بيىل ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اياقتالعانىنا 70 جىل تولدى. مايداندا قىرشىنىنان قيىلعان وتانداستارىمىزدىڭ سانى وراسان كوپ. جاۋمەن ايقاسىپ, باتىرلىق كورسەتىپ قانا قويماي, حالقىمىزدىڭ اتىن اڭىزعا اينالدىرىپ, وزگەلەردى تاڭعالدىرعان قاھارمان بوزداقتارىمىز دا جەتكىلىكتى. بۇرىنعى وداقتاس ەلدەر اراسىندا «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتاعىن الۋ جاعىنان جۇزدەن اسا ۇلتتار ىشىندە قازاقستاندىقتاردىڭ التىنشى ورىندا تۇرۋى دا كوپ دۇنيەنى اڭعارتادى.
شىعىس وڭىرىندەگى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنەن قۇرالىپ, مايدانعا اتتانعان جاۋىنگەرلەر اراسىندا 1942 جىلى اقپان ايىندا وشپەس ەرلىك كورسەتىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان جەرلەسىمىز – تولەگەن توقتاروۆ. ول ۇلان اۋدانىندا قاراپايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ, جەتىمدىك پەن جوقشىلىقتىڭ بەينەتىن كورىپ وسكەن, بەلى قاتار-قاتپاستان وندىرىستە ەڭبەك ەتىپ, ءوزىن الدىڭعى قاتاردان كورسەتە بىلگەن, وتكىر, شىنشىل, وتانسۇيگىش مىنەزىمەن ابىرويلى بولعان. توقتار مايدانعا الىنعان سوڭ اسكەري دايىندىقتان وتپەي جاتىپ, سەگىزىنشى پانفيلوۆ گۆارديالىق ديۆيزياسىنىڭ سانىن تولىقتىرۋ قاجەتتىلىگىنە وراي, ءوز ەركىمەن سوعىسقا اتتانعانى تاريحتان بەلگىلى.
2010 جىلى باسپادان «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى – تولەگەن توقتاروۆ» اتتى كىتاپ جارىق كوردى. وندا تولەگەننىڭ شىققان تەگى, ەرلىكتەرى باياندالادى. وسى كىتاپتى شىعارۋعا قولداۋ كورسەتكەن بۇرىنعى وبلىس باسشىسى, قازىرگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆقا ايتار العىسىم شەكسىز. ەر تولەگەننىڭ تولىق ءومىربايانىن حالقىنا پاش ەتكەن ەڭبەكتەرى ءۇشىن باۋىرلارىم بولاتبەك قاپانوۆقا, سەزدحان قۇداباەۆقا جانە تاعى باسقا كومەك كورسەتكەن ازاماتتارعا دا مىڭ دا ءبىر العىس ايتامىن.
قاي حالىق بولسا دا, باتىرىن ماقتان تۇتقان, قاستەرلەپ, توبەسىنە كوتەرگەن. وسى ورايدا, تولەگەن توقتاروۆتىڭ ەرلىگى ماڭگىلىك ەستە ساقتالىپ, ىنتىماعىمىزدى نىعايتىپ, ۇرپاقتارىمىزدى العا جەتەلەرى ءسوزسىز. وكىنىشكە قاراي, قىرعىندى جىلداردان الىستاعان سايىن ەرلەرىمىزدىڭ ەسىمى كومەسكىلەنىپ, كەيىنگى جىلدارى ەر توقتاردىڭ ەسىمى مەرەكە-جيىنداردا اتالماي, باتىردىڭ 90 جىلدىعى ەلەۋسىز قالدى. نەبارى 21 جاسىندا شەيىت بولعان تولەگەن توقتاروۆ سىندى ارىسىمىزدىڭ بيىل 95 جىلدىعى. اتامىزدىڭ 95 جىلدىعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا سايكەس ءوز دەڭگەيىندە اتالىپ وتسە دەگەن نيەتتەمىز. بۇل رەتتە شىعىستان شىققان تۇڭعىش كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تولەگەن توقتاروۆقا وبلىس ورتالىعىنداعى باتىر اتىنداعى كوشەدە, بولماسا ساياجايلاردىڭ بىرىندە كوڭىلدەن شىعاتىنداي ەسكەرتكىش بوي كوتەرسە, حالقىمىز قۋانىشقا بولەنەر ەدى. ەر ەسىمى ەسكەرۋسىز قالماۋى ءتيىس. باتىر اتىنا بەرىلگەن كوشە شاعىن, بىرنەشە ۇيدەن عانا تۇرادى. دۇرىسى, وسكەمەننىڭ جاڭادان سالىنىپ جاتقان شاعىن اۋداندارىنان ۇلكەن كوشەلەردىڭ بىرىنە باتىر ەسىمىن بەرسە دە ارتىق ەتپەيدى.
