كەشە ەلوردادا «جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى, يننوۆاتسيالار جانە بىلىكتى ىقپال ەتۋ – تابىستى مەكتەپكە باستار قادام» دەگەن تاقىرىپتا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق تامىز كەڭەسى بولىپ ءوتتى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ قاتىستى.
پلەنارلىق وتىرىستا الدىمەن ءسوز العان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ ەلباسى ۇسىنعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات باسەكەگە قابىلەتتى ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەتىندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. بۇگىنگى تاڭدا ادامي كاپيتالدى دايارلاۋ ءبىلىم بەرۋ ارقىلى شيكىزاتقا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋعا, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا وزىندىك ىقپال بەرەتىن بولادى. الايدا, مينيستر ءبىلىم بەرۋ پراكتيكالىق قولدانىسقا ەمەس, تەورياعا نەگىزدەلەتىنىن باسا ايتتى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن. سوندىقتان دا جاڭا ءبىلىم بەرۋ مودەلى وقۋشىلاردىڭ جاعدايدى باعالاۋعا جانە سارالاۋعا, سونداي-اق فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
بۇل رەتتە كورەيا, جاپونيا, فينليانديا سياقتى ەلدەردىڭ ادامي رەسۋرستارىنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىگى وسىنداي جولمەن كەلەتىندىگىنە نازار اۋدارتىلدى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, مەكتەپكە دەيىنگى دايىندىق 1-سىنىپقا الماستىرىلىپ, «1+11» قۇرىلىمى نەگىزىندە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشىرىلەتىن بولادى. بيىلدان باستاپ قاناتقاقتى جوبا 30-عا تارتا مەكتەپتە بەيىندەلۋدەن وتەتىنى بەلگىلى بولدى. جانە دە نيم تاجىريبەسى 30 قاناتقاقتى مەكتەپتە باستالارى دا اتالماي قالمادى. بۇدان وزگە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ بىرتىندەپ ەنگىزىلگەنىمەن, باسىمدىق ءبارىبىر مەملەكەتتىك تىلگە بەرىلەرىن اتاپ كەتكەن ءجون.
ودان كەيىن ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بىرعانىم ءايتىموۆا ءبىلىم سالاسى بويىنشا كوپتەگەن زاڭدىق قۇجاتتاردىڭ قابىلدانعانىن سانامالاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى بايقوڭىر قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قازاقستاندىق تاراپقا بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسىن ايتقاندا سەناتور ءوزى وسى سالانىڭ ءمينيسترى بولىپ تۇرعان كەزدە ۋاقىتتىڭ قىسقالىعىنا وراي ونى شەشۋدىڭ مۇمكىندىگى بولماعاندىعىن دا تىلگە تيەك ەتە كەتتى. ب.ءايتىموۆا ءسوز رەتى كەلگەندە 12 جىلدىق ءبىلىم الۋدىڭ ارتىقشىلىعىن ايتا كەلىپ, وقۋشىنىڭ 8 نەمەسە 9-سىنىپتان باستاپ جۇمىسكەر نەمەسە ارنايى تەحنيكالىق قىزمەتكەر بولعىسى كەلسە, وعان تەحنيكالىق ۋچيليششەلەرگە بارۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سونىمەن قاتار, دەپۋتات وقىعىسى كەلەتىندەر ءۇشىن مەملەكەتتىك جيناقتاۋشى جۇيەنىڭ قۇرىلعانى وتە ورىندى ەكەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتە كەتتى.
