جانارماي جىرى ديقانداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالدى

كۇزگى جيىن-تەرىن بەل ورتاسىنان استى. ار جاعىندا قۇلاعى قىلتيىپ كوكتەمگى دالا جۇمىستارى تۇر. «قىس شاناڭدى جازدا سايلا» دەگەندەي, كوكتەمدە مول ونىمنەن دامەڭ بولسا قىراۋ تۇسكەن كۇزدىڭ سوڭعى كۇندەرىندە جەرىڭدى جىرتىپ ال. ايتۋعا وڭاي. قيىن بولىپ جاتقان سەبەبى, تراكتورلاردىڭ جانار-جاعارمايى كۇرت قىمباتتاپ كەتتى. ال, القاپتى ۇلكەن سوقامەن دىر-دىر ايىرسا اياققاپتاي كەۋدەسى ءبىر سىرىلدامايتىن ك-700 سياقتى الىپ تراكتور سولياركانى بوشكەلەپ قىلق-قىلق ىشەدى. ءشولىن باس, جەمىسىڭدى جە. وقو اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ۇكىمەتتەن جەڭىلدىكپەن بولىنەتىن جانارمايعا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ وتكىزگەن. جەڭىپ العان وپەراتورلار دا بەلگىلى. تەندەر كەزىندە ايدارىنان جەل ەسكەن وپەراتورلار ناقتى مىندەتتەرىن ورىنداۋعا كەلگەندە باسىن قۇمعا تىققان تۇيەقۇستىڭ كۇيىن كەشىپ وتىر. اۋدان ورتالىقتارىندا جانارماي اپاراتىن بازاسى جوق. اۋىل-اۋىلداعى ديقاندارعا جەتكىزىپ بەرەتىن جانار-جاعارماي تاسىمالدايتىن كولىك جوق. ۇكىمەتتىڭ جەڭىلدەتىلگەن جانارمايىنان كۇدەر ۇزگەن ديقانداردىڭ الدى شىمكەنتكە كەلىپ, نارىق باعاسىمەن ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. وسىعان بايلانىستى وقو كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اگرو­كاسىپتىك كەشەنى كوميتەتىنىڭ كەزەكتى ءماجى­لىسى ءوتتى. بىردەن باسىن اشىپ ايتايىق, جيىنعا شاقىرىلعان وبلىستىق اۋىل­ شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى پولاتباي تاستانوۆ تا «مەملەكەت بەلگىلەگەن باعاداعى ديزەل وتىنىنىڭ كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا ءبولىنۋى جانە ونىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تا­ۋار وندىرۋشىلەرىنە تاراتىلۋ قورىتىندىسى, كۇزگى ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا ءبولىنۋ جوسپارى مەن ۇيىمداستىرۋ شارالارى تۋرالى» حابارلاۋعا ءتيىستى وقو اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مەحانيزاتسيا ءبولىمىنىڭ باستىعى ابدىقادىر ابدىكەرىموۆ تە بۇل كەڭەسكە كەلگەن جوق. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا «ءبارىن قاتىرامىز» دەپ جەڭىسكە جەتكەن وپەراتورلار دا كەلگەن جوق. قۇددى, وزدەرىنە ەش قاتىسى جوق بولعاندىقتان بويكوت جاريالاعانداي سەزىلەدى ەكەن. جانار-جاعارماي وبلىستىق كوميسسيا تانداعان وپەراتورلاردىڭ سحەماسىمەن جۇزەگە اسادى. كوميسسيانىڭ جۇمىسى ءنورماتيۆتى نەمەسە باسقا دا جەرگىلىكتى اكتىلەرمەن رەتتەلمەيدى. باسقاشا ايتقاندا, وپەراتورلاردى تاڭداۋدا انىق كريتەريلەر جوق. سونىمەن قاتار, وپەراتورلارمەن بولىنەتىن وبلىس اۋداندارىندا جانارماي بولۋدە اۋداندىق اكىمشىلىك, وقو اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسى جانە وپەراتور اراسىنداعى ءۇش جاقتى مەموراندۋم نەگىزىندە جۇزەگە اسادى. بۇل مەموراندۋم زاڭدىق كۇشى جوق جانە اۋىل شارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە جانارماي جەتكىزىپ بەرۋدە وپەراتورلارعا زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلمەگەن. سوندىقتان دا جوعارىدا ايتىلعان سەبەپتەردەن