مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار رىنوگىنداعى توقىراۋ
دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق ورتالىق بانكتەر اقش-تىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىن ساتا باستادى, دەيدى Vestifinance.ru سايتى The Wall Street Journal باسىلىمىنداعى دەرەكتەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ.
Deutche Bank-ءتىڭ حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى باس ەكونوميسى تورستەن سلوك ۇستىمىزدەگى جىلعى ماۋسىم ايىندا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيا رىنوگىنان كاپيتالداردىڭ ساتىلۋى بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمگە جەتتى, دەپ اتاپ كورسەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 12 ايدىڭ ىشىندە تازا قارجىنىڭ سىرتقا كەتۋى 123 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. اقش-تىڭ قارىزدارىن ساتىپ الۋشى نەگىزگى ينۆەستورلار بولىپ تابىلاتىن قىتاي, رەسەي, برازيليا جانە تايۆان مەملەكەتتەرى تاراپىنان وبليگاتسيالاردى ساتۋ كولەمى ۇلعايعان. بۇنىڭ باستى سەبەبى, وسى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىندا ورىن العان قيىندىقتار بولىپ وتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل كۇردەلى قيىندىقتار ەندى اقش ەكونوميكاسىنا اۋىساتىن بولادى.
«الەمدەگى ورتالىق بانكتەر تاراپىنان سوڭعى ون جىل بويى اقش-تىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋ ۇدەرىسى بۇل بانكتەردىڭ تابىسىنا كەرى اسەر ەتتى. ەندى وبليگاتسيالاردان قۇتىلۋ ارقىلى كەرى ۇدەرىس ورىن الۋدا», دەيدى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بۇرىنعى ەكونوميسى ستەفەن يەن. وسى ورايدا, تەك وتكەن جىلى عانا ورتالىق بانكتەر 27 ميلليارد دوللار تۇراتىن اقش-تىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىن ساتىپ العانىن ەسكەرتە كەتكەن ءجون.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى ءبىر جىل مەرزىم ىشىندە رەسەي ءوزىنىڭ اقش مەملەكەتتىك وبليگاتسياسىنا سالعان قارجىسىن 32,8 ميلليارد دوللارعا ازايتقان. وسى مەرزىمدە تايۆان 6,8 ميلليارد دوللار تۇراتىن اقش-تىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىنان قۇتىلعان. دامىعان ەلدەر دە ءوز بيۋدجەتتەرىنىڭ شىعىنىن تولتىرۋ ماقساتىندا اقش قارىزدارىنان قۇتىلۋعا تىرىسۋدا. ماسەلەن, نورۆەگيا سوڭعى ۋاقىتتا 18,3 ميلليارد دوللار كولەمىندەگى اقش مەملەكەتتىك وبليگاتسياسىن ساتقان. تەك سوڭعى ەكى اپتا ىشىندە قىتاي ۆاليۋتا رىنوگىنداعى تۇراقسىزدىقتى توقتاتۋ ماقساتىندا 100 ميلليارد دوللار كولەمىندەگى اقش مەملەكەتتىك وبليگاتسياسىن ساتتى. ۇستىمىزدەگى جىلعى شىلدە ايىندا جالپى كولەمى 143 ميلليارد دوللار بولاتىن اقش مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارى 3 اي ىشىندە بەلگيا ارقىلى ساتىلعان. اقش-تىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىنان قۇتىلۋ ۇدەرىسى ودان ءارى جالعاسۋدا. ماماندار تاراپىنان كەلتىرىلگەن سوڭعى دەرەك بويىنشا, بۇگىندە قىتاي اقش-تىڭ 1,48 تريلليون دوللار كولەمىندەگى مەملەكەتتىك قارىزىن باقىلاپ وتىرعان كورىنەدى.
كانتسلەردىڭ ساياساتىنا قارسى
تيۋرينگيا ەرفۋرتە اتتى نەمىس جەرىنىڭ ورتالىعىندا «گەرمانيا ءۇشىن بالاما» قوزعالىسىنىڭ 8 مىڭنان استام جاقتاۋشىسى كوشەگە شىقتى. شەرۋشىلەر گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتىپ, بوسقىندار ماسەلەسىندە ۆەنگريا مەملەكەتى بيلىگىنىڭ قولدانىپ وتىرعان شارالارىن قولدايتىندىقتارىن مالىمدەدى.
Spiegel باسىلىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ميتينگىگە قاتىسۋشىلار فرگ كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ زاڭسىز ميگرانتتار ماسەلەسىندەگى ساياساتىنا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىق ءبىلدىرىپ, ەلدىڭ شەكاراسىنداعى ميگراتسيالىق باقىلاۋ ماسەلەسىن كۇشەيتۋدى تالاپ ەتتى. سونىمەن بىرگە, دەمونسترانتتار سيريادان اعىلعان بوسقىنداردى توقتاتۋ ءۇشىن شەكارانى بەكىتۋ شارالارىن قولعا العان ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور ورباننىڭ قادامدارىن قولدايتىندىقتارىن اشىق مالىمدەدى.