ال ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قازاق ءتىلىن ءۇزىلىسسىز وقىتۋدىڭ جاڭا مودەلى تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان بەلگىلى ۇستاز بالزيا ورازباەۆا قازاقتىڭ باي سوزدىك قۇرامىن ساقتاۋ ارقىلى ءبىز جالپى ەلدىك قاسيەتىمىزدى, پاراساتتى ويىمىزدى, بۇگىنگى تولەرانتتى كەلبەتىمىزدى, كوپ ىشىنەن توپ جارىپ شىعار باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم مەن بىلىگىمىزدى ساقتايمىز ءارى دامىتامىز دەگەندى باسا ايتتى. «ۇستاز – ۇلت ويىنىڭ دىڭگەگى. ۇستازعا دەگەن قۇرمەت – قازاق ەلىنىڭ رۋحانياتىنا دەگەن قۇرمەت. ۇستازدىڭ تۇلعالى قابىلەتى مەن قاسيەتىنە حالىق تا, قوعام دا ەرەكشە سەنىم ارتىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر. قازىرگى ۇستاز سىپايى تاربيەشى, ءبىلىمدى مۇعالىم, مەيىرىمدى انا, قامقور اكە جانە سىرلاس جەتەكشى», دەدى شەشەن. دەڭگەيىنە قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ بارىسىن دا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى, مەكتەپتىڭ ءتىلى بولا الماعان ءتىل, مەملەكەتتىڭ ءتىلى دە بولا المايدى (قاراپايىم دەڭگەي); وقىتۋ وقۋلىقتان ومىرگە قاراي ەمەس, ومىردەن وقۋلىققا قاراي جۇرەدى (نەگىزگى دەڭگەي); مۇعالىم از ۇيرەتسىن, وقۋشى كوپ ۇيرەنسىن (ورتا دەڭگەي); مادەنيەتتى ءتىل عانا مارتەبەلى (ورتادان جوعارى دەڭگەي). بۇل دەڭگەي 10-11 سىنىپتاردى قامتۋى ءتيىس.
وقۋشى مەكتەپتەگى ءومىرىنىڭ 17 مىڭ ساعاتىن سىنىپتا وتكىزەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ولاردىڭ وسى ۋاقىت ارالىعىندا 40-قا تارتا مۇعالىمنىڭ الدىنان وتەتىندىگىنە نازار اۋدارتا كەتتى. سوندىقتان دا ۇستازدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ – ۋاقىت تالابى. جاپونيا پەداگوگتاردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋ ءۇشىن جانە مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن 50 جىل جۇمساسا, فينليانديا بۇعان 30 جىل جىبەرىپتى. ال ازيا ەلدەرى ەكى ونجىلدىقتا مەكتەپتەردى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن. ولاي بولسا الەمدەگى وزىق تاجىريبە مەن ءبىلىم سالاسىنداعى قالىپتى كوزقاراستى وزگەرتۋ ارقىلى قازاقستان دا وسىنداي ناتيجەگە جەتە الادى.
سونداي-اق, پەداگوگتار تۋراسىندا ءسوز قوزعاعاندا تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى داريا قوجامجاروۆا الەمدە 4 مىڭنان اسا ماماندىق بار دەپ سانالادى, بىراق قانداي قوعام, قانداي زاماناۋي وزگەرىستەر بولماسىن ءبىلىم سالاسىندا مۇعالىم شەشۋشى تۇلعا بولىپ قالا بەرەتىنى داۋسىز دەگەندى باسا ايتتى. «ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ەلدەرىنىڭ ستاندارتتارىنىڭ نەگىزىندە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جاڭارتۋ ارقىلى جاڭا باعىتتاعى مۇعالىمدى دايارلاۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تابىلىپ وتىر», دەدى داريا پەرنەشقىزى. قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماقساتى تۋرالى ءسوز قوزعاعان شەشەن ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتى, پەداگوگيكالىق, يننوۆاتسيالىق قۇزىرەتتىلىكتىڭ بارلىق قۇرالدارىن مەڭگەرگەن, ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋگە تالپىنعان, رۋحاني دامىعان, تولىققان, شىعارماشىلىق جاڭا فورماتسياداعى ۇستازداردى دايارلاۋ ەكەندىگىنە باسا نازار اۋدارتتى. سوندىقتان دا پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا قابىلداعان كەزدە شىعارماشىلىق ەمتيحان العان ورىندى. ءسوز رەتى كەلگەندە رەكتور پەداگوگيكا سالاسىنداعى بىرقاتار قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ شەتەلدىك ءبىلىم وردالارىمەن ارىپتەستىك قاتىناستار ورناتقاندىعى, ولاردىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى جەرگىلىكتى ورتاعا قاراي وڭتايلاندىرىلىپ جاتقانى دا تىلگە تيەك ەتىلە كەتتى.
قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى راۋان كەنجەحان ۇلى ءوز كەزەگىندە وبلىستىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىنە كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2014 جىلدان بەرى ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەر ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىمىن تاۋىپتى. ال اپاتتى جاعدايداعى 34 مەكتەپتىڭ 22-ءسى قايتا سالىنسا, قالعان 12-ءسى 2017 جىلعا دەيىن جاڭارادى دەپ كۇتىلۋدە ەكەن. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 19 مەكتەپ جانە 3 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى وڭىردە «بالاپان» باعدارلاماسى بويىنشا مەكتەپكە دەيىنگى بالالاردى قامتۋ 100 پايىزعا ورىندالادى دەگەن جوسپار دا جوق ەمەس.
ال اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى ولەگ پروكوپەۆ ءوندىرىستى جوعارى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدە دۋالدى ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزى باسىم ەكەندىگىن ەرەكشە اتادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, پاۆلودار وبلىسىندا مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, حيميا ءوندىرىسى جانە وزگە دە سالالاردى قامتيتىن 50-گە تارتا ءىرى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. اقسۋ زاۋىتىنىڭ جىلىنا 1 ميلليون توننا فەرروقورىتپا شىعاراتىنىن العا تارتقان زاۋىت ديرەكتورى ونىڭ بىلىكتى تەحنيكالىق كادرلارسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەستىگى تۇرعىسىنداعى ويىن دا ورتاعا سالدى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, اتالعان زاۋىت 150-گە تارتا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعاندىعى.
وتىرىستا قورىتىندى ءسوز سويلەگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن وسى سالاعا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوپ كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتقاندىعىن ورتاعا سالدى. اسىرەسە «100 ناقتى قادام» – ۇلتتىق جوسپارىن, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جانە «نۇرلى جول» باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا, سونداي-اق 30 باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنۋدە پرەزيدەنت ءبىلىم مەن عىلىمدى پايدالانىپ, باسەكەلەستىككە ساي مامانداردى دايارلاۋ جونىندە ءبىلىم سالاسىنا ناقتى تاپسىرمالار بەرگەندىگىمەن ءبولىستى. وسى رەتتە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مينيسترلىك پەن جەرگىلىكتى بيلىك اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ ناشارلاپ كەتكەندىگىنە دە نازار اۋدارتتى. ال ناتيجە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەندە عانا جۇزەگە اسارىن العا تارتتى. ءبىلىم بەرۋدىڭ ىرگەتاسى مەكتەپ بولىپ تابىلاتىنىن ەرەكشە اتاعان بەردىبەك ساپارباەۆ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا 1200 مەكتەپ پەن 450 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە سالىنعاندىعىنان حاباردار ەتە كەتتى. بۇل سالىنعان عيماراتتاردىڭ بارلىعى دا حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرە الادى. ەندىگى ماسەلە بالاباقشادان باستاپ, مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورنى اراسىنداعى كەشەندى ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرا ءبىلۋ. سونىمەن بىرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ, اسىرەسە, پەداگوگتاردىڭ مەكتەپ ومىرىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك جاساۋى ورىندى. سوندا عانا ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە بولادى. مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتى دۇرىس پايدالانۋ دەڭگەيىنىڭ 25 پايىزدان اسپاي وتىرعاندىعىنا قىنجىلىس بىلدىرگەن بەردىبەك ساپارباەۆ ونىڭ الماتى وبلىسىندا 10 پايىزدى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 14, ال اتىراۋ وبلىسىندا 16 پايىزدى عانا قۇراپ وتىرعاندىعىنا ەكپىن بەرە مالىمدەدى. مۇنىڭ بارلىعى بالالاردىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىققا, وزىنە ءوزى قول سالۋىنا جانە ءجابىر كورسەتۋگە اپاراتىن توتە جول بولعاندىقتان, ونىڭ الدىن الۋ بالالاردى بوس قالدىرماۋعا بايلانىستى بولماق. قازاق قىزدارىنىڭ توبەلەسىن, ولاردىڭ ءوز وزىنە قول سالۋى بۇرىن-سوندى بولماعاندىعىن العا تارتقان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ونى سوڭعى كەزدەگى تاربيەنىڭ ناشارلاۋىمەن ءتۇسىندىردى. سوندىقتان دا اتا-انالار مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, ارنايى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن قوعامدىق ۇيىمدار اراسىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. زالدا وتىرعان ۇستازدار قاۋىمىنا قاراتىپ بەردىبەك ماشبەك ۇلى بىلاي دەدى: «ماڭگىلىك ەل بولۋىمىز, بولاشاعىمىزدىڭ بىردەن ءبىر تىرەگى تاربيەگە, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى ساقتاپ, وتانىمىزدى سۇيۋگە بايلانىستى. وسىنى جۇزەگە اسىرۋ سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا».
