقسى كورشى جامان تۋىستان ارتىق» دەپ وسكەن, قۇدايى كورشىلەرمەن دوستىق, تاتۋلىق, ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسقا ەرەكشە ءمان بەرگەن ورەلى حالىقتىڭ وكىلىمىز. سوندىقتان بۇل ينتەگراتسيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بىزگە بەرەرى مول بولۋى كەرەك. ءبىرىنشىدەن, بۇل, جوعارىدا اتالعانىنداي, تەك ەكونوميكالىق وداق بولىپ تابىلادى. وعان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءال-اۋقاتى مەن تۇرمىس-جاعدايىن, ەكونوميكاسىن ءوركەندەتەدى. سول ارقىلى كاسىپكەرلىك داميدى, جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى. قازاقستان ءۇشىن 9 ەسە ۇلكەن بايتاق نارىق بازارى, ياعني 170 ميلليون ادامدى قۇرايتىن الىپ كەڭىستىككە جول اشىلادى.
ەكىنشىدەن, ءاربىر ەلدىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرى, ينتەگراتسيالىق بايلانىستارى, بارىس-كەلىسى كوبەيىپ, الىس-بەرىسى قارقىندى داميدى. بۇل وداقتىڭ گەوستراتەگيالىق جاعىنان دا ايرىقشا ماڭىزى زور. قازاقستاننىڭ ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تۇتىنۋ نارىقتارىنا شىعۋعا جانە قىتاي مەن ەۋرازيالىق وداقتىڭ قۋاتتى ەكونوميكالارى اراسىنداعى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتىن بۋىن بولۋىنا كەڭ مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇشىنشىدەن, ۇلتتىق ەكونوميكامىزدى كوتەرمەلەۋ ءۇشىن ءىرى, ۇساق دەگەن ماسەلە بولماۋى كەرەك, سوندىقتان دا, وندا بارلىق ماسەلەلەر جان-جاقتى تارازىعا سالىنىپ ەسكەرىلەدى. وسى تۇرعىدا مۇنداي مۇمكىندىكتەردى ءبىز جاڭا ەكونوميكالىق وداقتىڭ باعىت-باعدارىنان بايقاپ-كورىپ وتىرمىز.
تورتىنشىدەن, ءححى عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا وداقتىڭ الدىنداعى باستى ميسسياسى – ونىڭ اشىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق رەتىندە الەمنىڭ اسا ماڭىزدى ەكونوميكالىق ماكروايماعىنا اينالۋ. ول, سايىپ كەلگەندە, ەۋروپا مەن ازيانىڭ «ەكونوميكالىق التىن كوپىرى» بولاتىن ساپاعا قول جەتكىزۋ ارقىلى وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ.
بەسىنشىدەن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق وزىنە مۇشە ەلدەر اراسىندا الەۋمەتتىك, مادەني-گۋمانيتارلىق, اسىرەسە, وقۋ-ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتا تۇسۋگە دە يگى اسەرىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. بۇگىننىڭ وزىندە قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي اراسىندا جوعارى, ورتا جانە كاسىپتىك ءبىلىم تۋرالى ديپلومداردى ەشقانداي نوستريفيكاتسياسىز ءوزارا تانۋ تۋرالى كەلىسىم بەكىتىلىپ وتىر. سونداي-اق, ءۇش ەلدىڭ ازاماتتارىنا وداققا مۇشە كەز كەلگەن ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا تەڭدەي قۇقىق بەرىلگەن.
