ەلباسى تۋرالى ادەبيەت قاتارى تولىقتى

كەشە استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا بەلگىلى پۋبليتسيست, قارىمدى قالامگەر جاناي وماروۆتىڭ «ۆرەميا, كوتوروە جيۆەت ۆ ناس» («وزەكتەن وتكىزىلگەن ۋاقىت») اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. سالتاناتتى شاراعا ەلىمىزگە تانىمال زيالى قاۋىم وكىلدەرى, رەسپۋبليكالىق باق جەتەكشىلەرى جانە اۆتوردىڭ ارىپتەستەرى قاتىستى. كەشتى «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جۇرگىزىپ وتىردى. كىتاپتا قالامگەردىڭ شيرەك عاسىردى قامتىعان ەڭبەكتەرى توپتاستىرىلعان. ياعني, 1990 جىلدان 2015 جىلعا دەيىنگى ۋاقىت ارالىعىندا مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانعان ماقالالارى مەن سۇحباتتارى, ءار جىلداردا جاساعان باياندامالارى, دەرەكتى فيلمدەرگە جازعان ستسەناريلەرى جانە ەستەلىك جازبالارى ەنگەن. تۋىندىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قالىپتاسۋىنا, سونداي-اق, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى قايراتكەرلىگى مەن رولىنە ارنالعانىن ايتا كەتەيىك. كىرىسپە سوزىندە ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جاناي وماروۆتىڭ ەڭبەك جولى, شىعارماشىلىعى جانە ادامگەرشىلىك قاسيەتىنە توق­تالدى. سونىمەن قاتار, ول قالام­گەر­دىڭ اكەسى سەيىتجان وماروۆ­تىڭ بەلگىلى جازۋشى, قازاق ادەبيە­تىندەگى شوقتىعى بيىك تۇلعا ەكەنىن ايتىپ, ەستەلىك دەرەكتەردى تىلگە تيەك ەتتى. ال جاڭا ەڭبەك جونىندە: «بۇل – ەلباسى تۋرالى ادەبيەتتى تولىقتىراتىن قوماقتى دۇنيە», – دەپ ءوز باعاسىن بەردى. وسىدان كەيىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى حالىقارالىق اق­پارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومان ۆاسيلەنكو ءسوز الدى. ول كىتاپ­تىڭ تاراۋلارىنا توقتالىپ, سونىڭ ىشىندە اۆتوردىڭ ءوز وتباسى­نا ارناعان بولىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ودان بولەك, كىتاپتاعى حالىق­ارالىق تاقىرىپتار جايىنداعى ماقالالاردىڭ وزەكتىلىگىن ايتقان شەشەن جاناي وماروۆتىڭ بەلگىلى جۋرناليست قانا ەمەس, بىلىكتى باسشى, وزىق ۇيىمداستىرۋشى ەكەنىن ەرەكشە ەسكە الدى. «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسشىسى الەكساندر تاراكوۆ تا اۆتوردىڭ ەڭبەكتەرى تۋرالى وڭ پىكىر ءبىلدىردى. اسىرەسە, جاناي وماروۆتىڭ سۇحباتتارى مەن تاۋەل­سىزدىك تۋرالى وي-تولعامدارى وقىر­مانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنىن ايتتى. سونداي-اق, ول قالامگەرمەن ارىپتەس بولعانىن, سول جىلداردى ومىرىندەگى جارقىن ءسات­تەردىڭ ءبىرى سانايتىنىن جەتكىزدى. «استانا اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى اياعان ساندىباي ەل­­باسى تۋرالى جاڭا ەڭبەكتىڭ في­لو­­سو­­فيا­سىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. – بۇل كىتاپ قازاق پۋبليتسيستي­كاسىنا قوسىلعان قۇندى جادىگەر­لەردىڭ ءبىرى. سەبەبى, تۋىندىنىڭ فيلوسوفيالىق مازمۇنى مەن كوتەرگەن تاقىرىبىنىڭ اۋقىمى ونىڭ ومىرشەڭدىگىن ايقىندايدى. «ۆرەميا, كوتوروە جيۆەت ۆ ناس» دەگەن اتاۋىنىڭ ءوزى كوپ جايتتان حابار بەرەدى. بۇل تۇرعىدا اۆتوردىڭ وي-پىكىرى قازاق كوسەمسوزىنىڭ حاس شەبەرى شەرحان اعا مۇرتازانىڭ تول­عامدارىمەن ۇندەسەتىنىن ايت­قىم كەلەدى, – دەدى اياعان وتەن ۇلى. سونىمەن بىرگە, ول كىتاپتىڭ جۋرناليستيكا سالاسىنداعى قۇندى ادەبيەتتەردىڭ ءبىرى بولاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ايتتى. بۇل تۋرالى اياعان ساندىباي: – قازىرگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاق جۋرناليستيكاسى تۋرالى ورىس ءتىلدى ادەبيەتتەر جەتىسپەيدى. جاكەڭنىڭ بۇل كىتابى سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرادى دەپ سەنەمىن, – دەدى. جاناي وماروۆتى جاڭا