سوڭعى ۋاقىتتا گەرمانيانىڭ شىعىسىندا ورنالاسقان قالالاردا «ەۋروپا پاتريوتتارى باتىستى يسلامداندىرۋعا قارسى», «گەرمانيا ءۇشىن بالاما» جانە باسقا قوزعالىستاردىڭ جاقتاۋشىلارى ۇيىمداستىرعان ميتينگىلەر بەلەڭ الدى. كوشەگە شىققان دەمونسترانتتاردىڭ باستى تالابى – تاياۋ شىعىستان اعىلعان بوسقىندار تاسقىنىن توقتاتۋ. ولار بۇل رەتتە گەرمانيا بيلىگى ۇستانىپ وتىرعان ساياساتتى قاتتى سىنعا الۋدا. ەسكە سالا كەتەتىن بولساق, ەۋروپالىق وداقتاعى بوسقىندار پروبلەماسى كۇننەن-كۇنگە ۋشىعىپ بارادى. سوڭعى ۋاقىتتا تەك جەرورتا تەڭىزى ارقىلى عانا ەۋروپاعا 220 مىڭنان استام زاڭسىز ميگرانتتار كەلگەن. ال وسى ۋاقىتتا تەڭىزدە بولعان اپاتتاردان 2 مىڭنان استام بوسقىن قازا تاپتى. كەيبىر ساراپشىلار ەۋروپالىق وداق تاراپىنان قولدانىلىپ وتىرعان بوسقىنداردى كۆوتا ارقىلى ءبولۋ ساياساتى تەك يتاليا, فرانتسيا, گەرمانيا سياقتى مەملەكەتتەردى قورعاۋ ءۇشىن عانا جاسالىپ وتىرعان ءتيىمسىز شارا دەپ ەسەپتەيدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ەۋروپاعا اعىلعان بوسقىندار تاسقىنى ءالى شىرقاۋ شەگىنە جەتكەن جوق. جالپى العاندا, جاقىن ارادا ەۋروپالىق وداققا 850 مىڭنان استام بوسقىندار قونىس اۋدارماق. سوندىقتان, بۇل كەلەلى پروبلەمانى تۇبەگەيلى شەشۋدىڭ كەشەندى شارالارى كۇن تارتىبىنە قويىلۋى كەرەك.
برازيليانى وقشاۋ قالدىردى
ترانستىنىقمۇحيتتىق سەرىكتەستىك (تتس) ايماقتىق بىرلەستىگىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى برازيليا ميللياردتاعان دوللار شىعىن شەگۋى مۇمكىن. ساراپشىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, وسى ايماقتىق بىرلەستىكتىڭ قۇرىلۋى برازيليانىڭ ەكسپورتتىق جانە وندىرىستىك مۇمكىندىكتەرىن شەكتەيدى.
ترانستىنىقمۇحيتتىق سەرىكتەستىك قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە وتكەن اپتادا قول جەتكىزىلدى. بۇل ايماقتىق بىرلەستىك ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرىندە ەركىن ساۋدا ءوڭىرىن قۇرماق. تىنىقمۇحيتتىق مەملەكەتتەرگە الەمدىك ەكونوميكانىڭ 40 پايىزى جانە الەمدىك ساۋدانىڭ ۇشتەن ءبىرى تيەسىلى. تتس ايماقتىق بىرلەستىگىنە سولتۇستىك امەريكادان اقش, كانادا, مەكسيكا, وڭتۇستىك امەريكادان پەرۋ, چيلي, ازيادان جاپونيا, مالايزيا, برۋنەي, سينگاپۋر, ۆەتنام مەملەكەتتەرى, سونىمەن بىرگە, اۆستراليا جانە جاڭا زەلانديا مۇشە بولدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, بۇل بىرلەستىك برازيليانى امەريكالىق كونتينەنتتە وقشاۋ قالدىرىپ وتىر.
«تتس ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى بۇكىل كونتينەنت بويىنشا جەكە قالدىرماق. برازيليا وسى ۋاقىتقا دەيىن ءارتۇرلى وڭىرلىك جانە ەكىجاقتى ينتەگراتسيالىق باستامالارعا قوسىلىپ, دەربەستىك تانىتىپ كەلىپ ەدى. ەندى تتس امەريكالىق كونتينەنتتە برازيليانى ادەيى وقشاۋلاندىرىپ وتىرعان سياقتى», دەيدى برازيليالىق ەكونوميكالىق قولدانبالى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى فلاۆيۋ كارنەيرۋ. تتس ايماقتىق بىرلەستىگىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى برازيليا وسى بىرلەستىككە كىرەتىن 12 مەملەكەتتىڭ رىنوگىنداعى كۆوتاسىنان ايىرىلادى. OGlobo پورتالىنىڭ دەرەگى بويىنشا قازىر برازيليانىڭ تتس-كە كىرەتىن ەلدەرگە شىعاراتىن ەكسپورتى جىلىنا 31 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. وڭىرلىك بىرلەستىكتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ەندى بۇل كورسەتكىش كۇرت تومەندەيدى.