جالپى, ەكى كۇنگە سوزىلعان تالقىلاۋ «جوعارى ءبىلىمنىڭ الەمدىك جانە ەۋروپالىق ترەندتەر جاعدايىنداعى پەرسپەكتيۆالارى مەن جاڭا مىندەتتەرى»; «تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ»; «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ادامگەرشىلىك-رۋحاني ءبىلىم – مەكتەپتى جاڭعىرتۋ نەگىزى»; «جان باسىنا قارجىلاندىرۋ: پروبلەمالارى مەن پەرسپەكتيۆالارى» جانە «باستاۋىش ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋدا اپروباتسيا ءرولى», «ديالوگ الاڭى» اتتى پانەلدىك سەسسيالار جۇمىسىندا جالعاسىن تاپتى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
كەشە ەلوردادا «جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى, يننوۆاتسيالار جانە بىلىكتى ىقپال ەتۋ – تابىستى مەكتەپكە باستار قادام» دەگەن تاقىرىپتا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق تامىز كەڭەسى بولىپ ءوتتى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ قاتىستى.
پلەنارلىق وتىرىستا الدىمەن ءسوز العان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ ەلباسى ۇسىنعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات باسەكەگە قابىلەتتى ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەتىندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. بۇگىنگى تاڭدا ادامي كاپيتالدى دايارلاۋ ءبىلىم بەرۋ ارقىلى شيكىزاتقا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋعا, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا وزىندىك ىقپال بەرەتىن بولادى. الايدا, مينيستر ءبىلىم بەرۋ پراكتيكالىق قولدانىسقا ەمەس, تەورياعا نەگىزدەلەتىنىن باسا ايتتى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن. سوندىقتان دا جاڭا ءبىلىم بەرۋ مودەلى وقۋشىلاردىڭ جاعدايدى باعالاۋعا جانە سارالاۋعا, سونداي-اق فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
بۇل رەتتە كورەيا, جاپونيا, فينليانديا سياقتى ەلدەردىڭ ادامي رەسۋرستارىنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىگى وسىنداي جولمەن كەلەتىندىگىنە نازار اۋدارتىلدى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, مەكتەپكە دەيىنگى دايىندىق 1-سىنىپقا الماستىرىلىپ, «1+11» قۇرىلىمى نەگىزىندە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشىرىلەتىن بولادى. بيىلدان باستاپ قاناتقاقتى جوبا 30-عا تارتا مەكتەپتە بەيىندەلۋدەن وتەتىنى بەلگىلى بولدى. جانە دە نيم تاجىريبەسى 30 قاناتقاقتى مەكتەپتە باستالارى دا اتالماي قالمادى. بۇدان وزگە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ بىرتىندەپ ەنگىزىلگەنىمەن, باسىمدىق ءبارىبىر مەملەكەتتىك تىلگە بەرىلەرىن اتاپ كەتكەن ءجون.