كى­تا­بىمەن قۇتتىقتاۋشىلاردىڭ اراسىندا بەلگىلى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ تە بولدى. ول كى­تاپ­تىڭ ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن اي­شىقتى باياندايتىن تاريحي تۋىندى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق, تەك اۆتوردىڭ جازبالارى ەمەس, ونداعى سۋرەتتەردىڭ دە سويلەپ تۇرعانىن قاپەرگە الدى. سولاردىڭ اراسىنان جاناي وماروۆتىڭ اكەسى سەيىتجان وماروۆپەن جانە تاعى بىرنەشە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن بالا كۇنىندە تۇسكەن سۋرەتىنىڭ تاريحىن بايانداپ بەردى. – كىتاپتىڭ «ۆرەميا ي پاميات» دەپ اتالاتىن سوڭعى تاراۋىندا جانايدىڭ بالا كۇنىندەگى سۋرەتى جاريالانعان. سونداي-اق, سۋرەتتە قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلكەن قايراتكەرى ەسماعامبەت اعا يسمايىلوۆ, باش­قۇرت ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءساي­في اعا قۇداش, سەيىتجان اعا وما­روۆ, جا­زۋشى قاسىم توعىزاقوۆ, جا­ناي­دىڭ اناسى جانە مەن بارمىن. ول كەز مەنىڭ ۇلكەن عىلىمعا ەندى اياق باسقان جاستىق شاعىم بولا­تىن. سۋرەتتىڭ تاريحىنا توقتالار بولسام, 1960 جىلى وقۋ ءبىتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە قالدىم. قازاق حال­قى­نىڭ اۋىز ادەبيەتى دەگەن ءپان بو­يىنشا ءدارىس وقىدىم. ءسويتىپ جۇرگەندە, 1962 جىلى ماسكەۋ­دەن ۋفادا وتەتىن «قوزى كور­پەش –  بايان سۇلۋ» جىرى جاي­ىندا بۇكىلوداقتىق سەسسياعا شا­قىر­تۋ كەلدى. جيىن جىردىڭ باش­قۇرت تىلىنەن ورىس تىلىنە اۋدا­رىلعان كىتابىنىڭ جارىق كور­گەنىنە 150 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى. وعان قازاق­ستاننان ءتورت ادام شاقىرتىلعان. ونىڭ بىرەۋى – مەن. الايدا, ۋفاعا بارعان كەزدە ەلدەن وزىمنەن باسقا ەشكىم كەلمەگەنىن ءبىلدىم. ءار بايانداماشىعا 15 مينۋت ۋاقىت بەرىلدى. سول جەردە قازاقستاننان جالعىز كەلگەنىمدى ايتىپ, ۇيىمداستىرۋشىلاردان تاعى 15 مينۋت قوسىپ بەرۋىن سۇ­رادىم. بۇل وتىنىشىمە وتىرعاندار دۋ كۇلكىمەن جاۋاپ بەردى. كەنەت زالدىڭ ورتاسىندا بىرەۋ ورنىنان تۇرىپ: «جولداستار, بۇل جاس قازاققا ۋاقىت بەرىڭىزدەر. مەن ءوتىنىپ سۇرايمىن», – دەدى. سويتسەم, ول ءسايفي قۇداش ەكەن. ول جەردە مەن تانىعان جوقپىن. باياندامامدى اياقتاپ, ورنىما وتىرعان كەزدە ءسايفي اعام قا­سى­ما كەلىپ, ءوزىن تانىستىردى. سول جەردە ول بەيىمبەت مايلينمەن «عاليا» مەدرەسەسىندە بىرگە وقى­عانىن, «ساداق» جۋرنالىن بىرگە شىعارعانىن, ءتىپتى ءسابيت مۇقا­نوۆقا ساباق بەرگەنىن ايتتى. ال ەكى جىلدان كەيىن ءسايفي اعا قازاقستانعا كەلدى. سول كەزدە سەيىت­جان اعانىڭ ۇيىندە بولعان قوناق­تان كەيىن ءبارىمىز ارنايى فوتو­ستۋدياعا بارىپ ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇسىپ ەدىك. جاناي ول كەزدە توعىز جاسار بالا. مىنا كىتاپتا جاريا­لانعان سۋرەت سول ءراسىم», – دەپ, وتكەن كۇننىڭ ءبىر ۇزىك سىرىن ايتىپ بەردى. تاعى بىرقاتار ارىپتەستەرى جاناي وماروۆتىڭ جاڭا تۋىن­دىسى تۋرالى پىكىر ءبىلدىرىپ, وعان شىعارماشىلىق تابىس تىلەدى. قۇتتىقتاۋشىلار كەزىندە پرەزي­دەنت­تىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى, «قا­زاقستان» تەلەراديو كورپورا­تسياسىنىڭ, ودان سوڭ «كازاح­ستان­سكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ باسشىسى سىندى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقارعان ءپۋبليتسيستىڭ بۇگىندە «نۇر مەديا» حولدينگىنىڭ جەتەكشىلىگىندە دە بىلىكتىلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ وتىرعانىن ايتتى. شارا سوڭىندا بەلگىلى جازۋشى نۇرعوجا وراز بەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جاساپ, قالامگەرگە اق باتالارىن بەردى. ەلامان قوڭىر, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سوۆەتبەك ماعزۇموۆ.