جۇمىسسىزدىق وتە جوعارى
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ جارىققا شىققان جاڭا بايانداماسىندا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 2008 جىلعى داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭىنەن دە قيىنداپ بارا جاتقاندىعى اتاپ كورسەتىلگەن.
2014 جىلى جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 13 پايىزدى قۇراعان. جۇمىسسىز قالعان ءاربىر ءۇشىنشى جاس ادام ءبىر جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىزدەۋدە. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ قىزمەتكەرى ازيتا بەرار-اۆادتىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپالىق وداقتىڭ كەيبىر ەلدەرىندەگى جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى داعدارىس كەزەڭىندەگى ەڭ جوعارى دەڭگەيدەن 1,4 پايىزعا تومەندەگەن. الايدا, 2014 جىلى بىرقاتار ەۋروپالىق مەملەكەتتەردەگى جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 20 پايىزدان اسىپ كەتكەن. ءتىپتى, كەيبىر مەملەكەتتەردە جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 50 پايىزعا دەيىن جەتتى. بايانداما اۆتورلارىنىڭ ايتۋى بويىنشا, 2015 جىلى دا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر.
اڭداردى زاڭسىز اتىپ ولتىرگەن
زيمبابۆە ۇلتتىق پاركىندە ءومىر سۇرەتىن 14 ءپىل براكونەرلەردىڭ قۇربانى بولدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا شىعىس افريكاداعى پىلدەر ءجيى-ءجيى براكونەرلەردىڭ شابۋىلىنا ۇشىراۋدا. كەدەيشىلىكتەن تارىققان جەرگىلىكتى تۇرعىندار پىلدەردى زاڭسىز ءولتىرىپ, ولاردىڭ ازۋ تىستەرىن ساتۋدى كاسىپكە اينالدىرۋدا. سوڭعى ۋاقىتتا پىلدەردىڭ ازۋ تىستەرى قىتايدا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر.
«اسسوشيەيتەد پرەسس» اگەنتتىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە, زيمبابۆەنىڭ ماتۋسادونا ۇلتتىق پاركىندەگى 3 ءپىل, حۆانگە پاركىندەگى 11 ءپىل تسيانيدپەن ۋلانىپ ولتىرىلگەن. پارك قىزمەتكەرى كەرولاين ۆاشايۋ مويونىڭ ايتۋىنشا, پىلدەر تسيانيد ۋى قوسىلعان اپەلسيندەردى جەگەننەن كەيىن ءولىپ قالىپتى. سودان كەيىن براكونەرلەر 6 ءپىلدىڭ ازۋ تىستەرىن قاعىپ العان.
سونىمەن بىرگە, شىلدە ايىندا زيمبابۆەنىڭ حۆانگە اتتى ۇلتتىق پاركى اۋماعىندا اقش-تان كەلگەن ءتىس دارىگەرى ۋولتەر پالمەر وسى ۇلتتىق پاركتە ءومىر سۇرەتىن سەسيل اتتى ارىستاندى اتىپ ولتىرگەن. بۇل ارىستان پارك قىزمەتكەرلەرىنە, سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك جەلىدە كەڭىنەن ءمالىم. سەسيل اتتى ارىستاندى زيمبابۆە ەلىندە ساياحات جاساۋمەن اينالىساتىن بىرقاتار جارناما كومپانيالارى وزدەرىنىڭ جارمالارىنا تۇسىرگەن.
زيمبابۆە مەملەكەتىنىڭ بيلىگى سەسيل اتتى ارىستاننىڭ زاڭسىز اتىپ ولتىرگەندىگىن مالىمدەپ, پالمەرگە قارسى قىلمىستىق ءىس قوزعاعان بولاتىن. الايدا, امەريكالىق ءتىس دارىگەرى ۋولتەر پالمەر اقش-قا بارىپ بوي تاسالاعان. وسى وقيعا ءمالىم بولعاننان كەيىن, پالمەر امەريكالىقتار تاراپىنان قاتتى سىنعا الىندى. ول ءوزىنىڭ ءتىس ەمدەيتىن ءوفيسىن جاۋىپ, بوي تاسالاۋعا ءماجبۇر بولدى. جاقىندا 230 مىڭ ادام قول قويعان امەريكالىقتاردىڭ اشىق حاتى جاريالانىپ, اق ۇيدەن پالمەردى زيمبابۆە مەملەكەتىنە بەرۋدى تالاپ ەتتى.
توپتامانى دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