تولەگەننىڭ سۇيەگى ماسكەۋ ءتۇبىندەگى بورودينو دەرەۆنياسىنىڭ ماڭايىنا جەرلەنگەن. سول اۋىلدىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى باتىر زيراتىن كۇتىمگە العان. الايدا, ۇزاق ۋاقىت بويى ءبىزدىڭ وڭىردەن ەشكىم بارىپ, گۇل شوقتارىن قويماعان. بيىل جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى اياسىندا وبلىس وقۋشىلارىن بورودينوعا اپارىپ, باتىر رۋحىنا ءتاۋ ەتسە دەگەن ۇسىنىسىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. ۇلان اۋدانىنداعى دونسكوە اۋىلىندا تولەگەن توقتاروۆ اتىنداعى مەكتەپ بار. اتالعان مەكتەپتىڭ الدىنا باتىردىڭ كەۋدە ءمۇسىنىن قويعان ءجون دەپ سانايمىن. وسى ماسەلەلەردى وبلىس باسشىلىعىنا جەتكىزۋ ماقساتىندا ءوڭىر باسشىلارىنىڭ قابىلداۋىنا جازىلدىم. ارنايى ۇسىنىس حات جولدادىم.
وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ا.شايماردانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس بويىنشا ت.توقتاروۆتىڭ اتىندا 2 مەكتەپ, 19 كوشە بار ەكەن. جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى س.ىسقاقوۆا دونسكوە اۋىلىنداعى مەكتەپ ۇجىمى, مەكتەپتىڭ بۇرىنعى تۇلەكتەرى, اۋىل تۇرعىندارى, ريددەر پوليمەتالل زاۋىتى جانە باسقا دا دەمەۋشىلەردى تارتا وتىرىپ, اتالعان مەكتەپ الدىنا باتىردىڭ كەۋدە ءمۇسىنىن قويۋ جوسپارلانعانىن جازىپ حات جىبەردى. بۇل ءىستىڭ جۇزەگە اساتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ال مادەنيەت, مۇراعاتتار جانە قۇجاتتاما باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ر.قايىرسىنوۆ وسكەمەن قالاسى اكىمدىگىنە ءتيىستى ۇسىنىستار جاسالعانىمەن, ەسكەرتكىش ورناتۋعا قاجەتتى قاراجات ماسەلەسىنىڭ قاراستىرىلماۋىنا بايلانىستى اتالعان ەسكەرتكىشتى ورناتۋ ماسەلەسى باقىلاۋدان الىنعانىن حابارلادى.
مەن تولەگەننىڭ ناعاشىسى بولىپ كەلەمىن. ونىڭ شەشەسى جامال – اكەمىز قايسانىڭ اپايى. تولەگەننىڭ تۋعان ناعاشىسى قارىمساق ساپاروۆ تا ۇلكەن ەرلىك كورسەتىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلسا دا, ونى باسقا ۇلت وكىلى يەمدەنىپ كەتكەن بولاتىن. تولەگەننىڭ ارتىندا ۇرپاق قالماعاندىقتان, باتىردىڭ مەنەن باسقا ىزدەۋشىسى جوق. وتكەن جىلدارى شىعىس وڭىرىنەن شىققان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى اتالعان باياندامادا اعامىزدىڭ ەسىمى ەسكەرىلمەي, كوڭىلىم ورتايىپ قالىپ ەدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى مەن قاھارمان ۇلىمىزدىڭ 95 جىلدىعىنا وراي تولسا دەگەن نيەتتەمىن.
مارات قايسەنوۆ,
زەينەتكەر.
وسكەمەن.