الەمدىك تاجىريبەدە ينتەگراتسيالانۋدىڭ كوپتەگەن فورمالارى بار. ال جوعارىدا اتالعان جايتتار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ولاردان ناقتىلى ايىرماشىلىقتارى بولاتىنىن ايعاقتايدى. وسى رەتتە الەمدىك ينتەگراتسيالانۋدىڭ ۇزدىك ءتاجىريبەلەرىن وزىمىزگە سايكەستەندىرىپ قولدانا ءبىلۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن مويىنداعان ابزال. ويتكەنى, سونىڭ ناتيجەسىندە وسىناۋ ەۋرازيالىق وداقتىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى مەن ارتىقشىلىقتارىن كورسەتە بىلەمىز. اسىرەسە, مۇندا ەۋروپالىق وداقتىڭ جىبەرگەن كەمشىلىكتەرىن قايتالاماۋ ماڭىزدى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋى وسىنداي جاڭا مۇمكىندىكتەر اشۋدان كورىنەدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق وزىنە مۇشە ەلدەردىڭ قاراپايىم تۇرعىندارىنا اۋىرتپالىق ەمەس, يگىلىك اكەلۋگە قىزمەت ەتەتىن بولادى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق وزگە ەلدەر ءۇشىن اشىق قۇرىلىم بولىپ تابىلادى. قازىردىڭ ءوزىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا ارمەنيا مەن قىرعىزستان قوسىلدى. بۇل وداقتىڭ ءومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ وتىر.
تاعى ءبىر ەسكەرە كەتەرلىك جايت, مۇنداي ماڭىزدى شەشىم مەن ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋىنىڭ ءوزى وسى يدەيانىڭ وتانى بولىپ وتىرعان قازاقستان جەرىندە, ونىڭ جاڭا ەلورداسى استانا قالاسىندا جۇزەگە اسۋى دا ادىلەتتىلىكتىڭ ءبىر كورىنىسى ىسپەتتى. استانا – ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان, بۇگىنگى زاماننىڭ ەڭ جاس ەلورداسى. وندا تاريحي ءمانى زور كوپتەگەن ساياسي شەشىمدەر مەن حالىقارالىق قۇجاتتار قابىلدانعان. اتاپ ايتقاندا, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرى, ەقىۇ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءجانە وزگە دە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ سامميتتەرى, ءداستۇرلى ەۋرازيالىق مەديافورۋمدار ءوتتى. استانا بولاشاقتا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ مەرەيلى مەكەنىنە اينالادى.
جەر شارىنىڭ ەڭ ءىرى تۇتىنۋشىلىق نارىقتارىنىڭ ءبىرى, ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى بولىپ سانالاتىن ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتىڭ قازىرگى جاعدايىنا ۇڭىلەر بولساق, جاڭا وداق قۇرىپ وتىرعان العاشقى ۇشتىكتىڭ ورتاسىندا جاقسى ۇنقاتىسۋ, ساليقالى تۇسىنىستىك, مامىلەلى كەلىسىم قالىپتاسقان. سونداي-اق, مۇنداي ۇردىستەر مەملەكەتتەر اراسىنداعى ەكىجاقتى قاتىناستار ارقىلى دا جالعاسىن تابۋدا. وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعى وداق مۇشەلەرىنە تەحنولوگيالىق تۇرعىدان كووپەراتسيالانۋىمىزعا جاڭا جول سىلتەپ وتىرعانداي. ارينە, بۇل كووپەراتسيالانۋ تەك شيكىزاتتىق باعىتتا عانا ەمەس, كۇردەلى تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدار جاساۋ باعىتىندا دا العا باساتىندىعى انىق.
بولاشاقتا الەمنىڭ العا قاراي قارىشتاپ ىلگەرىلەۋى ينتەگراتسيانىڭ دامۋ ۇردىسىمەن انىقتالارى انىق. كىمدە-كىم ىقپالداسۋدان تىس بولسا, وركەنيەت دامۋىنان شەت قالارى ءسوزسىز. بۇكىلالەمدىك قاۋىمداستىق بۇگىندە قازاقستاندى بەدەلدى ءارى عالامدىق ۇدەرىستەرگە ىقپال ەتە الاتىن مەملەكەت رەتىندە تانيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز – باسەكەلەستىككە قابىلەتتى, الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى مەرەيى ءۇستەم مەملەكەت. ەلباسىمىزدىڭ يدەياسىمەن ءومىرگە جولداما العان وسىناۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق – شىن مانىندەگى ححI عاسىردىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى مەگاجوباسى رەتىندە ءوزىنىڭ تاريحي قىزمەتىن تولىققاندى ورىندايتىنى داۋسىز.
باقتيار سمانوۆ,
ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى,
پروفەسسور.