ودان كەيىن ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بىرعانىم ءايتىموۆا ءبىلىم سالاسى بويىنشا كوپتەگەن زاڭدىق قۇجاتتاردىڭ قابىلدانعانىن سانامالاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى بايقوڭىر قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قازاقستاندىق تاراپقا بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسىن ايتقاندا سەناتور ءوزى وسى سالانىڭ ءمينيسترى بولىپ تۇرعان كەزدە ۋاقىتتىڭ قىسقالىعىنا وراي ونى شەشۋدىڭ مۇمكىندىگى بولماعاندىعىن دا تىلگە تيەك ەتە كەتتى. ب.ءايتىموۆا ءسوز رەتى كەلگەندە 12 جىلدىق ءبىلىم الۋدىڭ ارتىقشىلىعىن ايتا كەلىپ, وقۋشىنىڭ 8 نەمەسە 9-سىنىپتان باستاپ جۇمىسكەر نەمەسە ارنايى تەحنيكالىق قىزمەتكەر بولعىسى كەلسە, وعان تەحنيكالىق ۋچيليششەلەرگە بارۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سونىمەن قاتار, دەپۋتات وقىعىسى كەلەتىندەر ءۇشىن مەملەكەتتىك جيناقتاۋشى جۇيەنىڭ قۇرىلعانى وتە ورىندى ەكەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتە كەتتى.
ال ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قازاق ءتىلىن ءۇزىلىسسىز وقىتۋدىڭ جاڭا مودەلى تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان بەلگىلى ۇستاز بالزيا ورازباەۆا قازاقتىڭ باي سوزدىك قۇرامىن ساقتاۋ ارقىلى ءبىز جالپى ەلدىك قاسيەتىمىزدى, پاراساتتى ويىمىزدى, بۇگىنگى تولەرانتتى كەلبەتىمىزدى, كوپ ىشىنەن توپ جارىپ شىعار باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم مەن بىلىگىمىزدى ساقتايمىز ءارى دامىتامىز دەگەندى باسا ايتتى. «ۇستاز – ۇلت ويىنىڭ دىڭگەگى. ۇستازعا دەگەن قۇرمەت – قازاق ەلىنىڭ رۋحانياتىنا دەگەن قۇرمەت. ۇستازدىڭ تۇلعالى قابىلەتى مەن قاسيەتىنە حالىق تا, قوعام دا ەرەكشە سەنىم ارتىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر. قازىرگى ۇستاز سىپايى تاربيەشى, ءبىلىمدى مۇعالىم, مەيىرىمدى انا, قامقور اكە جانە سىرلاس جەتەكشى», دەدى شەشەن. دەڭگەيىنە قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ بارىسىن دا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى, مەكتەپتىڭ ءتىلى بولا الماعان ءتىل, مەملەكەتتىڭ ءتىلى دە بولا المايدى (قاراپايىم دەڭگەي); وقىتۋ وقۋلىقتان ومىرگە قاراي ەمەس, ومىردەن وقۋلىققا قاراي جۇرەدى (نەگىزگى دەڭگەي); مۇعالىم از ۇيرەتسىن, وقۋشى كوپ ۇيرەنسىن (ورتا دەڭگەي); مادەنيەتتى ءتىل عانا مارتەبەلى (ورتادان جوعارى دەڭگەي). بۇل دەڭگەي 10-11 سىنىپتاردى قامتۋى ءتيىس.
وقۋشى مەكتەپتەگى ءومىرىنىڭ 17 مىڭ ساعاتىن سىنىپتا وتكىزەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ولاردىڭ وسى ۋاقىت ارالىعىندا 40-قا تارتا مۇعالىمنىڭ الدىنان وتەتىندىگىنە نازار اۋدارتا كەتتى. سوندىقتان دا ۇستازدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ – ۋاقىت تالابى. جاپونيا پەداگوگتاردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋ ءۇشىن جانە مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن 50 جىل جۇمساسا, فينليانديا بۇعان 30 جىل جىبەرىپتى. ال ازيا ەلدەرى ەكى ونجىلدىقتا مەكتەپتەردى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن. ولاي بولسا الەمدەگى وزىق تاجىريبە مەن ءبىلىم سالاسىنداعى قالىپتى كوزقاراستى وزگەرتۋ ارقىلى قازاقستان دا وسىنداي ناتيجەگە جەتە الادى.