قىزمەت ءتۇرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جەتىسپەيتىن اجقس (اۆتوجانارماي قۇيۋ ستانساسى) جۇزەگە اسىرادى. وسى ماسەلەنى دالەلدەۋ ءۇشىن وقو كاسىپكەرلەر پالاتاسى اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىمەن بىرىگىپ, 2015 جىلدىڭ كوكتەمگى-كۇزگى دالا جۇمىستارى قارساڭىندا وبلىستىق مونيتورينگتىك توپ قۇرعان. مونيتورينگ بارىسىندا وقو كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا وتىرار, سوزاق, ماقتاارال اۋداندارى مەن تۇركىستان قالاسى اگرارلىق شارۋالارىنان جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن ءبولۋ ۇدەرىسىنە شاعىمدانىپ ۇجىمدىق ارىز ءتۇستى. بىرقاتار اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەر جانارماي ءبولۋدىڭ قولدانىستاعى مەحانيزمىنەن باس تارتىپ, ونى ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندى جابۋ ءۇشىن تىكەلەي سۋبسيديالاۋدى ۇسىنۋدا. جيىندى جۇرگىزىپ وتىرعان وبلىستىق كاسىپكەرلىك پالاتاسى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى تومەندەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى تيمۋر ناقىپبەكوۆ اۋدان, قالالارداعى بۇگىنگى قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايلارعا تالداۋ جاساي كەلە, ناقتى شەشىمگە كەلۋدىڭ جولدارىن ناقتىلاعان. «باقسام باقا ەكەن» دەمەكشى, ديقاندار ايتقان ماسەلەلەردەن ۇققانىمىز, اۋدان, قالا ورتالىقتارىندا جانار-جاعارماي ساقتايتىن قويمالارى جوق, قىرداعى اۋىلدارعا كولىكپەن تاسىمالداۋدى شىعىنسىناتىن وپەراتورلارىڭىزدىڭ ۇپايى تۇگەل كورىنەدى. ءىرى اگروكەشەندەر بولماسا, ۇساق شارۋالاردىڭ ماشينا جالداپ كەلىپ, جانار-جاعارماي الۋعا مۇمكىندىگى جوق. ماسەلەن, وتىراردان 160 شاقىرىم الىستا جاتقان بالتاكول اۋىلىنىڭ شارۋا­سىنا كەرەكتى ازىن-اۋلاق جاعارماي ءۇشىن اۋدان ورتالىعىنا ساندالعاننان گورى, اۋىلداعى شاعىن جانار-جاعارماي بەكەتىنەن بەس-ون تەڭگە ايىرماسىنا قاراماي ناقتى اقشاعا ساتىپ العانى ابدەن ءتيىمدى. وپەراتورعا ءتيىمدى جەرى دە وسى. ءوز ۇلەسىن الماعان شارۋالاردىڭ جانار-جاعارمايىن كەيىنىرەك نارىق باعاسىمەن ساتىپ, ەكى جەپ بيگە شاعادى. ماسەلەن, وقو وكپ وتىرار اۋدانى بويىنشا فيليال ديرەكتورى ورالباي باۋىرجان جىل سايىن ۇكىمەتتەن اۋدانعا بولىنەتىن 325-390 توننا جەڭىلدەتىلگەن جانار-جاعارمايدىڭ كەي جىلى 40 تونناسى عانا شارۋانىڭ قولىنا تيەدى دەگەندى ايتتى. مۇنى كوپ جىل ءوزى وپەراتور بولىپ جۇمىس جاساعان شاردارالىق شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى جانىبەك سەمبەك تە جىلىك-جىلىگىمەن تاراتىپ بەردى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تۇركىستان قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ توراعاسى ءدارىباي ءنالىباي دا تۇركىستان, كەنتاۋ ديقاندارىنىڭ جانايقايىن جەتكىزدى. مۇندايدا وپەراتورلار ءوز مىندەتىن ورىنداپ وتىرعان جوق. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار تىعىرىقتان شىعاتىن ءبىر جول بارىن ايتقان. جەڭىل­دەتىلگەن جانار-جاعارمايدى ءار شارۋانىڭ جەر ۇلەسىنە قاراي سۋبسيديا تۇرىندە بەرۋ ورتاداعى دەلدالدارعا جەم بولۋدان ساقتايدى. ديقاننىڭ دا ەڭبەگى اقتالماق. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.