سونداي-اق, پەداگوگتار تۋراسىندا ءسوز قوزعاعاندا تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى داريا قوجامجاروۆا الەمدە 4 مىڭنان اسا ماماندىق بار دەپ سانالادى, بىراق قانداي قوعام, قانداي زاماناۋي وزگەرىستەر بولماسىن ءبىلىم سالاسىندا مۇعالىم شەشۋشى تۇلعا بولىپ قالا بەرەتىنى داۋسىز دەگەندى باسا ايتتى. «ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ەلدەرىنىڭ ستاندارتتارىنىڭ نەگىزىندە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جاڭارتۋ ارقىلى جاڭا باعىتتاعى مۇعالىمدى دايارلاۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تابىلىپ وتىر», دەدى داريا پەرنەشقىزى. قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماقساتى تۋرالى ءسوز قوزعاعان شەشەن ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتى, پەداگوگيكالىق, يننوۆاتسيالىق قۇزىرەتتىلىكتىڭ بارلىق قۇرالدارىن مەڭگەرگەن, ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋگە تالپىنعان, رۋحاني دامىعان, تولىققان, شىعارماشىلىق جاڭا فورماتسياداعى ۇستازداردى دايارلاۋ ەكەندىگىنە باسا نازار اۋدارتتى. سوندىقتان دا پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا قابىلداعان كەزدە شىعارماشىلىق ەمتيحان العان ورىندى. ءسوز رەتى كەلگەندە رەكتور پەداگوگيكا سالاسىنداعى بىرقاتار قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ شەتەلدىك ءبىلىم وردالارىمەن ارىپتەستىك قاتىناستار ورناتقاندىعى, ولاردىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى جەرگىلىكتى ورتاعا قاراي وڭتايلاندىرىلىپ جاتقانى دا تىلگە تيەك ەتىلە كەتتى.
قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى راۋان كەنجەحان ۇلى ءوز كەزەگىندە وبلىستىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىنە كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2014 جىلدان بەرى ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەر ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىمىن تاۋىپتى. ال اپاتتى جاعدايداعى 34 مەكتەپتىڭ 22-ءسى قايتا سالىنسا, قالعان 12-ءسى 2017 جىلعا دەيىن جاڭارادى دەپ كۇتىلۋدە ەكەن. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 19 مەكتەپ جانە 3 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى وڭىردە «بالاپان» باعدارلاماسى بويىنشا مەكتەپكە دەيىنگى بالالاردى قامتۋ 100 پايىزعا ورىندالادى دەگەن جوسپار دا جوق ەمەس.
ال اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى ولەگ پروكوپەۆ ءوندىرىستى جوعارى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدە دۋالدى ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزى باسىم ەكەندىگىن ەرەكشە اتادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, پاۆلودار وبلىسىندا مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, حيميا ءوندىرىسى جانە وزگە دە سالالاردى قامتيتىن 50-گە تارتا ءىرى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. اقسۋ زاۋىتىنىڭ جىلىنا 1 ميلليون توننا فەرروقورىتپا شىعاراتىنىن العا تارتقان زاۋىت ديرەكتورى ونىڭ بىلىكتى تەحنيكالىق كادرلارسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەستىگى تۇرعىسىنداعى ويىن دا ورتاعا سالدى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, اتالعان زاۋىت 150-گە تارتا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعاندىعى.
وتىرىستا قورىتىندى ءسوز سويلەگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن وسى سالاعا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوپ كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتقاندىعىن ورتاعا سالدى. اسىرەسە «100 ناقتى قادام» – ۇلتتىق جوسپارىن, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جانە «نۇرلى جول» باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا, سونداي-اق 30 باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنۋدە پرەزيدەنت ءبىلىم مەن عىلىمدى پايدالانىپ, باسەكەلەستىككە ساي مامانداردى دايارلاۋ جونىندە ءبىلىم سالاسىنا ناقتى تاپسىرمالار بەرگەندىگىمەن ءبولىستى. وسى رەتتە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مينيسترلىك پەن جەرگىلىكتى بيلىك اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ ناشارلاپ كەتكەندىگىنە دە نازار اۋدارتتى. ال ناتيجە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەندە عانا جۇزەگە اسارىن العا تارتتى. ءبىلىم بەرۋدىڭ ىرگەتاسى مەكتەپ بولىپ تابىلاتىنىن ەرەكشە اتاعان بەردىبەك ساپارباەۆ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا 1200 مەكتەپ پەن 450 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە سالىنعاندىعىنان حاباردار ەتە كەتتى. بۇل سالىنعان عيماراتتاردىڭ بارلىعى دا حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرە الادى. ەندىگى ماسەلە بالاباقشادان باستاپ, مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورنى اراسىنداعى كەشەندى ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرا ءبىلۋ. سونىمەن بىرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ, اسىرەسە, پەداگوگتاردىڭ مەكتەپ ومىرىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك جاساۋى ورىندى. سوندا عانا ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە بولادى. مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتى دۇرىس پايدالانۋ دەڭگەيىنىڭ 25 پايىزدان اسپاي وتىرعاندىعىنا قىنجىلىس بىلدىرگەن بەردىبەك ساپارباەۆ ونىڭ الماتى وبلىسىندا 10 پايىزدى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 14, ال اتىراۋ وبلىسىندا 16 پايىزدى عانا قۇراپ وتىرعاندىعىنا ەكپىن بەرە مالىمدەدى. مۇنىڭ بارلىعى بالالاردىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىققا, وزىنە ءوزى قول سالۋىنا جانە ءجابىر كورسەتۋگە اپاراتىن توتە جول بولعاندىقتان, ونىڭ الدىن الۋ بالالاردى بوس قالدىرماۋعا بايلانىستى بولماق. قازاق قىزدارىنىڭ توبەلەسىن, ولاردىڭ ءوز وزىنە قول سالۋى بۇرىن-سوندى بولماعاندىعىن العا تارتقان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ونى سوڭعى كەزدەگى تاربيەنىڭ ناشارلاۋىمەن ءتۇسىندىردى. سوندىقتان دا اتا-انالار مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, ارنايى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن قوعامدىق ۇيىمدار اراسىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. زالدا وتىرعان ۇستازدار قاۋىمىنا قاراتىپ بەردىبەك ماشبەك ۇلى بىلاي دەدى: «ماڭگىلىك ەل بولۋىمىز, بولاشاعىمىزدىڭ بىردەن ءبىر تىرەگى تاربيەگە, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى ساقتاپ, وتانىمىزدى سۇيۋگە بايلانىستى. وسىنى جۇزەگە اسىرۋ سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا».
جالپى, ەكى كۇنگە سوزىلعان تالقىلاۋ «جوعارى ءبىلىمنىڭ الەمدىك جانە ەۋروپالىق ترەندتەر جاعدايىنداعى پەرسپەكتيۆالارى مەن جاڭا مىندەتتەرى»; «تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ»; «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ادامگەرشىلىك-رۋحاني ءبىلىم – مەكتەپتى جاڭعىرتۋ نەگىزى»; «جان باسىنا قارجىلاندىرۋ: پروبلەمالارى مەن پەرسپەكتيۆالارى» جانە «باستاۋىش ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋدا اپروباتسيا ءرولى», «ديالوگ الاڭى» اتتى پانەلدىك سەسسيالار جۇمىسىندا جالعاسىن تاپتى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
سوڭعى جاڭالىقتار
استانادا وليمپيادا چەمپيونى ميحايل شايدوروۆتى سالتاناتتى تۇردە قارسى الدى
ەلوردا • بۇگىن, 02:45
قوعام • كەشە
«اتىراۋ» فۋتبول كلۋبى ساتىلىمعا شىعارىلدى
فۋتبول • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
25 اقپانعا دەيىن سالىقتاردى تولەپ ۇلگەرىڭىز
سالىق • كەشە
«رەال» باس باپكەرگە بايلانىستى شەشىم قابىلدادى
فۋتبول • كەشە
